birgunjtodayarticle

नेपालको वर्तमान शिक्ष्ँा नीति

2010-01-27T00:28:00.001-08:00

-समीक्ष्ँा पंडित क्षेत्री
कुनै पनि देशको प्रमुख विकासको आधारशिलाको रुपमा शिक्षा रहेको छ, जसलाई
देश विकासको मेरुदण्डको रुपमा मानिन्छ । भनिन्छ, शिक्ष्ँाले अन्धकारमय
जीवनलाई उज्यालोतर्फलम्काउन र जीवन सफलतातर्फ उन्मुख गराउन ठूलै भूमिका
खेलेको हुन्छ। अझैं विस्तृत रुपमा भन्नुपर्दा, अशिक्षित व्यक्तिले देश
विकासको कार्यमा सक्रिय सहभागिता जनाउन सक्दैन तर शिक्षित व्यक्ति देश
विकास कार्यमा हरदम तत्पर रहन्छ । तर अब के भइरहेको छ भने, यी सबै कुरा
र्व्यर्थ भइसकेको छ।
हाम्रो देशको पर्रि्रेक्ष्यमा कुरा गर्नुपर्दा, दिनप्रतिदिन भइरहेको
अनैतिक, चरित्रविहिन अर्थात् कुशिक्ष्ँा नीति देख्दा तपाई-हामी जसलाई पनि
दुःख एवं लाज लाग्नु स्वभाविक हो। दुःख के अर्थमा छ भने बन्द, हडताल तथा
चक्काजाम हुंदा विभिन्न विद्यार्थीहरुको पर्ढाईमा पनि बन्दको प्रभाव त
पर्छ नै जस्ले गर्दा नेपाली विद्यार्थीहरुको भविष्य नै अन्यौलमा पर्दछ र
लाज के अर्थमा भने नि यही बन्द, लर्डाई तथा झगडामा अधिकतम रुपमा
विद्यार्थीकै संलग्नता रही त्यस्ता हडताल बन्दको प्रभाव अवश्य नै सफल
हुन्छ। अझ त्यसमा बढी विद्यार्थीहरुको संलग्नताले नै देखाउंछ कि हाम्रो
देशमा शिक्ष्ँा नीति कतिको बलियो छ। अब यसमा विद्यार्थीको मात्र दोष रहेन
किनकि यस्ता दिनदिनै भइरहेको झैंझगडा, बन्दको पछाडि पनि विभिन्न
राजनीतिमा संलग्न रहेका दलहरु एवं सरकारी तहका अनेक व्यक्तिहरुको पनि हात
रहेको छ। यदि यसो नभइदिएको भए बत्तीमा किराहरु उडी गएर मर्नु झैं हाम्रै
आंखा अगाडि विद्यार्थीहरु एक आपसमा असमझदारीले लर्डाईं तथा झगडा गरी
मर्दैनन् थिए होला -
अब कुरा गरौं, किन शैक्षिक स्थिति र अबका नयां पिढीहरु पर्ढाईप्रति अमन
भइरहेका छन् त। एक त परीक्ष्ँा आउनु अगावै र समयमा नै कुनै पनि किताबको
विषयवस्तुहरु राम्ररी सक्किएको हुंदैन। त्यसमाथि पनि हरेक वर्षनयां
सिलेवस तयार भइरहन्छन् तर त्यससंग सम्बन्धित नयां पुस्तकहरु बजारमा
बिक्री वितरण नै भइरहेको हुंदैन। अब भन्नुहोस्, यसमा कस्को दोष छ - कसैले
भन्छन्- प्रेसलाई, कसैले शिक्ष्ँा विभागलाई त कसैले लेखकलाई नै तर यसमा
हरेक व्यक्ति जो शिक्षासंग सम्बन्धित छन् उनीहरुको ढिलाईपनलाई दोष
मान्नर्ुपर्छ। यसरी जब विद्यार्थीहरु आप\mनो पर्ढाईबाट असन्तोष भइरहेका
हुन्छन् भने पक्कै पनि हाम्रा देशका कर्ण्र्ाार मानिएका विद्यार्थीहरु
विस्तारै पर्ढाईको स्तरबाट खस्किदै गएर पर्ढाईप्रति अरुचि देखाउंछन्।
जसले गर्दा कोही कोही त विदेशै पलायन भएका छन् भने कोहीले पर्ढाई छाडी
अपराधिक क्रियाकलाप, नराम्रो धन्दा तथा अन्य कार्य गर्न तत्पर छन् र जसको
प्रभाव सिधैं देश विकासमा अवरोध सिर्जना हुन सक्छ।
हरेक वर्षसरकारले विभिन्न क्षेत्रको दिगो विकासको लागि भनि बजेटहरु
निर्माण गर्ने गर्दछन्। तर खासगरी यी बजेटहरु देश विकासका लागि नभई
विभिन्न राजनीतिक पार्टर्ीी ठूलो ओहदामा रहेका दलहरुले निहित स्वार्थ
पर्ूर्तिका लागि खर्च गरिरहेका हुन्छन्। त्यस्तै छ, शैक्षिक क्ष्ँेत्रमा
पनि बजेटको बांडफांड। शैक्षिक विकासका लागि भनि ल्याइने ती बजेटहरु
विद्यालय स्तर, क्याम्पस, कलेज स्तर तथा पुस्तकालयको विकास भएको थाहा नै
नपाई अदृश्य रुपमा हाम्रो पछाडि रहेका दर्ुइ खुट्टे भूतले नै बजेटलाई
चिलिम्मै पारिदिन्छन्। अब हांसउठ्दो कुरा के छ भने आप\mनै गाउं, देश तथा
जनताको लागि भनि ल्याइने ती बजेटहरु आप\mनो स्वार्थ पूरा गर्ने त्यस्ता
व्यक्तिलाई के राति आरामदायी खाटमा सुत्दा पनि सन्तोष हुन्छ होला त - यदि
हुंदैन भने फेरि किन आप\mनै भातृत्वका हक-अधिकार छिन्न र पशुसरह रगत
चुस्न खोज्छन् त ती व्यक्तिहरु।
यता विभिन्न उच्च स्थानमा रहेका विद्यालय, क्याम्पस, कलेजहरुले टाइ,
सुट, बुट चट्ट विद्यार्थीहरुलाई दिइ तयार गराउंदैमा व्यस्त छन् भने उता
सानोतिनो चित्त नबुझेको कुरामा आन्दोलन गराउनमा व्यस्त रहेका छन्
राजनैतिक दलहरु। ती भलादमी नेताहरुले त्यस्ता राम्रो, चिटिक्क परेर पढ्न
जाने विद्यार्थीहरुलाई आन्दोलन गर्नका निम्ति मैदानमा उतार्छन् भने अब
आउने नयां पिढीहरु पनि तम्सेर त्यो आन्दोलनमा गइ शहीद हुने सपना देख्नु त
राम्रै होला नि कि होइन र - यसरी नै यदि पर्ढाई सम्बन्धी अझैं कुरा
गर्नुपर्दा, विद्यालय, क्याम्पस वा कलेजमा पूरा विषयको पाठ्यक्रम
सक्किएको हुंदैन। केही महिना दिनपछि परीक्ष्ँा हुन कठिन छ यदि कथमकदाचित
भइहाल्यो भने पनि त्यस परीक्ष्ँाको परिणाम निस्कन धेरै समय लाग्छ र धेरै
समयपश्चात त्यो परीक्ष्ँाको परिणाम निस्किहाल्यो भने पनि त्यस परिणामबाट
त्यस्ता विद्यार्थीले रोजगार पाउन अलि गाह्रै हुन्छ। कारण दिनदिनैको
बन्द, हडताल अर्थात् नियमित विद्यार्थी, क्याम्पस, कलेज वा विद्यालय जान
नपाउनु हो।
यी माथि उल्लेखित सवै कुरा थिए, शहरी क्षेत्रका अब कुरा गरौं ग्रामीण
क्षेत्रको पर्ढाई पनि शहरिया पर्ढाई जस्ता छन् त - गाउंघरमा एक त त्यति
विद्यालयहरु नै हुंदैनन्। यदी भए पनि माध्यमिक र निम्न माध्यमिक तहसम्म
हुन्छ। त्यहां पढ्ने विद्यार्थीहरु धेरैजसो गरिबस्तरका हुन्छन्, जस्ले
गर्दा तिनीहरुको पर्ढाई पनि गरिबै रहेको छ भन्दा फरक नपर्ला । सरकारले
प्रायजसो शिक्षकका लागि राहत दरबन्दी कोटाहरु निकालिरहेका हुन्छन् तर
त्यो राहत दरबन्दी कोटाहरुमा कि त नेताका पहुंच रहेका व्यक्तिहरुको नाम
निस्किन्छ कि त भारतीय प्रमाणपत्र देखाउनेहरुको। यसैगरी नै गाउंघरमा
रहेका विद्यालयहरुमा कमै मात्रामा शिक्ष्ँा कार्यालयबाट अनुगमन गर्न
जान्छन् वा भनौं कतिपय विद्यालयमा त अनुगमन कार्य नै हुंदैन। यदि शिक्षा
कार्यालयबाट अनुगमन भइहाल्यो भने पनि त्यहां नातावाद र कृपावाद गर्दैमा
ठिक हुन्छ । अब कुरा आउंछ, धनि व्यक्ति छोराछोरी किन पढ्दैनन् त ती
गाउंका विद्यालयहरुमा। किनकि धनी व्यक्तिहरुसंग टन्न सम्पत्ति हुन्छ,
जसले गर्दा धनी घरका छोराछोरीहरु बाहिर पढ्न जान्छन्। तिनीहरुको पर्ढाई
सक्किए पश्चात आप\mनै स्वदेशमा फर्किन्छन् तर भने जस्तो नोकरी नपाई पुनः
विदेश पलायन भइ नेपालको जनशक्ति न्यून हुंदै गइरहेको छ।
यसरी नेपालको कमजोर शिक्षा व्यवस्थाको कारण गुणस्तरहीन विद्यार्थीको
उत्पादन हुन्छ,जस्ले गर्दा देश विकासमा हाम्रो नेपाल अन्तिम स्थानमा सम्म
पुग्न सक्दछ। हाम्रो नेपालको विद्यालय, क्याम्पस तथा कलेजहरुमा पढाइने
कुनै पनि विषयवस्तुको बारेमा जान्ने र बुझ्ने मन विद्यार्थीको हुंदैन।
किनकि विद्यार्थीहरुको मन-मष्तिष्कमा के बसिसकेको हुन्छ भने अहिले पढेर
के गर्ने, मेहनत किन गर्ने - यदि चिटले नै परीक्ष्ँामा काम चल्छ भने।
यसरी विद्यार्थीलाई आप\mनो मेहनत बिना नै सवैथोक प्राप्त हुने -जस्तै
रोजगारी) भएकोले आजकलका यी विद्यार्थीहरु घरमा पनि स्वअध्ययन गर्दैनन्।
यसमा त र्सवप्रथम सरकारी तहलाई दोष दिंदा केही फरक नहोला किनकि सरकारी
स्तरबाट नै अध्ययनको सिलसिला राम्ररी चलायो भने आज शिक्ष्ँा क्ष्ँेत्रमा
यस्तो अवस्था आउने थिएन होला।
तर्सथ हाम्रो देशको गाउं, शहरको पर्ढाई त्यति माथि तहसम्म भनौं वा विश्व
जगतमा टक्कर दिने खालको छैन। त्यसैले वर्तमान अवस्थामा हाम्रो नेपालको
शिक्ष्ँा नीतिमा सुधार ल्याउन धेरै नै बांकी छ। -वीरगंज

Fwd: अव कांग्रेसबाट पचास भन्दा माथिका नेताहरुलाई बिदा दिनु पर्छ

2010-01-26T02:03:00.001-08:00

कांग्रेसका रावणरुपी बुढा पुस्तालाई तत्काल बिदा गरौं
-संजीव सत्याल-
आफैबाट शुरु गर्छु। म तीन बर्षेखि खैनी सेवन गर्ने गर्थे। गत जनवरी १
देखि अव खैनी खाँदै खाँदिन भनेर म दृढ संकल्पित रहे र छोडे पनि । खैनी
छोडन मलाई खासै गाह्रो परेन। हप्ता दिनमै मैले खैनी पूरै छोडन सफल रहे।
तर त्यस पछि मैले अदभूत अनुभव गरेँ। व्यक्तिले छोडेर मात्र खैनी -अंवल,
बिकृति) छोडिदो रहेन छ। खैनी छोडेकोले म जनवरी वीस सम्म एक किसिमले
बिरामी नै भएँ। मैले सेवन गर्ने खैनी केवल मुखले मात्र लिने हैन रहेछ।
त्यो त हाम्रो देशमा तलबाट लिने घुस माथी माथी गर्दै मन्त्री
प्रधानमन्त्री सम्म पुग्ने गरेझै त्यसको मजा त आँखा, नाक, दिमाग, जीव्रो,
मुटु, कलेजो, मृगौला, रगत सवैले लिदा रहेछन्। अतः मैले खैनी लिन छोडेपछि
त मेरा शरीरको हरेक अंग प्रत्यङ्गले एकजूट भएर २०६२/६३ सालको जनआन्दोलन
जस्तै आन्दोलन नै गर्न लागे। मलाई त एकाएक व्लडप्रेसरको असैहृय पारा
चढ्यो। रिस उठ्या उठ्यै हुन थाल्यो। हात खुट्टा थरथराउन थाले। होस नै गुम
भयो। बोली नै लरवराउन लागे। -अहिले माधव नेपालले सरकारमा पनि बिसंगति
पर्ूण्ा रुपले हटाउन कदम चालुन त त्यही बिसंगतिमा तर् मारी मारी राजनीति
गर्दै आएका पार्टर्ीी मिलेर उनलाई यसै गरी सिद्याइदिन्छन् )। तर पनि म
बिचलित भइन र खैनी लिदै लिइन। अव मैले र मेरो शरीरले खैनी माथी जीत हासिल
गर्दै गएको छ। त्यस्तै गत दशैमा एक जना भाईले रक्सी छोडेछन् तर आज सम्म
उनको एक्कासी बढेको रक्तचाप तल र्झन सकेको छैन। मतलव बिसंगति एक चोटी
बहाल भए पछि त्यसलाई छुटाउन असाध्दै गाह्रो हुन्छ र त्यही नै जीवनको बाटो
बन्छ। र ति बिसंगतिले रामलाई पनि रावण बनाउछ, शुरु देखि बिसंगति हटाउनु
पर्नेमा नेताहरुको विकृत मानसिकता , आत्मकेन्द्रीत प्रबृत्ति, गैह्र
जिम्मेवारीपन र नियतनै, ब्रि्रेको अवस्थाको फाइदा उठाउनु, भएकाले आज
हाम्रो राजनीतिमा कोही राम छैनन् सव रावण नै रावण छन। यिनलाई नहटाइ देशमा
शान्ती र प्रगति हुनेवालानै छैन। अव यि रावण नै विसंगति हुन र बिसंगति
हटदै नहटने चाँही होइन। तर त्यसलाई हटाउन दृढ संकल्पित हुनु पर्छ। एवं
रितले देशमा अहिले सम्म पार्टर्ीी नेता रुपी रावणहरुको लोभ र
स्वइच्छाचारी कूशासनका कारण हरेक क्षेत्रमा बिशंगतिले किलो गाडेर वसेका
छन् र ती विसंगतिबाट देशलाई मुक्त गर्न अव पुस्तानै परिवर्तन गर्नु पर्छ।
२०४६ सालको आन्दोलन पश्यात देशलाई भ्रष्टाचार, अपमान, क्रुरता लगायत
यावत विसंगति समाप्त पारी नयाँ प्रणाली लागू गरी समाजलाई सही दिशामा लान
सकिन्थ्यो तर दर्ूभाग्य नेताहरुका निहित स्वार्थ र बुझनै नसक्ने
पागलपनले गर्दा ती विसंगति सात साल देखि अहिले सम्म बारम्वार परिवर्तनको
मौका आउदा पनि नेपाल र नेपाली समाज यस्तो दलदलबाट उत्रनुको सट्टा झन झन
फँस्दै गएको छ । जव राणाशाही गयो, त्यस पछि आधुनिक नेपालको अभ्यास नयाँ
प्रणालीबाट हुनु पथ्र्यो। तर त्यही बेला देखीनै राणाजीको देखासिकी गरी
आफू पनि रावणराज गर्ने नियत बनाइ बसेका कांग्रेसले राज्य व्यवस्था र
त्यससंग गरीनुपर्ने व्यवहारको कुनै खाका नाकोरी पुरानै शामन्ती पारामा
अझै भन्नु पर्दा जनता उत्साहित हुने खालको नभै अहिले जस्तै
दर्ूर्व्यवहारयुक्त राणाहरुको भन्दा निकृष्ट शैलीमा शासन गरेर जनतलाई
प्रजातन्त्र पनि बेकारको हुदो रहेछ भन्ने पार्‍यो। फलस्वरुप जनता
त्यसैवेला कांग्रेस र अन्य पार्टर्ीी गर्ने गरेको प्रजातन्त्रसंग कुनै
पटरी नखाने व्यवहारबाट दिक्क भए। त्यो ८ बर्ष-२००७ देखि २०१५साल) सम्म
नेपाली जनताले देशमा प्रजातन्त्र आएको हो वा होइन अनुभव नै गर्न पाएनन्।
जनताको लागि त्यसवेला पनि राणा विहिन राणाशासन नै थियो, जस्तो अहिले
गणतन्त्रको अनुभव जनताले कांग्रेसकै कारण सकरात्मक रुपमा गर्न सकिरहेका
छैनन्। तै पनि ०१५ साल आयो र अरु पार्टर्ीीे खासै कुनै भूमिका नहुनु र
प्रजातन्त्रको राग अलाप्ने केवल कांग्रेसमात्र भएकोले जनताले कांग्रेसलाई
नै जीताए। तर सत्तामा पुग्नासाथ जनता र सहयोगीहरुलाई सनक्क सन्किएर धोका
दिने वानी लागिसकेका रावण बनेको कांग्रेसले त्यसवेला पनि राणाशाहीलाई
समेत मात गर्ने गरी क्रुर शासन गर्‍यो। यद्यपि त्यसवेलाका प्रधानमन्त्री
जनतासंग सारै नम्र व्यक्ति थिए। तै पनि कांग्रेसका रावणहरुले अव हामीलाई
कसैले केही गनै सक्दैन भनेर उल्टो जनताको बिरुद्ध अहिलेको माओवादीले
जस्तो हिंसात्मक भौतिक कार्यवाही जस्तो क्रुर व्यवहार गरेकोले त्यसवेला
र्सवसाधारणले आफ्ना बैरीलाई 'तेरो घरमा कांग्रेस पसि जाउन् ' भनेर समेत
सराप्थे। अर्थात अहिलेको माओवादीभन्दा पनि त्यो बेलाको सत्ताधारी
कांग्रेस धेरै क्रुर थियो। त्यसताका जनताद्वारा निर्वाचित भइ सत्तामा
बसेको कांग्रेससंग जनतानै त्राहिमाम थिए जस्तो अहिले आफैले निर्वाचित
गरेको माओवादीसंग जनता तर्सिनुपर्ने अवस्था छ । त्यसैले रावण कांग्रेसको
यही कमजोरी देखेर चतुर इन्द्रे राजा महेन्द्रले २०१७ साल पौषमा सैनिक कु
गरेर पञ्चायती व्यवस्था लागू गरे। देशमा प्रजातन्त्र अपहरण हुँदा पनि
जनताले कांग्रेसको त्यसवेलाको व्यवहारले वाक्क भएरे राजाको कदमको विरोध
गरेनन्। फलतः देशमा जनताले पञ्चायति व्यवस्थाको प्रकोप फगत २९ बर्षझेल्नु
पर्‍यो। त्यस बिच समाजमा नै तीन तीन पुस्ता परिवर्तन भैसकेको थियो। २०४६
सालको आन्दोलन हुनु भन्दा केही पहिले समाजका प्रबुद्ध बुढाहरु हामी
प्रजातन्त्र भनेर हुरुक्क भई आन्दोलनको लागि हौसिएका युवाहरुलाई देखेर
अचम्म परेर भन्ने गर्थे ' यि केटाहरु प्रजातन्त्र भनेर कांग्रेसलाई वल
पुराउदै छन्। यिनलाई अनुभव छैन भोली कांग्रेसको विरुद्ध यिनै केटाहरु
लाग्नेछन, हामीले भोगेर आएका हौ , कांग्रेसले पनि तिमिहरुलाई प्रजातन्त्र
दिन्छन भन्या - यो त गोरु व्याउने कुरा जस्तो मात्र हो।' प्रजातन्त्रको
अनुभव गर्ने हतारोले हामी ती बुढाहरुलाई हाँसेर टाथ्र्यौर्। तर आज
प्रजातन्त्रमा विश्वास गर्ने हर नेपाली, कांग्रेसको व्यवहार देखेर
आक्रोशीत हुने वाहेक अरु कुनै प्रतिकृया दिने अवस्थामा छैनन्। कांग्रेसमा
आज पनि उही राणाकालका नेता कार्यकर्ता र तिनका आजका अनुयायिहरु चाहे त्यो
महेश आचार्य उमेरका हुन चाहे नविन्द्र राज उमेरका हुन वा गगन थापा उमेरका
हुन ति पुराना राणाकालका नेताहरुले आफ्नो उही पुरानो क्रुर संस्कार नयाँ
सदस्यमा बोक्सीमन्त्रको रुपमा हस्थ्ाान्तरण गरेको स्पष्ठ महशुस गर्न
सकिन्छ। हिजो दरवारको उत्पादनको रुपमा एमाले भन्ने कम्युनिष्ट समुह बने
भने आज बनेको माओवादी पुरापुर लंकेश गिरिजाको शासनको उत्पादन हो। त्यसको
साथै आज बनेका साना ठूला सशस्त्र समूहहरु पनि आजको कांग्रेसकै उत्पादन
हो। अर्को पक्षलाई पनि अवलोकन गरौ।
२०४६ सालमा पञ्चायति व्यवस्था ढले लगत्तै त्यसमा रहेका विसंगति अन्त गरी
कांग्रेसले देशमा पर्ूण्ा प्रजातान्त्रीक बातावरण वहाली गर्ने मौका पाएको
थियो। तर कांग्रेसको रावण नेताका विगत नै क्रुर थियो र उसका कर्ता पनि
उही थिए। उसले भ्रष्टाचार रहित, सभ्य समाज, सवको लागि न्यूनतम
प्रजातान्त्रीक उपभोगको उपाय अवलम्वन गर्न सक्थ्यो। तर कांग्रेसका ती
पुराना नेताहरुको कुनै योजना र भिजननै रहेन छ। उनीहरु त झन शुरु देखि उही
पुरानो परिवारवाद, चाकडि, भ्रष्टाचार, विदेशी प्रभू, विसंगति लगायत आफ्ना
कमजोरी समेत समावेश गरेर क्रमिक रुपमा पञ्चायत भन्दा पनि क्रुर शासन
गर्दै जान लागे। माथी भनिएझै कुनै विसंगति हटाउन त्यति सजिलो हुदैन, कुनै
एक स्थापित विसंगति हटाउदा त्यस विसंगतिबाट बाँच्नेहरु आन्दोलनमा
उत्रिन्छन्। शरीरमा त यो कुरा लागू हुन्छ भने सामाजिक जीवनमा त लागू
नहुने कुरै भएन। जस्तो अहिले टुकुचाको माथी सायद दुइसय घरहरु त बनेका
होलान्। अहिलेको घडिमा सरकारले ति घर भत्काउने निर्ण्र्ाामात्र गरोस त एक
लाख मान्छे सडकमा उत्रिन्छन्। भन्सार, मालपोत, यातायात विभाग, लगायत
विसंगतिहरु माओवादीको सरकारले समेत हटाउन सकेन, अहिलेको त सरकारनै
विसंगतिले बाँचेको छ । तर २०४६ सालपछि गरौ भने कांग्रेसले देशमा पुरानो
शासन गएको अवस्थामा पूरै रिक्तता थियो र पुराना सवै बिसंगतिलाई आँखा
चिम्लेर हटाइ सभ्य र कानूनी समाजको निर्माण गर्न सक्थ्यो। तर उसले
पञ्चायतले सिर्जना गरेका तमाम विसंगतिलाई स्वीकारी त्यसबाट
प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरु र पार्टर्ीी फाइदा लिने बाटो बनाएकोले देश र
जनताको दूरावस्था झन जटिल बन्दै गइ बर्षदिन नवित्दै जनतामा
प्रजातन्त्रप्रतिनै बितृष्णा बढ्यो। जसकारण देशमा कम्युनिष्टको विगविगी
बढन पुग्यो। यसरी कांग्रेसले पुरानै व्यवस्थाको निरन्तरता पनि विकृत
रुपमा कायम गरेकोले देशमा कुनै नयाँ प्रणाली विकसित हुनै नदिएर देशलाई
आजको अवस्थामा आइपुग्न बाध्य गरायो। त्यसैगरि ५०/५० बर्षजनतालाई
प्रजातन्त्र दिलाउन लडेका पार्टर्ीी नेताहरुले जनतालाई नै केन्द्र विन्दू
मानेर मालिक संझि जनपक्षिय कार्यक्रम ल्याई जनतालाई चकाचौध पार्न सक्थ्यो
तर जव गिरिजा प्रधानमन्त्री भए त्यसपछि उनले सवैभन्दा पहिले परिवारवादलाई
प्रश्रय दिई पार्टर्ीीे ३० बर्षो प्रजातन्त्रको लागि लडेको लडाइमा पानी
फेरीदिए। त्यसपछि पञ्चायतले धनी बनाएका रोहिणी थपलिया र सिताराम प्रर्साई
जस्ता धनाढ्यलाई पार्टर्ीीे नाममा पैसा लिएर उल्टो उनीहरु जस्तालाई नै
पोसाउन थाले, उल्टो ति विसंगतसंग नातारिस्ता कायम गर्न थाले। उनका
आसेपासे र मन्त्रीगणहरु पनि विसंगति, भोटको लागि केही भुठ्ठीभरका फटाहा
जिल्लाबासी लाई जनि गर्ने र अन्दाधुन्द भ्रष्टाचारमा लिप्त रहि जनतालाई
चाँही अपमान गर्न थाले। जनतामा रत्तिभर विश्वास नभएका लंकेश गिरिजाले
जनतालाई जहिले पनि 'तँ' को व्यवहार आफूले पनि गरे सहयोगिलाई पनि गर्न
लगाए र त्यो भन्दा पनि उनले जहिले पनि क्रुर व्यक्तिहरुलाई आफ्नो कोर्टमा
राखी प्रजातन्त्रको नाम भजाई जनताको भरपूर अपमान गरे। समग्रमा पञ्चायत
भन्दा विसंगत र क्रुर शासन गरे। प्रजातन्त्रको इतिहासमा लंकेश गिरिजाको
शासन भन्दा कालो शासन कुनै हुनै सक्तैन। उनी भन्दा पनि उनका आसेपासे धेरै
क्रुर मात्र हैनन मानसिक संतुलननै ठिक नभएका प्रतित हुन्छन् । गिरिजा
अन्डर म्याटि्रक रहेर पनि सायद उनले म्यानेज गर्न सकेनन वा उनमा आफन्त
भन्दा बढी कुनै एजेण्डानै थिएन वा उनको नियत नै खराव थियो। जसकारण
प्रजातन्त्र बाहाली भएको अवस्थामा पनि देश र जनताले दुख पाउनु पर्‍यो।
जस्तो हुनुपर्ने हो जनताको लागि कांग्रेस त्यस्तो बनिदिएको भए आज देशमा
साँच्चै रामराज्य हुन्थ्यो, जनतामा आक्रोश बढी देश हिंसाको चपेटामा पर्ने
थिएन र सवले न्याय पाँउथे। तर लंकेश गिरिजाले सत्ता पाउनासाथ कुकुरले
हड्डी कसैलाई नदिइ लिएर दौडेर कुनामा लगि एक्लै खाए जस्तै सारा नेपालीको
उम्मिद र धरोहर प्रजातन्त्रनै अपहरण गरी आफ्नो परिवार र खुस्केट
सहयोगिलाई लगाई वलात्कार गरी गरी मारी दिए। त्यतिले तृप्त नभएर फेरी
पार्टर्ीीई गणतन्त्रमा लगि लोकतन्त्रको नारा लगाई आन्दोलनमा जान लाजै
नमानी आफूले निरन्तर धोका दिदै आएका जनतालाई आहृवान गरे। जनताले पनि
प्रजातन्त्र अपहरण गरी जनताको सहयोगको आहृवान गरेको राजालाई अपहरण गर्दा
केही नवोलेका जनतालाई दुइदुइ बर्षसम्म केही राहत नदिएकाले उनको विरुद्ध
एकै पटक सडकमा उत्रे र लोकतन्त्र ल्याए। त्यसबेलामा पनि गरौ भने पूराना
विसंगति हटाइ नयाँ बिसंगतिमुक्त समाजको स्थापना गर्न सकिन्थ्यो।
सुध्रिने मौका थियो तर त्यस पश्यात पनि लंकेस गिरिजाले केही गरेनन्। झन
क्रुर शासन गरी जनता चिढाएकोले जनताले कांग्रेसलाई शर्मनाक तरीकाले
हराइदिए। तर पनि शासकको रवैयामा कुनै वदलाव आएन। किनकी जति नयाँ
नयाँ परिवर्तन भए पनि शासक उही पूराना बदनियत भएकानै किलो गाडेर बसेका
छन। उनीहरुलाई नहटाइ देश र जनताले कुनै परिवर्तन र सुधारको अनुभव गर्न
पाउने छैनन र लोकतन्त्रले जनताको मनमा घर गर्न सक्दैन। बरु उनीहरुको
कारण एमाले त भाँडियो भाँडियो अहिले सत्ता र पैसा भनी भनी देश र जनताको
लागि भनेर कात्रो बाँधेर लडेका माओवादीहरु समेत भाँडिएका हामीले देखेका
छौ। उनीहरु गणतन्त्रको नारा लगाएर फेरी जनतालाई मनाउन लागे। त्यस पछि पनि
जमिन खाली थियो गरौ भने धेरै कुरा सुधार्न सकिन्थ्यो तर शासक उही भएको र
परिवर्तित अवस्थामा पुरानो पृष्ठभूमीमा चाहेर पनि शासकले जति जोर लगाए
पनि कुनै परिवर्तन गर्न सकेनन्। यो सवै व्यक्ति उही यथावत रहेर जति
व्यवस्था परिवर्तन भए पनि केही हुदैन भन्ने पाठ अव नेपाली जनताले यही बाट
सिक्नु पर्छ।
नेपाली सुधारात्मक परिवर्तनको भोका भैसकेका छन्। साँच्चै परिवर्तनलाई
आत्मासात गर्ने हो भने अव पुस्ता परिवर्तन हुनु पर्छ। यहाँ
जुन सुकै व्यवस्था ल्याएपनि व्यवस्था खराव हैन व्यक्ति खराव भएर हामीले
परिवर्तनको अनुभव गर्न
पाएनौ।
त्यसैले अव कांग्रेसबाट शुरु गरी तमाम पार्टर्ीी पुस्ता परिवर्तन हुनै
पर्छ। किनकी कांग्रेसनै सवै भन्दा मुख्य भँडुवा हो। त्यहा पुस्ता
परिवर्तन हुन लागे पछि अन्य पार्टर्ीीमा पनि पुस्ता परिवर्तनको लहर आउछ।
जव सबै पार्टर्ीीयाँ पुस्ताले राम बनी पुराना रावणहरुलाई हटाउने छन्।
त्यही आधा समस्या समाधान हुने छ र त्यस पछि सवै पार्टर्ीी नयाँ पुस्ता
मिलेर छलफल गरेरै समस्या समाधान गर्दै जानेछन्। अन्तमा यो भन्न चाहान्छु
कि पुस्ता परिवर्तनको लागि ४० बर्षो उमेर ठिक हुन्छ।

तर यहाँ ५० बर्षपुगेका व्यक्तिहरु पनि कांग्रेसका रावणले केही गर्नै
नदिएर बर्वाद गरेकाले उनीहरु पनि कांग्रेसमै पनि निस्कलंंक छन।
उनीहरुसम्मकामा कुनै विसंगति आएको छैन। त्यसैले पुस्ता परिवर्तनको उमेर
कांग्रेसको हकमा ५० वर्षराख्दा हुन्छ। तर अव हरेक राजनीतिक पार्टर्ीी
पुस्ता परिवर्तनको लहर आउनै पर्छ र यसको शुरुवात कांग्रेसबाटै
हुनर्ुपर्छ।

तर्राईवासी नेपाली जनताहरुमा लाल सलाम

2010-01-17T00:47:00.001-08:00

भारतीय विस्तारवादलाई कालो सलाम
नेपालको एकीकरणकर्ता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मजयन्ति तथा राष्ट्रिय एकता
दिवसको दिन मेची देखि महाकालीसम्म भारतीय विस्तारवादद्वारा पीडित देशभक्त
नेपालीहरुले राष्ट्रिय स्वाधीनता रक्ष्ँाका लागि भारतीय विस्तारवाद
मर्ुदावाद, कठपुतली सरकार मर्ुदावाद, राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्ष्ँा गरौं
बुलन्द नाराका साथ र्‍याली निकालेर जनएकता र शक्ति पर््रदर्शन गरेका छन्।
विशेषगरी तर्राईवासी नेपालीलाई लाल सलाम र विस्तारवाद भारतलाई कालो सलाम
दिनै पर्छ। एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टर्ीीाओवादीले तराइ- मधेशको
विभिन्न स्थानमा भारतद्वारा अतिक्रमित नेपाली भूमिमा राष्ट्रिय जागरण
अभियान अर्न्तर्गत मार्चपास र जनसभाको आयोजना राष्ट्रिय एकता र भावनात्मक
एकीकरणको सशक्त पहल गरेको छ जसको फलस्वरुप देश तथा विदेशमा सकारात्मक
प्रभाव परेको छ। राष्ट्रियता, जनगणतन्त्र र जनजीविकाको लागि नयां दिनको
सुरुवात भएको छ।
राष्ट्रिय जनजागरण कार्यक्रममा सरिक भइ भारतद्वारा अतिक्रमित सीमा
क्षेत्र सुस्तामा भारतीय विस्तारवाद मर्ुदावाद नारा मैले पनि लगाए।
एनेकपा माओवादीका उपाध्यक्ष डा. बाबुराम भट्टर्राईको नेतृत्वमा करिब १०
हजार नरनारीले विवादित सीमा क्षेत्र सुस्तामा मार्चपास गरे। नवलपरासी
जिल्ला त्रिवेणी सुस्ता गाविस-४ मा १४ हजार हेक्टर जमिन ६ दशकदेखि भारतले
अतिक्रमण गर्दै आएको छ। नारायणी नदीको किनारमा रहेको भारतको विहार
राज्यसंग सीमा जोडिएको सुस्ता क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नेपाली
नागरिकहरुमाथि भारतीय जनता र सरकारले पटक पटक नानाथरिका थिचोमिचो गर्दै
आइरहेका छन्। सुस्तावासीको कथा व्यथा वर्ण्र्ाागरेर साध्य छैन।
भारतद्वारा निरन्तर गरिएको ज्यादतिको भनेर भन्न सक्ने अवस्था छैन। भारतीय
कठपुतली नेपाल सरकारका प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल उपप्रधानमन्त्री,
एवं परराष्ट्र मन्त्री सुजाता कोइराला, नेकपा एमालेका नेता केपी ओली
लगायत विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरु भारतद्वारा गरिएको सीमा अतिक्रमणको
विरोध गर्ने पक्षमा छैनन्। राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा गर्ने सवालमा
निकै पछि हटेको वर्तमान सरकार र उस्को र्समर्थक राजनीतिक दलहरुलाई
स्वाभिमानी देशभक्त नेपालीहरुले पहिचान गरिसकेका छन्।
भारतको नीति, नियत र नियति नेपाली जनताहरुले गहिरोसंग बुझिसकेका छन्।
नयां उदीयमान देशभक्त क्रान्तिकारी पार्टर्ीी शक्ति एनेकपा माओवादीले
नेपाली जनताका दर्ुइ दुश्मन भारतीय विस्तारवाद र भारतीय विस्तारवादको
पुच्छर समातेर राजनीति बैतरणी तर्न चाहने नेपालका राजनीति दलहरुका दलाल
विरुद्ध खुलेर हिमाल, पहाड र तर्राईका देशभक्त जनताहरुको सक्रिय सहयोग र
र्समर्थनमा देशभक्ति र न्यायपर्ूण्ा लर्डाईं लडिरहेको छ।
योंग कम्युनिष्ट लिग नेपाल, अवध मधेश राज्य समिति नेपालले नेपाल-भारत
सीमा नाका महेशपुरमा ठड्याइएको साइनबोर्डमा ँसंसारका क्रान्तिकारी
युवाहरु एक होऔं। मार्क्सवाद-लेनिनवाद-माओवाद विचारधारा जिन्दावाद,
भारतीय विस्तारवाद नेपाल भूमि छोड, सीमा अतिक्रमण बन्द गर लेखिएको छ। सो
नाका ओहरदोहर गर्ने सबै भारतीयहरुले रोकिएर आर्श्चर्य मानेर सो
साइनबोर्डमा लेखिएको शब्द पढ्ने गरेका छन्। नेपालबाट खतरा देखेर ठूलो
संख्यामा भारतले आप\mनो सीमामा बोर्डर सेक्युरिटी फोर्स
-बिएसएफ सेना) तैनाथ गरेको छ। ठूटीबारी स्थित भारतीय सेनाले पनि नेपाली
सीमा महेशपुरमा भारतीय विस्तारवादका विरुद्ध गाडीएको साइनबोर्ड टुलुटुलु
हर्ेर्ने गरेका छन्। हिजोआज नेपाल-भारत सीमाका मानिसहरु एकआपसमा भारत
सरकारको ज्यादतिका बारेमा चर्चा गर्ने गर्दा रहेछन्। जनस्तरमा नेपाली र
भारतीय सीमा क्षेत्रका जनताहरुबीच दैनिकी सम्बन्ध राम्रो देखिएतापनि सीमा
विवाद र राजनीति कुटनीतिका कारण कुनै पनि बेला नराम्रो परिणाम
भोग्नुपर्ने अवस्था आउन सक्दछ।
पुस २७ गते बाक्लो शितलहरको कुनै प्रवाह नगरी स्थानीय जनताहरु
बेलटारीस्थित नेपाल-भारत मैत्री भवन त्रिभुवन क्याम्पसको प्रांगणमा
आयोजित राष्ट्रिय जागरण अभियान अर्थात आमसभामा भेला भएका थिए। एनेकपा
माओवादीका नेता डा. बाबुराम भट्टर्राईले जनसम्बोधन गर्दै भन्नुभएको थियो
-क्रान्तिकारी मूलधार माओवादी आन्तरिक प्रतिक्रियावादी दलाल र सुगौली
सन्धि पश्चात निरन्तर हैकम जमाउंदै आएको भारतीय विस्तारवादबाट नेपाली
जनताहरुलाई मुक्ति दिलाउन देशव्यापी रुपमा राष्ट्रिय जागरण अभियानको
थालनी गरिएको हो। २०५२ सालमा सशस्त्र जनयुद्ध सुरु गर्नु अघि माओवादीले
राखेको ४० सूत्रीय मांगमध्ये १० वटा मांग
राष्ट्रियतासंग गांसिएको थियो। एमाले र कांग्रेसले प्रजातन्त्र र
लोकतन्त्रको मात्र कुरा गरे, सन् १९५० लगायत सबै असमान सन्धि खारेजका
लागि पहल गरेनन्। राजतन्त्रकै पालामा सन् १९६५ को असमान सन्धि भएको थियो
।
एनेकपा माओवादीले राष्ट्रियता र गणतन्त्र संगसंगै उठाउने प्रयत्न
गरिरहेको छ। सन् १९५० को सन्धि खारेजी, नेपालको अतिक्रमित भूमि फिर्ताको
कुरा पार्टर्ीीध्यक्ष प्रचण्डले प्रधानमन्त्री भएर भारतको औपचारिक भ्रमण
गर्दा उठाउनुभएको थियो। असमान सम्झौता होइन, राष्ट्रियताको हितमा सम्झौता
हुनु पर्दछ । माओवादीले जनता र राष्ट्रको पक्षमा काम गरेको देखेर
प्रतिगामी शक्तिहरु अत्तालिएका छन्। शान्ति प्रक्रिया, संविधान निर्माण,
नागरिक सर्वोच्चता र राष्ट्रिय स्वाधीनताको मांग राखेर संर्घष्ा सुरु
भएको छ। निरन्तर दमनमा उत्रिएको, देशमा बेथिति कायम राखेको, आजसम्म
प्राप्त राजनीति उपलब्धि खोस्न खोज्ने, राष्ट्रघाती, व्यभिचारी
कर्ुर्सर्ीी बसेसम्म नयां नेपाल बन्दैन। लाखौं लाख जनता सडकमा उत्रिएको
देख्दैन। कान र आंखा नभएको रिमोटबाट चल्ने बुख्याचा, कठपुतली सरकार र
उस्लाई र्समर्थन गर्ने बाह्य शक्तिहरुका विरुद्ध नेपाली देशभक्त
मुक्तिकामी जनताहरुले आन्दोलन सुरु गरेका हुन्। राष्ट्रियतामाथि लागेको
कहिले निको नहुने क्यान्सर घाउ हो सुस्ता समस्या । नेपालको अभिन्न अंग
सुस्ता क्ष्ँेत्रमा लालपर्ूजा भएको १४ हजार हेक्टर नेपालीको जमिन भारतले
बेदखल गरेको छ। सुगौली सन्धि अनुशारको सीमा निर्धारण हुनु पर्दछ। अस्थिर
सिमाना होइन, स्थिर सिमाना हुनर्ुपर्दछ । भारतीय जनताहरुसंग हाम्रो कुनै
दुश्मनी छैन। भारतीय जनताहरु पनि भारतीय शासकद्वारा शोषित, उत्पीडित
छन्। हाम्रो झगडा दिल्लीमा बस्ने अन्यायी भारतीय शासकहरुका विरुद्ध हो।
हामी आधुनिक प्रगतिशील राष्ट्रवादका पक्षमा छौं। संसदवादी दलहरुले नक्कली
राष्ट्रवादको कुरा गरेर नेपाली जनताहरुलाई ठगिरहेका छन्। हामीहरुले
भारतसंग फौजी लर्डाई लड्ने कुरा गरिरहेका छैनौं। हामी हाम्रो अधिकार र
न्यायका लागि लडिरहेका छौं। नेपाली जनता पर्ूण्ारुपमा स्वाधीन हुन
चाहन्छन्। भारतसंग बराबरीको सम्बन्ध होस् भन्ने चाहन्छौं। सीमा विवाद र
असमान सन्धि नसुल्झाएसम्म सौहार्दपर्ूण्ा सम्बन्ध हुन सक्दैन। दिल्ली र
वासिङटनको थिचोमिचो हामी चाहदैनौं। नेपाल, भारत र चीन दर्ुइ छिमेकी
मुलुकसंग सन्तुलित, पंचशीलको सिद्धान्त अनुशारको सम्बन्ध चाहन्छ।
द्वन्द्व भनेको राष्ट्रियता र स्वाभिमानको सवाल हो। एनेकपा माओवादीका
उपाध्यक्षको भाषण सुनेर सुस्तावासी स्तब्ध भएका थिए। भारतीय
विस्तारवादविरुद्ध लड्ने प्रण गरेका थिए। तर्सथ भारतीय विस्तारवादको
अन्त्येष्टिको दिन अब धेरै दिन बांकी छैन। सुस्तावासीलाई लाल सलाम १

कायरहरूको मारमा पत्रकारको कलम

2010-01-12T00:16:00.001-08:00

-हरि प्रसाद पोखरेल-

पत्रकार वीरेन्द्र साहको हत्यामा संलग्न लालबहादुर चौधरी, कुन्दन फौजदार

जेलमा हुनु पर्नेमा अहिले माओवादीको बारा जिल्ला समितिको सचिवालय सदस्यमा

कार्यरत छन्। २०६४ असोज १८ गते अपहरण गरी हत्या गरिएका पत्रकार साहको

हत्याको आरोपमा उनीहरूमाथि बारा प्रहरीमा मुद्दा चलिरहेको छ। तर हत्याका

आरोपित कुन्दन फौजदार र हरेराम पटेल स्थानीय विद्यालय व्यवस्थापन समितिको

अध्यक्ष पदमा समेत रह"दै आएका छन्।

हत्याको पुष्टि भएपछि माओवादीको

छानविन समितिले समेत उनीहरूलाई कारबाही गरिएको बताएको थियो।

जनकपुरकी पत्रकार उमा सिंहको हत्यामा संलग्नमध्ये श्रवण यादव माओवादीका

क्षेत्रिय सदस्य हुन् भने र नेवलाल पासवान तराइ एकता परिषद्का कार्यकर्ता

। उनीहरू पक्राउ परेपनि उनको मुद्दा फिर्ता लिन उमाकि आमालाई यतिखेर

धम्कि आउन थालिसक्यो।

पत्रकार महासंघका अनुसार माओवादी शान्तिप्रकृयामा आईसकेपछि पनि प्रकाश

ठकुरी वेपत्ता र जेपी जोशिको हत्यामा समेत माओवादीको संलग्नताको पुष्टि

भयो।

गएको मंसिर १३ गते रूकुमकि पत्रकार टिका विष्टलाई समाचार लेखेकै कारण

अक्षरहरू लेख्ने हातका पाचै औला व्लेडले चिरेर भीरबाट गुल्ट्याएको आज

दर्ुइ हप्ता भन्दा बढि भईसक्यो। तर आक्रमणकारीको पहिचान गर्न नजिकै पगेर

पनि राज्यको गृहप्रशासन मोन छ, उनीहरूलाई कारवाहि गर्ने सवालमा।

यतिसम्मकि शंका लागेर अनुसन्धान गर्नै नपाउने राजनीतिक दवाव छ प्रहरीलाई।

पत्रकार टिका विष्टलाई पनि मार्ने नियतले माओवादीले नै आक्रमण गरेको

पत्रकार महासंघको ठहरले पत्रकारहरू माओवादीबाट नै सुरक्षित छैनन् भन्ने

कुराको बोध गराएको छ।

हन त पुष १० गते मेघबहादर श्रेष्ठको संयोजनमा माओवादीले जारी गरेको टीका

विष्ट घटना प्रकरणसम्बन्धी अध्ययन-प्रतिवेदनमा पत्रकार महासंघद्धारा गठित

मिडिया मिसनले तथ्य एकातिर निष्कर्षअर्कोतिर निकाल्नु उहा"हरूको मर्यादा

र इमान्दारीभन्दा राजनीतिक 'प्रेसर'मा भएको आरोप लगाएको छ। अनि

माओवादीलाई बदनाम गराउन एमालेको मिलेमतोमा विष्ट आफैले हातका औला चिरेर

भीरबाट हाम फालेको भन्ने निष्कर्षपनि माओवादीको छ। तर प्रतिवेदन हर्ेदा

लाग्छ, पंचायतकालमा दईचारजना बसेर आफ्नो पक्षमा मुचुल्का तयार पारेजस्तो।

जनयुद्ध रोकर शान्तिप्रकृयामा सामेल भईसकेपछि पनि माओवादीबाट माथि

उल्लेखित पत्रकारको हत्या र आक्रमणका घटनाले नेपाली पत्रकारिता अझै

असुरक्षित छ भन्ने देखाएको छ। नेपालमा धेरै पत्रकार मारिएका छन्। कोहि

मिसन पत्रकारिता गर्दागर्दै मारिएका छन्। कोहि राजनीतिक आस्थाका आधारमा

मारिएका छन्। यसरी कलमदेखि डराउने कायरहरूले अनि कृष्ण सेनदेखी उमा

सिंहसम्म गरि जम्मा २९ जनालाई पत्रकार भएकै कारण अनाहकमा मार०को तथ्यांक

छ। तर दुःखको कुरा, कारवाहि भने कसैलाई भएको छैन।

माओवादी द्वन्द्वकालमा पत्रकार राज्य र माओवादी दुवैबाट पीडित थिए।

शान्तिप्रकृयामा आईसकेपछि चाहि राज्यबाट पत्रकार पीडित हुने क्रम थोरै

रोकिएपनि माओवादीबाट पत्रकार मारमा परिरहेको यथार्थतालाई नकार्न सकिदैन।

वीरेन्द्र साह, जेपी जोशी र उमा सिंहको हत्या अनि प्रकाश ठकुरीकौ वैपत्ता

र टिका विष्ट माथिको आक्रमण यसका उदाहरण हुन्। माओवादीबाट भएका यस्ता

कार्य कुकृत्य हुन्, यसको जति निन्दा गरेपनि थोरै हुन्छ।

पत्रकारमाथिको यस्तै खाले आक्रमणले माओवादीको प्रेस स्वतन्त्रताप्रतिको

प्रतिवद्धता खोक्रो सावित बन्दै गएको छ। माओवादीको राष्ट्रिय हैसियत र

चर्चाका पछाडि नेपाली प्रेसको विशेष भूमिका छ। नेपाली प्रेसले माओवादीलाई

एउटा राजनीतिक शक्तिको सम्मान दिईरहैको छ। तर कार्यकर्ताका गतिविधिका

कारण किन माओवादीलाई आतंककारी बन्न मन लाग्छ - अहिले माओवादी ठुलो संसदीय

दल हो। निश्चय नै उसका कार्यकता र र्समर्थक अरू दलका भन्दा बढि छन्। तर

ती कार्यकर्तालाई नियमको परिधिभित्र राख्न सक्नुपथ्र्यो। उनीहरूलाई

अनशासित बनाउन नसक्नु त नेतृत्वको कमजोरी नै हो। यसो गर्न सकेको भए

कार्यकर्ताको गल्तीबाट नेतृत्व र पार्टर्ीीालोचित हुनुपर्ने अवस्था आउने

थिएन।

हुन त नेपालका कुनै पनि राजनीतिक दलको घोषणापत्रमा पत्रकारलाई आक्रमण

गर्ने र मार्ने लेखिएको छैन। माओवादीको पनि यस्तो नीति र योजना छेन।

तैपनि पत्रकार किन माओवादीको तारो बनिरहन्छन् - अरू राजनीतिक दलसंग भन्दा

माओवादीसंग अलि बढि डराएको जस्तो किन गर्छ नेपाली प्रेसले -

जुनुसुकै राजनीतिक आस्था बोकेको किन नहोस्, पत्रकारमाथिको हत्या र

आक्रमणको पीडा कुनै राजनीतिक दललाई भन्दा बढ्ता पत्रकारलाई नै दुख्छ।

जताजतै श्रम गरेर ज्यालाको जिन्दगीमै काम गरि राष्ट्रमै परिचित बनिरहेको

पत्रकारिता पेशाका दुश्मन धेरै हन्छन्। यो सबैले जानिराखेको कुरा हो। अनि

यस्ता दुश्मनहरूलाई राजनीतिक संरक्षण दिईरहदा यो पेशा विस्तारै संकटमा

पर्दै पनि गएको छ।

पछिल्लो तीन वर्षो घटनाक्रमले के देखाउँछ भने पत्रकारलाई आक्रमण गर्ने र

मार्नेलाई माअेावादीले जोगाएको छ। माओवादीका लागि नेपालका कानुन मकैका

खोस्टा हुन्- उसलाई कुनै नियमले छुनै सक्तैन। एमालेले पनि अखवारी

प्रोपोगाण्डामा आफूलाई सीमित राखेको छ। अनि कांग्रेसले यौ विषयमा निरीहता

देखाईरहेको छ। राजनीतिक दल त यस्तै भए भए, पत्रकारहरूको छाता संगठन नेपाल

पत्रकार महासंघको हालत पनि उस्तै छ। महासंघले कुनैपनि घटनालाई निष्कर्षा

पुर्याएर अपराधिलाई कारवाहिको दायरामा ल्याउन दवाव दिएको रर्ेकर्ड छैन।

एउटा कुनै घटनालाई निष्कर्षा पुर्‍याएर अपराधीलाई सजाँय दिलाउन सकिए

मात्र पछिल्ला दिनमा यस्ता घटना दोहोरिने थिएनन्। कारबाही भए मात्र

अपराधीको मनोबल गिर्ने सम्भावना रहन्थ्यो।

प्रेसलाई चिढ्याउनु भनेको पहाडसंग ठोक्किनु र अरिङ्गालको गोलामा हात

हाल्नु सरह हो। अरू मुलुकका पे्रस ज्ञाताहरू यहि भन्छन्। मलेसियाका पर्ूव

प्रधानमन्त्री मोहमद महातिरले आफ्नो बारेमा या सरकारका विरूद्ध केहि

लेखेको भेटे भने बेलुका आफै भेटेर उसको असन्तुष्टीको विसयमा बहस गर्थे

रे। खै त नेपालमा यस्तो - यो बहस हरेक राजनीतिक दलले गरे हुन्छ। कसैका

लागि पत्रकार त विपक्षी हुनै सक्दैन। पत्रिकामा लेखेकै भरमा कसैलाई पनि

ज्यानको धम्की दिनु अथवा यो वा त्यो नाममा शारीरिक आक्रमण गर्नु भनेको त,

यो कलम देखि डराउने कायरहरूले मात्रै गर्ने काम हो। जुनसुकै बादको खोल

ओढेर गरिने यस्ता कामको सबैतिरबाट निन्दा गरिनु आवश्यक छ , अनि यस्ता

खाले प्रवृतिलाई निरूत्साहित गर्न कडा भन्दा कडा कारबाही गरिनु पनि

उत्तिकै आवश्यक छ्र। तर नेपाली पर्रि्रेक्ष्यमा पत्रकारले न्याय माग्यो

भने ऊ आफै अरिंगालको गोलामा पर्न जाँदो रहेछ। यहि कुराले पनि नेपालमा

दण्डहिनता घटेको होईन, मौलाएको संकेत गर्छ। यहि भएर नै नेपाली प्रेसको

र्सवमान्य दायित्व अहिले आएर थला परेको छ। पत्रकार निरिह सावित हुन

थालेका छन्।

राजनीतिक दलको चरित्रमा सुधार नआईकन राज्य प्रणालीमा सुधार आउन सक्दैन।

कलमको जवाफ कलमबाट नभई हतियारले दिने संस्कार मौलाउदै गएपछि दण्डहिनताको

मारमा पत्रकार पर्दै गएका छन्। यद्दपि अन्तमा कलमकै जीत भएको त छ नि। पदम

ठकुराठीको कलमलाई भा"च्न खोज्दा दरवारीया भूमिगत गिरोह छताछुल्ल भएकोर्

इतिहास पनि छ, अनि कृष्ण सेनको कलमलाई दोबार्दा दरवारै चट भएको यथार्थता

पनि छ। यसैले कलमस"ग जिस्कने हुतिहाराको विजोग मारिएका पत्रकारले

नदेखेपनि बाँचेकाले त एकदिन अवश्य देख्छन्।

यसैले राजनीतिक दलको चरित्र जोगाउन आफ्नो चरित्रलाई बन्धक राख्ने र

बेच्ने काम पत्रकारबाट गरिनु पनि हुदैन। अहिले काखी च्यापे पनि

पत्रकारिता पेशा छाडेको भोलिपल्ट राजनीतिक दलले पत्रकारलाई जुम्राले लास

छाडेझै गरेर छाड्छन्। पछिल्लो समयमा ऋषि धमलाको चरित्र जोगाउन पत्रकार

महासंघले आफ्नो चरित्र बेचेपछि पनि पत्रकारिता पेशालाई हर्ेर्ने

दृष्टिकोणसंगै पत्रकारका वर्ग दुश्मन बढ्दै गएका छन्। राजनीतिक दल पनि अब

आफ्नो खोक्रो आदर्शबाट माथि उठ्न सक्नपर्छ। पत्रकारमाथि वाइसियलले आक्रमण

गर्‍यो भने माओवादीले बचाउने, युथ फोर्सले हत्या गर्‍यो भने एमालेले

बचाउने र तरूण दलले मरणासन्न पार्यो भने कांग्रेसले बचाईराख्ने हो भने

कसरी हुन्छ प्रेस स्वतन्त्रता - पत्रकार सबैका साझा हुन् भनेर एकपटक सबै

राजनीतिक दलले सोच्नुपर्ने भएको छ, विशेष गरेर माओवादीले। - नागोया,

जापान, hpralesh@gmail.com

लेखक परिचय ः

केन्द्रीय पार्ष्, नेपाल पत्रकार महासंघ चितवन

माओवादी जनसेना अयोग्यलाई त बर्हिरगमन, योग्यलाई कहां समायोजन ?

2010-01-10T00:14:00.001-08:00

- किरण राज पाण्डे -
विदेशीहरू अर्थात् (अनमिन्) प्रमाणीकरणद्वारा माओवादीका लडाकूहरूमध्ये देशभरका २८ शिविरमा रहेका चार हजार आठ सय लडाकुलाई पुनः प्रमाणीकरण उमेरको कारण देखाई निकैपछि आएर मात्र अयोग्य ठहर गर्‍यो। त्यो पनि माओवादी बाहेक नेपालका अन्य दलहरूले चर्को आवाज उठाएर अनमिनले योग्य लडाकु भनेर शिविरमा राखेको ३ वर्षछि। र अयोग्यलाई माओवादी सेनाको शिविरबाट बहिरगमन गराउने प्रक्रियाको थालनी भएको छ। त्यो पनि नेपालको शान्तिको लागि नेपाललाई दिएको सहयोग र ऋणको करोडौं, अरबौं रकमबाट अयोग्य ठहरिएका माओवादी सेनालाई जनही २२ हजार नगद र डे्रस समेत दिएर टिका र माला लगाएर शिविरबाट बहिरगमन गर्दै (बाहिर पठाउंदै) छ।
अनमिनले बहिरगमन गराउनु अगाडि नै अयोग्य ठहर भएकामध्ये एक चौथाईले शिविर छाडेर गइसकेका छन् भने औपचारिकताको कार्य निभाउन बसेकाहरूलाई बहिरगमन गराउन सिन्धुलीको दुधौलीस्थित जनसेनाको दोश्रो डिभिजनबाट २२ गते बुधवारदेखि बहिरगमन कार्य प्रारम्भ गर्न राष्ट्रसंघीय निकाय सिन्धुली पुगिसकेको छ र बुधवारदेखि बहिरगमन प्रारम्भ गर्नेछ। त्यस्तै क्रममा अधिराज्यभरका सबै शिविरमा रहका पुन प्रमाणीकरणबाट अयोग्य ठहर भएका सेनालाई १२ महिनाको लागि परिचयपत्र दिएर सोही आधारमा उनीहरूलाई प्याकेज सुविधा उपलब्ध गराउने निर्ण्र्ाासमेत गरेको छ।
तर नेपाल सरकार र संयुक्त राष्ट्रसंघले हालसम्म माओवादी -लडाकु) यसेनालाई अधिराज्यका २८ वटा शिविरमा राखेर नेपालका अन्य सुरक्षा अंगहरूलाई दिएसरह राष्ट्रिय ढुकुटीबाट सुविधा दिएर विगत चार वर्षेखि राखेको छ। र, उनीहरूलाई राज्यको कुनै कार्यमा खटाएको छैन। अब यहां एउटा जटिल र महत्वपर्ूण्ा सवाल आएको छ। त्यो के भने अयोग्य सेनालाई त बर्हिगमन गराउने कार्य शुरू भयो। तर योग्य ठहर भएका माओवादी सेनालाई कहां समायोजन गराउने त्यो विषयमा हाल सम्म पनि कुहिरोको काग जस्तै नेपाली जनता र स्वयं माओवादी सेनालाई बनाइएको छ।
सबैलाई थाहा छ र सबैले बुझेको विषय पनि हो माओवादी सेनालाई राष्ट्रिय सेना, सशस्त्र प्रहरी, जनपद प्रहरी लगायत हालसम्म नेपालमा रहेका सुरक्षा निकायमा राख्ने संभावना देखिदैन र मिल्दैन पनि। किनभने १० वर्षो जनयुद्धमा नेपालका सरकारी सुरक्षा निकाय र माओवादी लडाकुबीच जुन एकले अर्कोलाई दुश्मन सम्झेर जस्ले जहा मौका पायो त्यही सफाया गर्दै आएका थिए। त्यति मात्र नभएर माओवादी लडाकु र नेपालको राष्ट्रिय सुरक्ष्ँा तहमा रहेका सुरक्ष्ँाकर्मीका परिवारसम्ममा एकले अर्कोलाई सफाई गर्ने, अनेक यातना, प्रताडना दिई रिस सांध्ने र बदला लिने परिस्थितिको अन्त्य ऐले सम्म पनि नभएको हुंदा माओवादी सेनालाई हालको सुरक्षा संयन्त्रमा मिलाउन नसक्ने र मिलाइ हालियो भने पनि भित्रै विस्फोट हुने स्थिति छ।
राजनीतिक दलहरूकै भाषा अनुसार माओवादी सेनाको व्यवस्थापन नभएसम्म संविधान बन्न र बनाउन नसकिने हुंदा एवं संविधान निर्माण गरी र्सार्वजनिक गर्न ०६७ जेठ १४ गतेसम्मको मिति अन्तिम हो। २-३ महिनाभित्र माओवादी सेनालाई व्यवस्थापन हुन सकेन भने नयां संविधान आउन सक्दैन। त्यसकारण माओवादी सेनालाई देशको कुन र कस्तो संयन्त्र बनाएर उनीहरूलाई के जिम्मा दिइने हो भन्ने विषयमा अन्यौल नै देखिन्छ। अर्कोतिर पछिल्लो समयलाई नियाल्ने हो भने वर्तमान २२ दलीयहरू र दलका कार्यकर्ताबीच भएको मारामार र लर्डाईंले अनि उनीहरूकै बानीले माओवादी सेनालाई समायोजन गराउलान् र गर्ला भन्न सकिने स्थिति छैन र आम नेपालीले देखेका र दलहरूले देखाउन सकेका छैनन्।

नेपालको सर्न्दर्भमा साम्यवादको महत्व

2009-12-21T02:30:00.001-08:00

- अजय यादव
नेपालको सर्न्दर्भमा साम्यवाद हुनु जरूरी छ। साम्यवाद भनेको त्यो
विचारधारा हो, जसले सामाजिक, राजनैतिक र आर्थिक अवस्थामाथि नै जोड दिन्छ।
साम्यवाद समाजको नयां अवस्था हो जहां राज्य र वर्गहरू हुंदैन र उत्पादनका
समस्त साधनहरूमाथि समाजको नियन्त्रण हुन्छ । सम्यवाद नै एउटा यस्तो
अवस्था हो कि सम्पूर्ण जनताको गांस, बास, कपास सजिलैसंग उपलब्ध गराउन
सकिन्छ। नेपाल धेरै पछाडि परेको मुलुक हो। किनकि यहां धेरै अवसरवादीहरूका
जमात रहेका छन्। अवसरवादीहरू अरूको सुख, सुविधा हर्ेन के सुन्न समेत
चाहदैनन्। त्यसैले आज पनि नेपाली जनता आफनो अधिकारबाट वंचित हुनु
परिरहेको छ । तर विश्वमा व्यापक र वैज्ञानिकरूप दिने महान क्रान्तिकारी
एवं कम्युनिष्टका संस्थापक नेता कार्लमार्क्स नै थिए। त्यसैले मार्क्सलाई
वैज्ञानिक साम्यवादका जन्मदाता मानिन्छ। लेनिनले मार्क्सको सिद्धान्तलाई
व्यवहारिक रूप दिएका थिए भन्ने स्टालिन र माओत्सेतुङले साम्यवादको
पुनव्याख्या गरेका थिए। लेनिन, स्टालिन र माओत्सेतुङले जुन व्यवहारिक रूप
दिएर राजनीतिक सिद्धान्तलाई विकसित र कार्यान्वयन गरे त्यसैलाई नै
साम्यवाद भनिएको हो।
नेपालमा साम्यवाद भए नेपाली जनताहरू सुखी हुन बेर लाग्ने छैन।
साम्यवादीमा समाजवादी क्रान्तिका दर्ुइ अवस्थाहरू छन्।
पहिलो अवस्था - समाजवादी
दोश्रो अवस्था - साम्यवादी
समाजवादी अवस्था भनेको उत्पादनका भौतिक साधनहरूमाथि व्यक्तिगत सम्पत्तिको
अन्त्य हुन्छ र उद्योगलाई सामाजिकीकरण गरिन्छ। जुन शासकवर्ग र
पूंजिपतिवर्गको भित्र विभेद हुन्छ, त्यसलाई समाप्त गर्दछ। प्रत्येक
व्यक्तिलाई उसको योग्यता अनुसार र कार्य अनुसार पहिचान गरिन्छ ।
दोश्रो अवस्था- यसमा राज्यको अन्त्य हुनेछ र धनको वितरणमा अधिकतम समानता हुनेछ ।
प्रत्येकबाट उसको योग्यता अनुसार र उसको आवश्यकता अनुसार।
मार्क्सले भनेका छन्- साम्यवाद अन्तिम समाजवादबाट प्राप्त गर्ने पद्धति
सम्बन्धी दर्शन हो।
साम्यवादले नै पूरा र्सवहारावर्गको अधिनायकत्व कायम गर्न सक्छ। आम
जनताहरू आफनो श्रमबाहेक अरूमाथि विश्वास गर्न सक्दैन। साम्यवादले यस्तो
समाज निर्माण गर्न चाहन्छ जहां न त कोही शोषक, न कोही शोषित हुनेछ, न त
कुनै वर्ग नै हुनेछन्। त्यसैले नेपालमा साम्यवाद लागू भयो भने सारा
नेपालीले सुखानुभूति गर्दछ। बेरोजगारी समस्या खेप्नुपर्ने छैन। कसैले
शिक्ष्ँाबाट वंचित हुनु पर्दैन। महिला र पुरूष दुवै मिली निर्धक्कसंग काम
गर्न सक्ने वातावरण बन्छ। साम्यवादका प्रमुख केही सिद्धान्तहरू रहेका
छन्।
-पंूजीवादीको विरोध
र्-धर्मको विरोध
-अन्तर्रर्ााट्रय साम्यवादको विकास
-द्वन्द्वात्मक भौकिवादीमा विश्वास
र्-वर्ग संर्घष्ामा विश्वास
त्यसैले नेपालको सर्न्दर्भमा साम्यवाद हुन जरूरी छ कि छैन - यसको स्वयं
नेपाली जनताले निर्ण्र्ाागर्ने कुरा हो। यसमा कुसैको दुइमत नहोला। नेपाली
जनताले जुन पार्टर्ीीई जनादेश दिएको छ, त्यो पार्टर्ीी नै नेपाली जनताको
भलो गर्न सक्छ, अरू कसैले गर्न सक्दैन। नेपालको राजनीति एउटा फोहोरी
खेलमा परिणत भइसकेको छ। किनकि सबैले चुनौतीपर्ूण्ा भाषा प्रयोग गरेर
नेपाली जनतालाई ठग्ने गरिरहेका छन्। नेपाल सानो भए पनि नेपालीहरूको मन
सानो छैन। त्यसैले नेपाली जनताको भावना विपरित जाने जुनसुकै दललाई किनारा
लगाउन नेपाली जनता पछि पर्नुहुंदैन। गोली-बारूदको प्रवाह नगरी छाति तानेर
जुन नेपाली जनताहरूले परिवर्तन ल्याए, त्यसलाई टिकाउने काम नेपाली जनताले
म्यान्डेट दिएका नेताहरूले पो गर्नुपर्छ।
देशको अवस्था दिनप्रतिदिन तरल बन्दै गइरहेको छ। त्यसैले बेलैमा ध्यान
नपुर्‍याए खतरा बढ्न सक्ने संभावना छ। नेपालमा अहिले पनि त्यही पुराना
शासकहरूको शासन चलिरहेको छ। सरकार आफनो लाचारीपन देखाएर नेपाली जनतालाई
पिसिरहेका छन्। गरिब, दलित, अपांग, टुहुरा, महिला, पिछडिएका मधेशी,
दर्ुगम जिल्लाका बासिन्दाहरूको समस्या जस्ताको त्यस्तै छ। तर कही कतैबाट
पहल भएको छैन। नागरिक सास्ती खेप्न बाध्य छन्। जनताहरू यदि सुरक्षित
भएनन् भने हाम्रा नेताहरूको के काम - त्यसैले सबै कुराको मूल्याकंन गरी
साम्यवाद भयो भने के घाटा र के नाफा हुन्छ - सबैले एकचोटी सोच्नुपर्ने
बेला आएको छ। नेपाली जनताले विश्वास गरेर पठाएका सभासदहरूले मिली २०६६
जेठ १४ गते राति १२ बजेसम्म नेपालको नयां संविधान बनाएर दिन सक्ने छन् कि
छैनन् यो कुरा गर्भ भित्र छ तर नेपाली जनता नयां संविधानको आशमा बसिरहेका
छन्। - बारा, हर्दिया

राष्ट्रहितको सरोकारमा लाग्ने नै राष्ट्रवादी हो

2009-12-20T00:53:00.001-08:00

-नन्दकिशोर गोयल
वर्तमान समयमा देश जुन प्रकारको अवस्थामा छ त्यस प्रकारको लाचारी,
मजबुरी शायद अपूण् जिउ भएको व्यक्तिमा पनि हुंदैन। उसले पनि कुनै न कुनै
उपाय वा बाटो खोजी नै हाल्छ। देशमा नयां नेपालको जुन प्रकारको हौवा नेता
तथा दलका अभिभावकहरूले फैलाइरहेका छन् त्यो क्यान्सर रोगसरह नै छ।
नेपाललाई नयां नेपाल बनाउने नाममा महारोग क्यान्सर फैलाइरहेका छन्, जस्को
न त कुनै औषधि छ, न उपचार। मात्र औषधि र उपचारको नाममा ठगि हुन्छ।
विदेशीको पालतु कुकुरकारूपमा रहेका हाम्रा देशका केही भ्रष्ट नेताहरूले
जनतामा त्यसरी नैं क्यान्सर रोग फैलाइरहेका छन्। ँनयां नेपाल' नामक
क्यान्सर रोगको औषधि र उपचारको नाममा दल तथा दलका अभिभावक र नेतारूपी
डाक्टरहरूले जनताको शोषण मात्र गरिरहेका छन्। नेपाललाई नयां बनाउने नाममा
देशमा हत्या, हिंसा, बन्द, चक्काजाम, भ्रष्टाचारी, अपराधीलाई संरक्ष्ँण,
कालाबजारी, तस्करी जस्ता कर्ुकर्महरूले जरो गाडीसकेको छ। नयां नेपालको
नाममा देशमा भएको सवै बहुमूल्य वस्तुहरू विदेशीलाई खुल्लारूपमा बेचिरहेका
छन् । भविष्यमा हाम्रो सन्तानहरूलाई कस्तो असर पर्छ - त्यसको चिन्तन
कसैमा पनि छैन। देशमा चारैतिर अराजकता, व्यापक रूपमा फैलिसकेको छ। कुनै
दल देशलाई सिंगापुर, कसैले स्वीजरल्याण्ड र कुनैले त भारत नै बनाउने
दाउमा लागिसकेका छन्। यसप्रकारको लाचारी, मजबुरी खडा भइसकेको छ कि देशका
जनताले भोलि आफूलाई के भनेर चिनाउने - देशमा न शासक, न शासन छ, न नीति
छ, न नियम छ, जंगलराज कायम भइसकेको छ। दलका नन्दीभृंगीहरूले जेजस्तो
गर्दा पनि सबै ठिक छ। जनताले न्याय पाउने, गुहार गर्नेसम्म ठाउं छैन। के
यही हो नयां नेपाल - उपभोग्य वस्तु नेपालीको अधिकारभन्दा बाहिर गइरहेको
छ, के यही हो नयां नेपाल - जनताको जिउधनको कुनै सुरक्ष् छैन। सुरक्ष्
अधिकारीहरू आफै असुरक्ष्ँित छन् के यही हो नयां नेपाल - देशको भूमिलाई
विदेशीले कब्जा गरिरहेको छ, जनतालाई घरबार विहिन गराइरहेको छ, के यही हो
नयां नेपाल -
नयां नेपाल नामक क्यान्सरको आडमा दल तथा दलका नेताहरूले कहिलेसम्म
जनताको शोषण गरिरहने हो - सिंहदरबारमा बसेर मानवतामाथि दानवीय तान्डव
कहिलेसम्म गरेर मौजमस्तीमा डुबिरहने हो - सिंहदरबारका नरपिचासहरूको
अन्त्य त एक दिन निश्चित छ किनकि मानवतामाथि दानवता कहिले पनि टिकेको
छैन, सधैं मानवताको नै विजय हुन्छ र दानवता सधैं परास्त हुन्छ।
यसप्रकारको दानवहरूलाई परास्त गर्नको लागि देशका सच्चा देशभक्त,
राष्ट्रवादीहरू जाग्न थालिसकेका छन्। उनीहरूलाई थाहा भइसकेको छ कि हाम्रो
देशका दल तथा नेताहरू पनि अमेरिकीभन्दा कम छैनन्। विगतकालमा अमेरिका
सरकारले कालो हब्सी अमेरिकीहरूलाई सखाप पार्नको लागि एडसको भाइरस तैयार
गरेर कालाहरूको खाना तथा औषधिहरूमा मिसाएर उनीहरूलाई मार्ने प्रयास गरेका
थिए। तर परिणाम उल्टो भयो कालोलाई सखाप पार्ने गोरेहरू संसारमा सबैभन्दा
बढी एडसको शिकार भएका छन्। र, त्यही कालो प्रजातिको व्यक्ति नै उनीहरूको
राष्ट्रप्रमुख भएका छन्। त्यसप्रकार नै नयां नेपाल नामको क्यान्सर
फैलाउने दल तथा दलका नेताहरू नै क्यान्सर पीडित भइसकेका छन्। किनकि देश
सधैं जनताको नै हुन्छ। देश नेता तथा दलहरूको पेवा होइन। देश त देशभक्त
राष्ट्रवादीहरूको पेवा हुन्छ। देभक्तहरूलाई राष्ट्रहित बाहेक केही
चाहिदैन। देशको हरेक काममा अब सच्चा देशभक्त, राष्ट्रवादीहरूले सरोकार
राख्नर्ुपर्छ र त्यसको लागि सच्चा देशभक्तहरूले राष्ट्र सरोकारसम्बन्धी
सबै कुरामा चनाखो भएर दल र दलका नेताहरूको कर्ूकर्महरूको विरोध
गर्नुपर्छ। देशको प्रत्येक कुरामा प्रत्येक नेपालीको बराबर अधिकार हुन्छ।
राष्ट्रहितप्रति सजग, चनाखो हुने नै सच्चा देशभक्त राष्ट्रवादी हुन्छ।
हिमाल, पहाड तराइ, मेचीदेखि महाकालीसम्म नेपालीहरु एक ढिक्का भइ राष्ट्र
सरोकारप्रति इमान्दारीका साथ लागि राष्ट्र बचाउने काममा लाग्नुपर्छ र
क्यान्सर रोगबाट पीडित क्यान्सर फैलाउनेहरूलाई देशबाट त के संसारबाटै
बिदा गराउनुपर्छ। राष्ट्र सरोकारमा लाग्ने सबै नेपालीको धर्म पनि हो,
कर्तव्य पनि हो यही नै सच्चा देशभक्त राष्ट्रवादीको पहिचान पनि हो ।
-वीरगंज

शान्ति प्रक्रिया कि तुष्टीकरण प्रक्रिया ?

2009-12-18T02:10:00.001-08:00

-दीपक गजुरेल
कैलालीको डुँडेझाडी जंगल कब्जा प्रकारण पछि प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरु अझ
उग्र भाषा बोल्न थालेका छन्। सरकारमा रहेका दलहरु मात्र होइन, स्वयम्
सरकारले नै औपचारिक रुपमा माओवादी माथि 'शान्ति प्रक्रिया विपरित काम
गरेको' आरोप लगाएको छ।
भिडन्त निम्त्याएको आक्षेप सरकार माथि लगाउने माओवादी नेता डरलाग्दो
हिँसाको धम्की दिइराखेका छन्। मैले चाहेको जस्तो नहुने हो भने 'दश लाख
जनताको वलिदान,' 'रगतको खोलोमा पौडी' जस्ता हुँकार माओवादी अध्यक्षवाट
भर्खरै आयो।
'सहमति गर्ने समझदारी' का समाचार दैनिक जसो आइराखेका छन्। वर्तमान
जटिलताको निकास निकाल्न 'वार्ता,' 'वैठक,' 'छलफल' जारी राखिएको छ। अहिले
सम्म उपलब्धिशून्य यी 'प्रयाश' संगै मुठभेड, भिडन्त, रक्तपात, गृहयुद्ध
जस्ता आक्रामक शैली सरकार र विपक्षी दुबै पक्षले देखाइराखेका छन्।
शान्ति प्रक्रिया र असहमति ः
माओवादीले सरकार विरुद्ध तेश्रो चरणको आन्दोलन जारी राखेको छ। आन्दोलनको
यो चरणमा, अरु कुराका अतिरिक्त, उसले आफ्नो हिसाबले 'स्वायत्त गणराज्य'
हरुको घोषणा गरिराखेको छ। माओवादीको यो कदमलाई संसदवादीहरुले विरोध गरेका
छन्। संविधानसभा बाहिर एउटा मात्र पक्षले गणराज्य घोषण गर्नु वृहत्त
शान्ति सम्झौता र अन्तरिम संविधान विरोधी कदम हो भनेर सरकारले भनिराखेको
छ। तर माओवादी कसैको 'आग्रह' नसुनेर झन् झन् दवाव बढाउँदैछ।
गणराज्य घोषणा गर्ने काम शान्ति सम्झौता र अन्तरिम संविधान विरोधी हो
भनेर प्रधानमंत्रीले समेत भनेका छन्। संविधान विपरित काम गर्ने
संविधानसभाको सबै भन्दा ठूलो शक्ति प्रति सरकारले के-कस्तो व्यवहार गर्ने
हो भन्ने प्रष्ट भैसकेको छैन।
संविधान उलंघन गर्नु, संविधानसभाको अधिकार क्षेत्रमा दखल दिनु जस्ता काम
एउटा पक्ष हो। तर यहाँ वृहत्त शान्ति सम्झौता उलंघनको प्रश्न उठेको छ।
गणराज्य घोषणा गर्ने लगायतका काम माओवादीले जारी राखेर समानान्तर सरकार
खडा गरिरहेको अवस्थामा 'यसो गर्नु राम्रो होइन' जस्ता वक्तव्य मात्र आएका
छन्, प्रधानमंत्री लगायत जिम्मेवार सरकारी पदाधिकारीहरुवाट।
वृहत्त शान्ति सम्झौतामा सरकारले हस्ताक्षर गरेको हो, माओवादीसंग।
हस्ताक्षरकारी दर्ुइ पक्ष मध्ये कुनै पक्षले उक्त सम्झौता उलंघन गरेको
खण्डमा के हुने - 'सम्झौता उलंघन भयो' भनेर मात्र सरकारको दायित्व पूरा
हुन्छ - औपचारिक रुपमा वृहत्त शान्ति सम्झौता भंग भएको छैन आजसम्म। तर
त्यसको पालना पनि गरिएको छैन, आरम्भ देखि नै हस्ताक्षरकारी दुबै पक्षवाट।
'सरकार कडा रुपमा प्रस्तुत हुने' सन्देश प्रवाह गरिएको भए पनि दवाव
वढाउने र 'सहमति खोज्ने' नाटक अझ केही दिन चल्ने संकेत देखिएको छ।
तुष्टीकरण प्रक्रिया ः
मुलुक तीन वर्षेखि 'शान्ति प्रक्रिया' मा छ। औपचारिक रुपमा शान्ति
प्रक्रिया भनिए पनि यथार्थमा यो तुष्टीकरण प्रक्रियामा परिणत भएको छ।
वृहत्त शान्ति सम्झौतामा सरकार र माओवादीले हस्ताक्षर गरेकै दिनदेखि
त्यसबेला सात दल भनिने अहिलेका संसदवादी दलहरुले एउटै काम गरेका छन्,
माओवादीले जे भन्छ र माग्छ त्यो गर्ने तथा पुर्‍याइदिने।
आफ्ना लडाकू र बन्दूक आपैFmसंग राखेर संविधानसभाको चुनावमा जान चाहेको
माओवादीको इच्छा अनुरुप नै संसदवादी दलहरु चले। संविधानसभाको वनावट,
सदस्य संख्या, चुनाव प्रणाली जस्ता विषयमा माओवादीले जे र जसरी भन्यो
त्यही गरियो। सम्पति कब्जा, हिँसा, अपहरण, हत्या, धम्की जारी राखेरै,
निजी सेना र बन्दूक बोकेरै सरकारको नेतृत्व गर्न माओवादीकालागि मार्ग
प्रशस्त गरियो। यी केही उदाहरण मात्र हुन् विगत्मा अपनाइएको तुष्टीकरण
नीतिको।
सरकार, माओवादी र अन्य पक्ष/समूहहरुबीच भएका सहमति, सम्झौता, समझदारीको
पालना गर्नु आवश्यक ठानिएन। जसको शक्ति उसको भक्तिको आधारमा राजनीतिक
मात्र होइन कानूनी प्रक्रिया समेत सञ्चालन गरियो, गरिँदैछ।
'मैले चाहेको जस्तो हुनर्ुपर्छ, होइन भने ...' जस्ता धम्कीका आधारमा
'शान्ति प्रक्रिया बिथोलिन्छ' भन्दै काम गर्दै हिँडेर मुलुकलाई यहाँसम्म
ल्याइपुर्‍याएका हुन्, संसदवादी दलहरुले। नेपालवाट राजतन्त्र उन्मूलन गरी
गणतन्त्र स्थापना गर्ने लक्ष्य माओवादीको हो। मुलुकमा गणतन्त्र
ल्याइसक्दा अझै पनि प्रमुख मध्येको एउटा संसदवादी दलले विधानतः आधिकारिक
रुपमा गणतन्त्र अङ्गकिार गरिसकेको छैन।
माओवादी रिसाउला, शान्ति प्रक्रिया बिथोलिएला, फेरि हत्या, हिँसा र
आतङ्क शुरु होला भन्ने त्रासकै भरमा संसदवादी दलहरुले जायज-नाजायज 'माग'
पूरा गर्दै आएका हुन्। अहिले देखिएको 'असहमति' माओवादीलाई सन्तुष्ट
पार्ने र उसलाई नचिढाउने यही प्रवृत्तिको निरन्तरता मात्र हो।
संविधानसभामा झण्डै बहुमतमा रहेको माओवादी दवाव बढाउँदै, आफ्नो स्वार्थ
तथा रणनीति अनुसार काम गर्न सफल भएको हो अहिलेसम्म। र संसदवादी दलहरु यो
सबै सहन, हर्ेन र गर्न वाध्य भएका हुन्।
अवको स्थिति अलि जटिल बन्दैगएको छ। त्यसैले संसदवादी दलहरु माओवादी
प्रति वढी आक्रामक देखिन खोजेका हुन्। माओवादीले भने जस्तो गर्न सक्ने
अवस्थामा संसदवादी दलहरु अव छैनन्। किनभने अव पनि विगत्कै जसरी
तुष्टीकरणको नीति अपनाउनु भनेको संसदवादीहरुको अस्तित्व नै खतरामा पर्नु
हो।
'शान्ति प्रक्रिया' को नाममा आपैFmले अपनाएको तुष्टीकरणको नीतिले एउटा
निश्चित बिन्दूमा पुगेपछि बुमर्‍याङमा पार्नु स्वभाविक हो। र अव संसदवादी
दलहरुसंग दर्ुइवटा मात्र विकल्प बाँकी छन्। पहिलो, विगत्को जस्तै
माओवादीलाई चित्त बुझाउँदै गएर अन्ततः आफ्नै र्सवनाश हर्ेर्ने।
'संसदवादीहरुलाई हामी अव राजालाई जस्तै सखाप पारिदिन्छौँ' भनेर 'पर्ूव
व्रि्रोही' नेताहरु त्यसै भनिराखेका छैनन्।
संसदवादीहरुका लागि दोश्रो विकल्प होे, माओवादी वृहत्त शान्ति सम्झौता
विपरित गयो भनेर हालै प्रधानमंत्रीले भने जस्तै सरकारका तर्फवाट सो
शान्ति सम्झौता भंग भएको घोषणा गर्ने र त्यसको परिणामका लागि तयार रहने।
यी दर्ुइ बाहेक तेश्रो वाटो कम्तिमा यसबेला देखिएको छैन। दिल्लीले
गराइदिएको १२ बुँदे सम्झौता अनुसार 'मिलेर जाने' संभावना राजतन्त्र
फालेपछि नै समाप्त भैसकेको हो।
यी मध्ये कुनै पनि विकल्प अपनाउन सजिलो छैन। पहिलो वाटोले आफ्नै
अस्तित्व समाप्त पार्ने हुनाले संसदवादी दल र नेताहरु त्यो विकल्प अनुसार
हिँड्न आँट गर्ने अवस्थामा छैनन्। 'शान्ति सम्झौता' सरकारका तर्फवाट भंग
गरेर मुलुकमा पुनः हत्या, हिँसा आरम्भ गराउन सक्ने स्थितिमा पनि हाम्रा
'लोकतन्त्रवादी,' नव-गणतन्त्रवादी दल र यिनका नेताहरु छैनन्। किनभने यो
वाटोले मुलुकका साथै यी दल र यिनका नेताहरुलाई समेत ध्वस्त पारिदिनेछ। र
राष्ट्र जेसुकै होस् तर आफ्नो निहित स्वार्थ पूरा होस् भन्ने नियतका साथ
काम गर्नेहरुले त्यस्तो अवस्था रुचाउने छैनन्।
स्वभाविक परिणति ः
संसदवादी दलहरु भन्दा कम अप्ठ्यारोमा माओवादी छैन। अहिलेसम्म आफूले
चाहेको सजिलो वा गाह्रो गरी प्राप्त गर्दै आएको माओवादीले थप पाउन सक्ने
ठाउँ अव थोरै मात्र बाँकी छ। यही प्रणाली अर्न्तर्गत् सरकारमा जाने बाहेक
देशलाई 'जनगणतन्त्र' मा सोझै लानसक्ने हैसियतमा माओवादी छैन। मुलुकको
आन्तरिक भन्दा पनि वाहृय कारणले गर्दा माओवादीका सीमाहरु साँघुरो बन्दै
गएका हुन्।
आफ्ना अहिलेसम्मका सबै 'अडान' त्यागेर संसदवादीहरुले चाहेको वाटोमा
हिँडेको खण्डमा माओवादी समाप्त हुनेछ भन्ने कुरामा शंका गर्नुपर्ने कुनै
कारण छैन। त्यसैले आफ्ना कारणले मुलुकमा पुनः हिँसा र आतङ्क शुरु भएको
नदेखिने वाटोको खोजी तथा पर्खाइमा छ माओवादी अहिले।
राजनीतिक खेलाडीहरुले जुन वाटो जसरी अवलम्बन गरे पनि कुनै बेला 'मिलेर
नयाँ नेपाल बनाउने' बाचा गर्नेहरु यसबेला आमने-सामने सिंगौरी खेल्ने
स्थितिमा आइपुग्नु अनपेक्षित चाहिँ थिएन।
दिल्लीको निर्देशनमा १२ बुँदे सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिँदा नै दूरदृष्टि
राख्नेले उसैबेला भनेका थिए, 'अव नेपालमा माओवादी हावी हुनेछ र संसदवादी
दलहरु दयनीय अवस्थामा पुग्नेछन्।'
गहिरो अध्ययन, रणनीतिक विश्लेषण र दूरदृष्टि राख्नेले त्यसबेला गरेको
प्रक्षेपण हाम्रा राजनीतिक दल तथा नेताहरुको सर्न्दर्भमा ठ्याक्कै मिलेको
छ। र त्यसैबेला देखाइएको सुरक्षा सम्बन्धी भावी दिनको चित्र पनि
देखिनथालेको छ, यसबेला। र्सवसाधारणले समेत बुझ्ने गरी देखिन अलि समय
कुर्नुपर्ला।
गजुरेल त्रिभूवन विश्वविद्यालयमा राजनीति शास्त्रका उपप्राध्यापक हुनुहुन्छ। -

जलवायुस“ग पनि बर्ेइमानी -

2009-12-13T00:38:00.001-08:00

- अ के ला-
अमेरिकाको जुम्ल्याहा टावरमाथिको आतङ्की हमला, जो नाईनर््र्(इलेभेनले
बदनाम छ, त्यसबाट अत्तालिएको अमेरिकाले आतङ्कवादको र्सवनाशका निम्ति
नसोध्नुस कि केसम्म गरेन - तेलका कुवाहरू हात पार्न ठालुहरूले खाडीमा
युद्धको ताण्डव मात्रै मच्चाएनन् बल्कि आजका मितिसम्म युद्धको त्यो
ताण्डन शान्त हुनसकेको छैन र सद्धाम शासनको पतन भएको बर्षौँ बितिसक्दा
पनि त्यहाँ तैनाथ गरिएका डेढलाखभन्दा बढी नेटो सेनालाई त्यहाँबाट
हर्टाईएकै छैन। किनकि, आतङ्कवाद बिरूद्धको लर्डाईँ भन्दै दादाहरूले
त्यहाँ जति धनराशी खर्चेका छन्, त्यसको लाखौँ गुना ज्यादा असुली त्यहाँका
तेलबाट हासिल गरिरहेका छन्।
जुन बिभिषिकालाई उनीहरूले आतङ्कवादको जामा पहिर्‍याईरहेका छन् र जुन
लर्डाईँ उनीहरू हिजोदेखि आज र भोलीसम्मै लड्नेछन्, त्यो लर्डाईँ आतङ्कवाद
बिरूद्धको नभै तेल भण्डार हथ्याउने चाल मात्रै हो र त्यही चाललाई
भिक्षाटन गरी आफ्ना स्वास्नीछोराछोरी सिँगार्ने हनुमानहरूले रामनामी
च्यादर ओढाएर चोख्याईरहेका छन्। नत्र, आतङ्कवाद कुन चरोको नाम हो भन्ने
कुरो कसैलाई थाहै थिएन।
जतिसुकै धनराशी खर्चे पनि र जतिसुकै ठूलो परिमाणमा सेना परिचालन गरिए
पनि आजसम्म बिन लादेनको आचि फेला पार्न नसकिनुको मुख्य कारण आतङ्कवादको
हावा अझै तेज हुँदै जानु नै हो। दमैको किलोमा बाँधिएको लाहुरी भैँसी
षडयन्त्रपर्ूवक हथ्याउने प्रपञ्च हामीकहाँ मात्र हैन, उनीहरूमा पनि
बिद्यमान छ। निमुखा, गरिव र असहाय राष्ट्रहरूमाथि दादा राष्ट्रहरूको
षडयन्त्र एवं चुरीफुरी रहेसम्म, सानालाई हेप्ने घटिया प्रवृत्ति
मानिसहरूमा बिद्यमान रहेसम्म र मानिसमा अर्काको स्वाधिनता तथा
आत्मसम्मानमाथि ठेश पुर्‍याउने कुचेष्टा हुञ्जेल दुनियाबाट न आतङ्कवाद
कहिल्यै समाप्त हुनेछ, न त यहाँ कोही चैनको बाँसुरी बजाएर बाँच्न पाउँन
नै छन्। अर्थात, दुनियामा बिद्यमान बिसङ्गति तथा बिडम्वनाहरूको पर्ूण्ातः
खारेजि नभएसम्म आतङ्कवादको सफाया वारे सोँच्नु पनि गलत हुनेछ।
अफगानिस्तानमा सेनाको संख्या बढाउन ओवामाले अघि सारेको प्रस्ताव अमेरिकी
सिनेटद्वारा स्वीकृत भएपछि त्यहाँ लुकिछिपि बसेका अलकायदाका लडाकु एवं
तालेवान ब्रि्रोहीहरू त्यहाँबाट अन्य मुलुकहरूमा पलायन हुनसक्ने ठूलो
खतरा छ। यसको निम्ति पाकिस्तान, काजकिस्तान, भुटान, माल्दिभ्स, भारत एवं
नेपालभन्दा अर्को ट्रान्जिट प्वाईन्ट उनीहरूका लागि अर्को हुनैसक्तैन। यो
खतरा यति भयानक छ कि कल्पनै मात्रले पनि मानिसको हृदयगति बन्द हुनसक्छ।
किनकि, आतङ्कवादको सफायाका नाममा ठालुहरूले जे पनि गर्नसक्दछन् र जुनसुकै
जोखिम पनि उठाउन सक्दछन्।
आजभन्दा केही दशक अघिसम्म दुनियामा शीतयुद्ध, एचआईभी एड्स, लागूपदार्थ र
आतङ्कवाद गरी जम्माजम्मी चारवटा मात्रै खतराहरू थिए। अमेरिका र रूस दुइ
साम्राज्यवादीहरूको शीतयुद्ध टरेपछि र काँक्रोेझैँ सोभियत रूस चिराचिरा
परेपछि ससाना मुलुकहरू बीचको सामान्य विवाद बाहेक आज शीतयुद्धकोे खतरा
लगभग छैनकै स्थिति छ। तर त्यत्तिकैले मात्र अव यो दुनिया नचल्ने देखिन्छ।
किनकि, दुनियाको सामु एक यस्तो खतरा मडारिएको छ, जसलाई हामी जलवायु
परिवर्तन भनिरहेका छौँ। अर्थात, ग्लोवल वार्मिङको यस्तो खतरा, जसले
पृथ्वी र यस वरपरको वातावरणमा ज्यानमारा परिवर्तन ल्याएको छ र यो रमाईलो
पृथ्वी र्सवनाश हुने स्थितिमा पुगेको छ।
त्यसोत, वातावरणविद्हरूले यो खतरा वारे दुनियालाई र्सतर्क नगराएका पनि
हैनन्। तर औद्योगिक बिकासको होडबाजीमा तँछाड मछाड गरिरहेकाहरूलाई
यसतर्फसोँच्ने फर्ुसदै भएन। जनसँख्याको बिष्फोटक स्थिति, पर्यावरणप्रति
लापरवाह मानिसहरू र वातावरण एवं प्रकृतिसँगको छेडखानी यति बढ्यो कि पूरै
पर्यावरणमा भयानक परिवर्तन आउनथाल्यो र हरितग्रह उपनामले चिनिने सुन्दर
ग्रह पृथ्वी हाँडिझैँ तातिनथाल्यो। वातावरणमा आएको यो बिनाशकारी
परिवर्तनका पछाडि ठालू एवं दादा राष्ट्रहरू जिम्मेवार छन्।
एउटी बालिकालाई केन्द्रबिन्दुमा राखी फिल्माईएको फिल्म हेरेपछि
बिग्रिसकेको जलवायु परिवर्तनप्रति दादाहरूको ध्यान यसरी खिँचियो कि
आईन्दा पर्यावरण र प्रकृतिसँग छेडखानी गर्न नहुने चेत खुलेको छ र १९२
देशहरूको सहभागितामा डेनमार्कको राजधानी कोपनहेगनमा गएको सोमवारदेखि नै
बिशाल सम्मेलन सुरू भैसकेको छ, जहाँ उनीहरूले पर्यावरणमा कार्वन कम गर्ने
सामुहिक प्रतिवद्धता व्यक्त गर्नेछन् र त्यसको मारमा परेका देशहरूलाई
सामुहिक क्षतिपर्ूर्तिको व्यवस्था गर्नेेछन्। यदि त्यसो भयो भने
कोपनहेगन, कोपनहेगन मात्रै नभै होपनहेगन नै सिद्ध हुनेछ र ब्रि्रदो यो
ग्रह तथा यो ग्रहबासीहरूको भविष्य केही हदसम्म सुरक्षित रहने छ। हैन भने
यो ग्रहबासीको त्यो हाल हुनेछ, जसको कल्पना कसैले पनि गरेका छैनन्।
पर्यावरणमा कार्वन र्डाईअक्र्साईड र कार्वनमोनोक्र्साईडको प्रचूरताले
ओजनोस्फेयरको तह पातलिएको बर्षौँ भैसक्यो। जसले गर्दा र्सर्ूयबाट आउने
विकिरण सिधा पृथ्वीमा परेको छ र करोडौँ सालदेखि पृथ्वीको गर्भमा
सुशुप्तावस्थामा रहेका ज्यानमारा लाभाहरू पग्लने क्रम त्रि्र हुँदै
गएकाले पृथ्वीमा हरियाली भन्ने वस्तु केही पनि रहनेछैनन् भने हिमालय
पर्वतका हिउँहरू लगायत पृथ्वी उत्पतिको चार अरव सालसम्म कहिल्यै
नपग्लिएका अन्र्टार्कटिका महाद्धिपका हिमचट्टानहरू यसरी पग्लिरहेका छन्
कि पृथ्वीका अधिकाँश देश तथा शहरहरू समुद्रको गर्भमा हराउने खतरा छ। कतै,
पानी बिना पृथ्वी पट्पट् फुट्नेछ भने कतै पानी नै पानी भएर त्राहीमाम्
मच्चिनेछ। कतै, पानीझैँ ज्वालामुखीका लाभाहरू बग्नेछन् र शहरका शहर,
वस्तीका वस्ती सखाप् हुनेछन् भने कतै र्टर्नेटो, सुनामी, क्रिटिना जस्ता
ज्यानमारा बिपत्तिहरूले पूरै पृथ्वीलाई निर्जन तुल्याउनेछन्।
एचआईभी एड्स र लागूपदार्थको कालो छायाबाट मुक्त हुने तर्खर गर्दागर्दै र
नभ्याउँदा नभ्याउँदै आतङ्कवादको कालो छाया मडारियो। समग्र दुनियालाई
आतङ्कवाद आफ्नो कब्जामा लियो, र नचाहेर पनि त्यसको नाङ्गो नाच
हर्ेर्नुपर्ने स्थिति छ। आतङ्कवादको कालो छायासँग लड्दा लड्दै र मुक्त
हुने कोशिस गर्दागर्दै दुनियाका सामु देखापरेको छ जलवायु परिवर्तनको यो
ज्यानमारा स्थितिले आज शीतयुद्ध, एचआईभी एड्स, लागूपदार्थ र आतङ्कवादलाई
धेरै पछाडि छाडेको छ, जसले गर्दा मानिसहरूले धनि(गरिव, सानो(ठूलो हुनुको
भिन्नता छुट्टयाउन सकिरहेका छैनन् र सम्भावित बिनाशबाट बच्नका लागि
बाध्यताका साथ एकजुट भैरहेका छन्।
नक्कल यदि राम्रो कुराको गरिन्छ र लोककल्याणको निम्ति गरिन्छ भने त्यो
स्वीकार्य हुन्छ। अर्कालाई बेवकूफ बनाउन र मजा लुट्नको निम्ति गरिन्छ भने
त्यो नक्कल स्वीकार्य हुनैसक्तैन। किनकि, त्यस्तो नक्कलले दुनियालाई
हँसाउँछ मात्रै। एड्स र लागूपदार्थ नियन्त्रणका नाममा यहाँ केसम्म गरिएन
- कतिसम्म खर्चिएन - र नतिजा - हातलाग्यो शूल्य। सबै प्रयासहरू आँखामा
छारो हाल्नमै सिमित रहे। एड्स ओसार्नेले ओसारिरहृयो, सार्नेले सारिरहृयो,
लाग्नेलाई लागिरहृयो। लागूपदार्थमा पनि यस्तै भयो। बनाउनेले बनाईरहृयो,
ओसार्नेहरूले ओसारिरहे, सेवन गर्नेले गरिरहेे। कहीँ केही भएन। जत्ति भयो,
नौटङ्की मात्रै भयो।
मालदिभ्सले पहिलोपल्ट समुद्रमुनी क्याविनेटको बैठक गरेर ग्लोवल
वार्मिङतर्फदुनियाको ध्यान खिँचेको देखेर नेपाली नेताहरूले पनि सगरमाथाको
ढुङ्गो देखाएर उच्च हिमश्रृङ्खलाहरूमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव
पर्नथालेको सन्देश दुनियालाई दिईए लगत्तै सगरमाथाकै आधार शिविरमा एक
करोडको भोज खाईयो। जलवायु परिवर्तनको ज्यानमारा अवस्थाप्रति नेपाली
नेताहरूको त्यो बेहूदा हर्कतमार्फ कोपनहेगन सम्मेलनलाइ के बताउन खोजिएको
हो -
दुनियाको ओँठतालु सुकाईरहेको ग्लोबल वार्मिङ्ग रोक्न उनीहरूको त्यो
बेहूदा हर्कतले सक्ला कि नसक्ला - ढुङ्गाको आईडिया दिनेले जसरी दियो,
लैजानेले पनि त्यसरी नै लगियो र दिईयो। हिमालयको काखमा क्याबिनेट बस्ने
आईडिया पनि जुन रूपमा दिईयो, बैठक पनि त्यसरी नै बसियो र खाईयो।
सिद्धियो।
नशामा व्राहृमणवादी सोँच सञ्चार भैर हेका यहाँका नेताजीहरूलाई राजनीति
गर्ने तरिका र जनतालाई चुतिया बनाउने आईडियाको राम्रो ज्ञान छ।
राजनीतिलाई बंग्याउन, शब्दजाल बुन्न र बितण्डा मच्चाउन त कोही
यिनीहरूसँगै सिकून्। आफ्नो बक्बक् र चक्चक्ले दिनानुदिन आफुहरू जनता माझ
नाङ्गँिदै गएको र अलोकप्रिय हुँदैगएको तथ्यको ज्ञान हुँदाहुँदै शब्दै
शब्दको फूलझडि लगाएर जनतालाई दिग्भ्रमित गर्ने खेलमा नेताजीहरू यसरी
लागेका छन् कि एकदिन त्यही शब्दको फूलझडिले यिनीहरूलाई घरको न घाटको
बनाउनेछ र राजनीति गर्नै बिर्सनेछन्। परिवर्तनकामी जनताको कोपभाजन र
ग्लोवल वार्मिङ्गको क्रूर पञ्जाबाट सुरक्षित रहने हो भने यो बर्ेइमानीलाई
यहीँ लगाम् लगाउनर्ुपर्छ र बेला नर्घकँदै चेत्नर्ुपर्छ। अन्यथा, सबैको
र्सवनाश सुनिश्चित र अपरिहार्य छ। अस्तु।

नसक्नेले कुर्सी ओगट्ने कि राजीनामा दिने ?

2009-12-07T00:42:00.001-08:00

-सरोजदिलु विश्वकर्मा-
राज्यमन्त्री करिमा वेगमले पनि पर्सा जिल्ला प्रशासन अधिकारीलाई पड्काएर
वहादुरी देखाईन्, त्यसको वहादुरी पनि वर्तमान प्रधानमन्त्रीलाई दिनै
पर्दछ, जवकि यस्ता वहादुर मन्त्रीलाई झापु हान्ने मन्त्री बनाउने त
प्रधानमन्त्री नै हुन्। हाम्रो क्रान्तिकारी अग्रगामी पार्टीका
प्रधानमन्त्री- माधव नेपाल ! उनको प्रधामन्त्री हुने इतिहाससंगै एउटा
इतिहास अर्को पनि इतिहास बस्यो, चिल्लो गाडी नपाएपछि, ज्रि्रअ कुटिने
नजिर। वरु पीडित अधिकारी उल्टै सरुवा गरिन्छन्। महिला प्रहरीमाथि
सहकर्मीले नै सामुहिक वलात्कार गर्ने गरेको पनि यसैपाली वाहिर आयो। तर
सुत्केरीलार्इर्र्जाँजरकोट पुगी राजधानी ल्याई उपचार गराउने
प्रधानमन्त्रीद्धारा अपराधीहरुलाई कारवाही गरिदैन। आफ्नै पार्टीका वामदेव
गौतमलाई खुस्काएर गृहमन्त्री बनेका भिम रावलको पनि यी दुवैलाई कारवाही
गर्ने केही जोर चल्दैन।
फेरि माधव नेपाल धनगढीमा पुगेर डुक्रिन्छन्- माओवादीको अस्तित्व सखाप
हुन्छ। आफ्नो धोतीमा फलेको भैंसी नदेख्ने, अर्काको जिऊको जुम्रोको वखान।
उनले पत्तै पाएका छैनन्- मदन भण्डारी र मनमोहनको योगदानले श्रृजिएको
एमाले स्वयं पतनको संघारमा पुगीसकेको। फेरिपनि उनी भन्दैछन्- संविधान
नबने त्यसको जिम्मा माओवादीले लिनर्ुपर्दछ। तर सायद सत्ताको शूरमा इतिहास
बिर्सर्ेेहोस गुमाएको हो की बुढो भएर पनि गाई ओगटीरहेको हो- आफ्नै
कार्यकर्ताहरुको भावना विपरीत नाम्ले लागेको गाईको पुच्छर समाएर वैतर्नी
तर्न खोज्ने आफैं, आफैं अरुलाई दोष दिने ! न त वाछीलाई पार्रतर्न दिन्छन्
उनी न त पुच्छर नै छोड्छन्। अतः पार्रतर्न नसक्नुको दोष कसले लिने त्यो
भविश्यले नै बताउने छ।
२०५२ साल पछि कुनै जमाना यस्तो थियो- वहुमत र अल्पमतको नाममा नेपाली
कांग्रेस र शेरहादुर देउवाहरु कौरव खान्दान र हस्तिनापुरको दुगर्तीको
प्रमुख पात्रका रुपमा थिए र नारायणहिटी दरवार धृतराष्ट्रको अनिर्णयको
वन्दी बनेको थियो र त्यसैमा गिरिजा, देउवा, र्सर्ुयवहादुर,
लोकेन्द्रवहादुर र मिलीजुली द्रौपदी वस्त्रहरण गर्नुमा आफ्नो विजय
ठानीरहेका थिए। सो ताका यिनै गच्छेदार, खुमवहादुर र शरदिसिंहरुहरु सुतक
भई वैंकक् पुगेका थिए, जुनवेला यिनै र्सर्ुयवहादुर, लोकन्द्रवहादुर र
शेरवहादुरहरु ती मान्याहरुलाई होटल-होटलमा वन्धक बनाई गर्भधान
गर्राईरहेका थिए। अनि माधव नेपालहरु पाण्डु-पुत्र बनेर असत्यको विजयमाथि
निरिह थिए। आज माधव नेपाल नै यो कान्तिपुरको प्रमुख कौरव पात्र बनिरहेका
छन् भने गच्छेदार, भण्डारीहरु लगायतका काग्रेस मन्त्रीहरु तिनका प्रीय
अनुजहरु। जसले अर्का द्रौपदीहरुको वस्त्रहरण गर्दै सत्यको विजय भएको अहम्
पालीरहेका छन्। ओली मार्काहरु भने सकुनी बनेर पासा पल्टाइरहेका छन्।
परिणामतः महिला प्रहरीमाथि नै सहकर्मीहरुको वलात्कार, रुन्ची महराजस्ता
दलित वालिकाहरुको सामुहिक वलात्कार अनि हत्या। वेगमहरुको ताण्डव नृत्य।
यस्ता घट्नाका दुशासनहरुलाई कौरव पात्रहरुले आफ्नै द्धारदलानमा पालेर
राखेका छन्।
यता एमाले दरवार भने कर्ण-कुटी बनेर असत्यलाई निरिह स्वीकारीरहेको छ। ऊ
कट्वाललाई कारवाही गर्न सहमति दिन्छ, अनि कारवाही गरेपछि एकल निर्णय
भन्छ, मध्येराती राष्ट्रपति भवन पुगेर विन्ती बिसाउँछ, अनि विहान उठेर
राष्ट्रपतिको गलत कदम भन्छ। संविधान बनाउन गएका सभाषदहरु भत्ता खान्छन् र
माधव, गिरिजा र प्रचण्डको सत्ता सयरका लागि घोडे-तवेले, हुक्के र जुत्ते
बनिरहेका छन्। उदाउँदो नेता भनेका विद्या भण्डारी, शंकर पोख्रेल र
मिनेन्द्र रिजालहरु तिनै कौरवहरुका पुजारी बनि आफ्ना अनुजहरुको
दुस्साहसलाई विज्ञान बनाई यत्रतत्र प्रसारप्रसार गरिरहेका छन् भने विचरा
गगन थापा, नरहरी, प्रदीप गिरी र प्रदीप ज्ञवालीहरु द्रोणाचार्य बनेर
नुनमा विकाऊ भईरहेका छन् र आज हाम्रो मुलुकले यही दुगर्तीहरुको भोगीरहेको
छ।
यहाँ माओवादीको वखान गाइएको होईन। एकक्षण कुनै स्वाथै नराखिकन, पहिले म
यो मुलुकको नागरिक हुँ, त्यसपछि कार्यकर्ता वा मेरो जाति भनेर सोच्दा
जो-कोहीको मन-मथिङ्कगलमा यही परिणाम उब्जिन्छ। यस अर्थमा वामदेव गौतमले
भनेजस्तै भुस, वियाँ, कनिका मिलेर चामललाई अल्पमतमा पार्ने यो सरकार नै
यो मुलुकको दुगर्ती र संविधान नबन्नुको कारक हो भनेर नभनिरहन सकिदैंन। यस
कौरव विज्ञानले स्वयं हाम्रो एमाले पनि पतनको दोसाँधमा पुगिसकेको छ।
अर्थात हिजोका अनुजहरुको चक्रब्युहमा नेकपा एमाले नराम्ररी फस्दै गएको छ।
अतः एमाले र कांग्रेसमा देश भाँड्मै जाओस् नभन्ने, सत्यको पक्षक्षर
अभिमन्युहरु कोही ज्युँदा छन् भने यी पुराना अनुजहरुको चित्कारबाट दुवै
पार्टीलाई जोगाउनु पर्दछ।
यता माओवादी पनि आफैंले गरेको गल्तिमा गर्दै आज पछुताईरहेको छ। हिजो
गिरिजा वा माधवलाई राष्ट्रपति नदिँदाको परिणाम आज ऊ नागरिक
सर्वोरुच्चताको स्वस्तानी कथा भजन गरीरहेको छ। आफ्नो वाईसीयल दस्ताले
हिजो सत्ताको मातमा प्रचण्ड थैवहरुलाई हत्या गर्दाको पाप भागीरहेको छ। तर
जो-कोहीले बुझेको छ- माओवादीले नेतृत्व पाएकै घढीमा यस्ता नागरिक
सर्वोरुच्चताहरु एकैदिनमा वहाली हुनेछन्। अनि उसले फेरि नागरिक
सर्वोच्चताको नाममा सत्ता सयरको वल्छीमात्रै थाप्दै स्वायत्त जातीय राज्य
घोषणा गर्ने अर्को चरणको आन्दोलनको घोषणा गरेको छ, जुन शान्ति सम्झौता र
अन्तरिम संविधानको मर्म विपरीत हो। यसो गर्ने हो भने संविधान सभाको कुनै
अर्थ रहदैंन। जसले तत्कालै मुलुकलाई भयावह टकरावको स्थितीमा पुर्याइरहेको
छ भने भविश्यमा यो जातीय राज्यले अर्का छोटा-वढा राजाहरु र राजखलकलाई
जन्माउन खोजीरहेको छ। परन्तु यसको प्रतिफलमा दलित, मुश्लिम तथा जनजजाति र
मधेसी भित्रैका जनहरुलाई रैतीको दर्जामा पुर्याउँने छ र अन्ततः यो
मुलुकमा जातजातिका नयाँ-नयाँ जंगवहादुर जन्मने छन्। तिनै जंगवहादुरहरुको
दलवलमा अल्पसंखयक जातिहरु सखाप हुनेछन्।
अतः यस घढीमा फेरिपनि गिरिजाको भूमिका र भनाई नै सर्वोपरी हुनसक्दछ।
शुशिल, पौडेलहरु छेऊछऊमा बसेर ङयारङयार र ङुरङुर गरिरहन्छन्, जसले हिजो
एमालेलाई पनि एक्ल्याएर वहुमतको नाममा वियाँ-कनिकाहरुको राज चलाएकै हुन्।
यिनको नौटङ्गी र तमासामा यो मुलुकको हिजो पनि अन्धकार भएकै हो, भविश्य
पनि त्यस्तै हुनेवाला छ। त्यर्सथः इतिहासमा भूल भयो भनेर पश्चाताप गर्दै
सम्भवतः लाहाछाप रामवरणले राजीनामा दिई गिरिजालाई त्यो भूमिका दिनु,
माओवादीको नेतृत्वमा राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउनु नै यतिवेलाको
आवश्यकता हो। स्वार्थी र वाहुनका पगरी भिरेकाहरु नभएतापनि अधिकांश एमाले
कार्यकर्ताहरु यही पक्षमा छन्। त्यसले र्सवहारा पक्षधरलाई एउटै मोर्चामा
उभ्याउनेछ र द्रुतकर गतिमा संविधान निर्माणको प्रकृया अगाडि बढाउने छ भने
विकासको गतिलेसमेत अग्रगामी छलाङ्ग मार्नेमा दुइमत छैन। होईन, वहुमतको
नाममा फेरिपनि यही गतिलाई स्वीकार्दै जाने हो भने यो मुलुकमा फेरि अर्को
असोज १८ र माघ १९ गतेहरु निम्तीने छन्। त्यो दिन हिजोका ज्ञानेन्द्रले
मात्रै निम्त्याउने छैनन्। त्यसका लागि वहुमत जनताको साथ हुनेछ। त्यसवेला
यी आजका कौरव अनुजहरु सवभन्दा अगाडि त्यसलाई अनुमोदन गर्न तयार हुनेछन्
भने माधव-केपीहरु आफ्ना प्रीय अनुज मुसाहरुले धोखा दिएकोमा पुरपुरोमा हात
लगाएर पाखा लाग्ने छन्। एमालेले भने गाडिएको रथलाई निकाल्दा निकाल्दै
गर्दन काटिएको थाहा पाउने छैन र उसको काटिएको गर्दन माओवादी कहाँ छ भनेर
खोज्दै दिल्ली पुग्नेछ।

2009-12-05T01:58:00.001-08:00

सञ्जीव सत्याल
E-mail : sanjeevsatyal@gmail.com

२०६१ साल कार्तिक १९ गते सोमवार राजा ज्ञानेन्द्रले शाही संवोधन सहित शेर
वहादूर देउवालाई बर्खास्त गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिई आफ्नो
अध्यक्षतामा मन्त्री परिषद गठन गरी देशको सवै संयन्त्र दुरुस्त बनाई तीन
बर्षा पुन जनतालाई फिर्ता गर्छु भनी र्समथन मागे । त्यस कदमले कांग्रेसको
पुरानो ढर्रराको शासकीय प्रकोपबाट पिडित जनता उत्साहित भए र शाही कदमको
तत्काल विरोध गरेनन् । तर उनको मन्त्री परिषद सदस्यमा उही पञ्चायतका पनि
हार्डलाइनर नेपाली राजनीतिका खलपात्र मात्र ल्याइए । तैपनि जनताले
त्यसपटक राजाको साथ दिने मन बनाए । तर ज्ञानेन्द्रको शाही शासनले जनतालाई
पञ्चायतको दूर्गन्ध बाहेक केही पनि दिनै सकेन । त्यसबेला ज्ञानेन्द्रसंग
एक कार्याक्रम असफल भए अर्को कार्यक्रम स्वतः लागूहुने गरी देशव्यापि
रुपमा सवैकुरा सेट गरीएको छ त्यसैले अव राजाले निर्धात रुपमा ७/८
बर्षअगाडि लान्छन र देशमा अव केही हु्न्छ भन्ने सवैले सुनेका, सोचेका
थिए । तर राजासंग देशलाई पञ्चायतिकरण गर्नु बाहेक केही पनि रहेनछ । त्यस
शाही सरकारले केही गर्न नसकेकोले जनतामा ६ महिनामै वितृष्णा शुरु
भैहाल्यो । पहिल्यै संसदिय शासन त्यसमा पनि कांग्रेसको शामन्ती शासनबाट
जनता कुनै राहत नपाई करीव डेढ दशक देखि पहिल्यै आहत भएका र शाही शासन र
कांग्रेसको शासनशैली 'हात्तिमाथी चप्पल राखेपनि, चप्पलमाथी हात्ति
राखेपनि उस्तै हो नानु' भनेझै लाग्ने भएकोले उनीहरु संसदिय दलहरुले कुनै
राम्रो शासन र राहत हामीलाई दिने छैन भनी चुपै बसेका थिए । तर जव
माओवादीसंग आठबुदै सहमति भयो, कांग्रेसको निहित स्वार्थर्ी शामन्ती शासन,
ज्ञानेन्द्रको कुनै काम नलाग्ने शाही शासन, देशभर माओबादी जनयुद्धले थकित
र त्रसित, माओवादीका नाराहरु, राजाको पञ्चायती प्रतिगमन विरुद्ध देशमा
गणतन्त्र आउने, जनताले देशभर जातियतामा विभिन्न गणराज्य बनाउन पाइने,
शान्ती अपरिहार्य रहनु र माओवादीलाई नजिताई शान्ति असम्भव भएकोले हर
कोणबाट निस्सासिएका नेपाली जनताले नयाँ परिवर्तन र स्थायी शान्तिको लागि
देशभर देस्रो जनआन्दोलनमा होम्मीए । फलतः १९ दिने आन्दोलननै देशमा शान्ति
र गणतन्त्र ल्याउने कारण बन्न पुग्यो । त्यस पछि फेरी कांग्रेसकै
नेतृत्वमा अन्तरीम सरकार बन्यो । त्यसबखत कांग्रेस अव हामी जनतालाई मालिक
संझि जनतानैलाई केन्द्रविन्दू मानी शासन गर्ने छौ भन्न त थाल्यो तर उसले
आफ्नो पुरानो शामन्ती छुद्र र्ढरा नत पार्टर्ीी छाड्न सक्यो नत सरकारमा ।
उ कहिल्यै पनि परिवर्तन हुन सकेन । उसको केन्द्र भनेकै भारत लगायत विदेशी
सरकारको इशारा रहन पुग्यो । फलतः आफूलाई एक सेन्टीमिटर पनि परिवर्तन
गर्नै नसकेकोले उसले एक मात्र प्रजातान्त्रीक पार्टीनै गत आम चुनावमा
नराम्रोसंग हार्र्यो । सत्ता गुमायो, तर पनि उसमा आज पनि कुनै परिवर्तन
आएको छैन । उ आजपनि जनताको मन छुने गरेर आत्मा समिक्षा गर्ने पक्षमा छैन
। उ आज पनि जसरी भए पनि जनतालाई टाङ्गमुनीबाट छिराउन चाहान्छ । त्यस्तै
आज पनि कांग्रेस बरु भारत र विदेशीहरुलाई गुहार मागेर सत्तामा पुग्ने र
सत्ता टिकाउने तर आफ्नो पार्टी स्वार्थ मानी केही मुठ्ठीभर बदनियत भएका
चाकडिबाजहरु ( ति पनि परेको बेला दुलो तिर लुक्न जान्छन), नातेदार,
आफन्तहरुलाई साथलिई, जनताले नराम्रोसंग हराइदिदा पनि अझैपनि जनतलाई
बेवास्ता गर्ने उही पुरानो शैली कायम गर्दै आएका छन् । अहिले माओवादीले
यस्तरी आन्दोलनको आँधिबेहरी ल्याउदा पनि उ अझै पनि अर्को ज्ञानेन्द्र
बन्न आफ्नो पुरानो बेकारको दुष्ट शैलीमा कुने परिवर्तन ल्याउन तैयार
देखिदैन ।
अर्को बैकल्पिक कांग्रेस समाजमा स्थापित भए अर्कै कुरा हो, हैन भने
त्यस्तो विसंगत पार्टीलाई प्रजातन्त्रको नाममा जनताको बाध्यकारी मत
मिल्ने गर्दैआएको पार्टीकांर्ग्रेसमाथीनै प्रजातन्त्रमा विश्वास गर्ने
जनताको विश्वास टिक्न/टिकाउन बाध्य छन् । त्यसलाई अफ्ना पुरानै विकृत
व्यवहार मौजूद रहेका नेताहरुले आफ्नो महत्व जनतामा केही नगरेपनि कायम
रहेको नठाने हुन्छ । त्यसैले अव प्रजातन्त्रमा विश्वास गर्ने देश भरीका
जनताले नै कांग्रेसमा र्सार्वजनिक हस्तक्षेप गर्न पाउनु पर्छ । हैन भने
प्रजातन्त्रमा विश्वासगर्ने जनताले वाध्य भएर एक जुट भएर वास्तविक
व्यवहारमा अर्कै प्रजातान्त्रीक पार्टी खोल्ने छन् । कांग्रेसका पहिलो,
देस्रो अझै तेस्रो पुस्ताका नेताहरुको कुरै नगरौं अव पनि पार्टीमा तिनका
हाली मुहाली रहने हो भने कांग्रेस भोली रा.प्र.पा वा प्रजापरिषद जस्तै
पार्टी बन्छ । जति प्रजातान्त्रीकीकरण भएको भनिए पनि उसका आम जनताप्रति
गरीने व्यवहार आजपनि सही छैन । अर्थात जनताले यहि कांग्रेसी मोडेललाई
आदर्श मान्ने गल्ति गरे पार्टी, पार्टीजनको लागि प्रजातन्त्रीकरण होला तर
जनताले यो जन्ममा प्रजातन्त्र उपभोग गर्न पाउने छैनन् ।
हामीले बुझने कांग्रेस बन्न कांग्रेसको सदस्यता समेत नलिएका
प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने हर राष्ट्रिय जीवनका हर क्षेत्रका संपूर्ण
नेपाली जनता त्यसका अलिखित सदस्य हुनु पर्ने हो । पार्टीमा पार्टीजन
भन्दा मतदाता जनताले बढी हक दाबी गर्न पाउनुपर्ने हो । तर आज पार्टीको
सदस्यहरुले ( जहाँ आजसम्म रातदिन गाँउगाँउमा खटने कार्यकर्ता छेउलगाइएका
छन् र चैते कांग्रेसहरु लिग्यासीवाला र असक्षम नेताहरुको चाकडि गरी विना
कुनै योगदान तरक्कि गर्दै आएका छन् ) कांग्रेसमा सीमा तोकेका छन् र
त्यसमा पनि गिरिजा र शेरवहादूर गुटमा बाँडिएका छन् । यि बीच एक आपसमा
बोलचाल समेत छैन । गिरिजा वा शेर बहादूरका फेवरवाला कार्यकर्ता हुन पाए
पछि यिनले जनतालाई कुकुरलाई जस्तो व्यवहार गर्छन् ।
आज माओवादी लाखौ जनता सडकमा उतारी राजधानीनै अस्तव्यस्त गरी रहदा पनि
कांग्रेसका कथित नेताहरुलाई जनतालाई आफूतिर आकर्शित गर्ने तिर कोही
इच्छुक छैनन् । केवल 'माओवादीहरु सफल हुदैनन' भन्ने, आत्मरत्तियुक्त
प्रतिवादमा उनीहरुको दिनरात वित्दो छ । आज २२ दलको सरकारमा हालिमुहाली
गर्न पाउनुनै उसको लागि ठूलो उपलब्धि भएको छ । तै पनि गएको ५ महिनामा
कांग्रेस सम्मिलित सरकारले के नै गर्न सक्यो र ? पार्टीमा जनतालाई छुद्र
असभ्य व्यवहार र सरकार निर्जीव भएर तोप बोकेको माओवादीसंग हातमा ढुंगा
लिएर यसै गरी मनगढन्ते अभिव्यक्ति दिएर लडदै जानेहो भने कांग्रेस त चुनाव
हार्ला , त्यो जनताको सरोकारको विषय होइन, तर त्यस पछि यदि माओवादी
एकमाने सरकार बनाएर सत्तामा पुगे कांग्रेसको सदस्य पनि नवनेका तर आम भइ
बसेका प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने जनता जो करोडौमा छन्, माओवादी शासकिय
प्रकोपका शिकार हुनेछन र उनीहरुले राज्य विरुद्ध केही गर्न सक्ने छैनन् ।
त्यस बखत कांग्रेसी नेता र कार्यकर्ता त मारिएलान, भाग्लान वा थुनिएलान
तर प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने जनता मियोको अभावमा ५० औ बर्षराज्यको
पञ्चायतकालमा जस्तै वा त्यो भन्दा पनि क्रुर जीवन बाँच्न बाध्य हुने छन्
। किनकी अहिलेको कांग्रेस र कांग्रेसी नेताहरुको तुच्छ आत्मकेन्द्रीत
व्यवहार र रणनीतिले - देउवालाई किन गिरिजाको उत्तराधिकारी मान्ने ?
पार्टीमा शत प्रतिशत पदाधिकारी निर्वाचित हुदैमा जनताले आफूलाई असभ्य
व्यवहार गर्ने नेता कार्यकर्तालाई किन प्रजातान्त्रिक मान्ने ? ती त्यहाँ
कहाँबाट आए ?) जनता किन कांग्रेसको पछाडि लाग्ने ? त्यसमाथि माओवादी
जनतामाथी भौतिक आतंक फैलाउछ रे, भौतिक गुण्डागर्दी गर्छ भनेर मानौ, के
कांग्रेसले आजसम्म सत्तामा बसेर जनतामा स्वेत आतंक फैलाउने र तार्किक
गुण्डागर्दी गरेको हैन ? कांग्रेसको शासनमा एक जनाले पनि प्रजातन्त्रको
फाइदा उठाउन पायो र ? माओवादीको कारण देशमा १३ हजार मान्छे मारीए होलान र
केही लाख मान्छेले साँच्चैनै दुख पाए होलान, तर कांग्रेसको बीस बर्षे
कालो शासनमा करोडौ मानिसको जीवन बर्वाद भएको छ । यस्ता तुच्छ सोच भएका
नेता कार्यकर्ताले के भोली जनतालाई माओवादीको रणनीति विरुद्ध जनतालाई
प्रजातन्त्रको छाहारी दिइ बचाउन सक्छ ? पार्टी महाधिबेशन पश्यात दोस्रो
पुस्तामा जाला , तर त्यो त नयाँ बोतलमा पुरानै रक्सी राखे जस्तै भएन र ?
त्यसैले भोली माओवादीको प्रकोपको सामना गरेर देश र जनतालाई चीर काल
परयन्त प्रजातान्त्रीक बातावरणमा जीउन सक्ने बनाउन सक्छ की सक्दैन ?
सक्दैन भने , पार्टीमा र्सार्वजनिक हस्तक्षेप तत्काल गराउन जरुरी छ, र
जनताले जसरी भन्छन् अव पार्टी यसरीनै चल्न सकोस र पार्टीले देश र जनतालाई
माओवादी प्रकोपबाट बचाउन सकोस ।
मैले यहाँ भन्न खोजे जस्तै प्रजातन्त्रमा विश्वास गर्ने जनतामार्फ
र्सार्वजनिक हस्तक्षेप गर्ने/गराउने हो भने कांग्रेसलाई अझै पनि ५०/६०
बर्षकुनै गैह्र प्रजातान्त्रिक पार्टीले जीत्न सक्दैनन् । हैन भने
अहिलेको कांग्रेस मानसिकताले उसलाई त केही फाइदा हुदैन र उ समाप्त हुने
छ, तर देशमा अर्को सशक्त प्रजातान्त्रिक पार्टी नभएको अवस्थामा देशमै
प्रजातन्त्र कायम हुनेछैन र नेपालीहरु ५० औं बर्षमाओवादी निरंकूशतामा
दविने छन् । त्यसैले यदि नेपाली कांग्रेसले पार्टीमा र्सार्वजनिक
हस्तक्षेप गर्न जनतालाई आहृवान नगर्ने हो भने प्रजातन्त्रमाथी विश्वास
राख्ने नेपालीले जनताले कांग्रेसैको विरुद्ध बैकल्पिक प्रजातान्त्रीक
शक्ति अहिलेनै स्थापित गरी हाल्नु पर्ने छ हैन भने कांग्रेसको अहिलेको
चालाले त्यो पार्टी त गयो गयो, हामी नेपाली पनि ५० सौं
बर्षप्रजातान्त्रीक माहौलबाट बञ्चित हुने छौं ।
चेतना भया ।

पढेर के हुन्छ ?

2009-12-04T01:22:00.001-08:00

-अजय यादव-
पढेर के नै हुन्छ यो नेपालमा - किनकी पर्ढाईको कुनै महत्व नै छैन। दक्ष
मानिसहरु बेरोजगार भएर बस्न बाध्य भएका छन्। तर अदक्षहरु सबै
कार्यालयहरुमा भरिभराउ छन्। नपत्याए बारा जानुहोस्। बाराको अधिकांश
विद्यालयहरुमा त्यस्ता शिक्ष्ँकहरु छन् जसलाई अहिलेसम्म राष्ट्रिय भाषा
नेपाली राम्ररी बोल्न र लेख्न समेत आउंदैन। अब तपाइहरु नै सोच्नुस्
बालबालिकाले कस्तो शिक्ष्ँा लिन बाध्य हुन्छन्। त्यसैले नेपाल सरकारको
तारिफ गर्ने ती शिक्ष्ँा माफियाहरुलाई के संज्ञा दिने -
सरकार जहां कमजोर हुन्छ त्यहां सबै निकाय कमजोर नहुनेमा दुइमत हुंदैन।
नयां नेपाल बनाउने सपना नेताहरुको पार्टी र पार्टी कार्यालयभित्र
केन्द्रीत रहन्छ। आफनो पेट नभरुन्जेल अरुलाई कसैले खाना खुवाउंदैन। ठिक
त्यस्तै नेताहरु जबसम्म आप\mना नातागोतालाई जागिर लगाएर सिध्याउंदैन
तबसम्म अरुलाई मौका मिल्नु भगवान भरोसा नै हुन्छ। गरिब, दलित, मुस्लिम र
पिछडिएका, उत्पीडित, मधेशीका छोराछोरी पढेर के गर्लान् - राड र बोर्ड नै
खाली धाउलान। तर उपलब्धि केही हुन सक्दैन। त्यसैले पढ्नभन्दा सानैदेखि
काम गरेको व्यक्तिको जीवन सुखीसंग बितिरहेको छ। एउटा उखान छ थोरै पढे घर
छुट्ट धेरै पढे हलो छुट्छ। यो उखानमा सत्यता छ। किनकि कम पढ्नेहरु अरु
ठाउंमा काम गरेर जीविकोपार्जन गर्न सक्छन्। तर धेरै पढ्नेहरु कुनै खेती
किसानीको काम गर्न सकदैन। राम्रो काम पनि मिल्दैन। त्यसैले नेपाल पहिला
जस्तो थियो आज पनि त्यस्तो रहेको आम जनताले महसुस गर्न थालेका छन्।
जीवनमा धेरै संर्घष्ा गर्नुपर्छ तब स्थापित हुन सकिन्छ। खाली बोलेर
हुंदैन। गरेर देखाउने साहस हुनर्ुपर्छ। सबैभन्दा विचारणीय कुरा के छ भने
आफूमा भएका ती अन्धविश्वास हटाउनर्ुपर्छ। नयां सोच आफूभित्र
ल्याउनर्ुपर्छ। जीवनमा हरेश, निराश र उदास भएर बस्ने व्यक्तिले केही गर्न
सक्दैन। याद राख्नुहोला कलमबीरको अगाडि सबै हार्छन्। तर केही दिनका लागि
मात्र हतियारधारवी हुन्छ। नयां जोश, जांर र उमंगका साथ काम गरिरहेका
हातहरु कहिले पनि असफलता पाउन सक्दैन। असफलता भनेको के हो - असफलता भनेको
मेरो विचारमा आफूले सोचेको काममा सफलता प्राप्त नहुनु तर पीर मान्नु
हुंदैन। किन हामी त्यसमा सफल हुन सकेनौं, कोट्याउंदै जानर्ुपर्छ। अनि त
आफै सफलताका बाटाहरु भेटाउनु हुन्छ।
विद्यार्थी जीवनमा पढेर केही गर्न सकेनौं भने कहिले केही गर्न सक्दैनौं।
मानिसको मनमा धेरै कुरा हुन्छ। मानिसको मष्तिष्क एउटा मेमोरी जस्तै हो।
मेमोरीमा धेरै गीतहरु राखिएका हुन्छन् तर चाहेको गीत धिसै ल्याउन सक्नु
हुन्छ। ठिक त्यस्तै आफूले चाहेका कुरा मष्तिष्कले गराएर नै छाड्छ। दृढ
संकल्प गर्नु कि म सफलता प्राप्त गरेर आफनो जीवनमा सुखी भएर बाच्नु सक्छ।
तार्त्पर्य के हो कि पढेर के हुन्छ - पढेर संसारै बदल्न सकिन्छ तर त्यो
चाहना आफूभित्र हुनर्ुपर्छ। आजकलको मानिसमा के भेटिन्छ भने धनि भए पढथे,
बाइकमा स्कूल वा कलेज जान्थे, राम्रा स्कूल वा कलेजमा पढ्थे तर यो सबै
देखावटी पर्ूण्ा पर्ढाई हो। हृदयले पढ्ने विद्यार्थी नांगै खुट्टा भएर
पढ्न पनि सक्छ। तपाइहरुले पत्याउनुहुन्न भने डा. एपिजे अब्दुल कलाम, अन्य
महान व्यक्तित्व, वैज्ञानिक, कलाकार, दार्शनिकहरुको जीवनी पढ्नुहोस्।
सुखमा होइन दुःख गरेर पढौ आफूमा भएका सिप दुनियालाई देखाऔं। - लेखक
प्रगतिशील भोजपुरी साहित्य परिषद पर्सासंग आबद्ध छन्।

अप्रिय परिणाम तर्फ उन्मूख राजनीति

2009-12-02T03:03:00.001-08:00

-दीपक गजुरेल -
प्रमुख प्रतिपक्षी माओवादीको दोश्रो चरणको आन्दोलन अपेक्षाकृत
शान्तिपूर्ण सकियो। आफ्ना माग पूरा नभए तेश्रो चरणमा अझ सशक्त र आक्रामक
आन्दोलन गर्ने चेतावनी उसले दिएको छ। सरकारमा रहेका राजनीतिक दलहरु
माओवादीको आन्दोलनलाई औचित्यहीन भन्दैछन्। यसरी यी दुइ पक्षबीच सहकार्य र
सहमतिको बिन्दू निर्माण हुने संभावना क्षीण बन्दै गएको छ।
सहमतिको राजनीतिलाई फेरि गतिशील गराउने प्रयाश स्वरुप गत हप्ता ठूला दुइ
नेताबीच असाधारण शैलीमा वार्ता भएको खबर आयो। नेपाली कांग्रेसका सभापति
बिरामी परेर उपचारका लागि सिंगापुर गएकाबेला हतार-हतार त्यहीँ पुगेर
माओवादी अध्यक्षले वार्ता गरे। अव 'सहमतिमा अगाडि वढ्ने' भनियो। यससंगै
विपक्षी माओवादीले तेश्रो चरणको आन्दोलन घोषणा गरेर विचित्रको कदम चालेको
छ, सहमतिसंगै संर्घष्ा ! 'सहमति' शब्द जति पटक दोहोर्‍याए पनि हाम्रा
नेताहरु मुुलुकलाई झन् भन्दा झन् दर्ूदान्त अवस्थामा पुर्‍याउँदै छन्।
'गणतान्त्रिक' नेपालको नयाँ संविधान जारी गर्नुपर्ने मिति नजिक आइसक्दा
पनि संविधानका सिद्धान्त र आधारभूत मान्यताहरुका बारेमा टंुगो लागेको
छैन। टंुगो नलागेको मात्र होइन, यी महत्वपूर्ण विषयमा गम्भीर छलफल तथा
बहस समेत आरम्भ गरिएको छैन। प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरु एक अर्कामाथि आरोप
लगाउनमै व्यस्त छन्। र देशलाई फेरि मुठभेड, हिँसा र विध्वंसतिर लान
खोजिँदैछ।
यो द्वन्द्व किन -
भारतले कोरिदिएको मार्गचित्रका आधारमा संसदवादी दल र माओवादी मिलेर
आन्दोलन गरे। १२ बुंदे दिल्ली संझौताका आधारमा केही समय यी संगै हिँडे।
प्रतिनिधि सभा विघटन, २०४७ सालको संविधान खारेजी, अन्तरिम संविधानको
धोषणा, गणतन्त्र घोषणा, धर्म निरपेक्षता जस्ता कामहरु गर्दा सम्म
मतपत्रमा विश्वास गर्ने संसदवादी दलहरु र बन्दूकको बलमा सत्ता कब्जा
गर्ने घोषित लक्ष्य बोकेको माओवादीले 'सहकार्य' गरे।
तर यो सहमति तथा सहकार्य लामो समय चल्न नसक्ने अव प्रष्ट भैसकेको छ।
'नयाँ नेपाल' निर्माणको नारा लगाउने यी शक्तिहरुबीच अहिले देखिएको विपरित
ध्रुवीय अडान र त्यसले वढाउँदै लगेको द्वन्द्व स्वभाविक हो।
यी संगै हिँड्न नसक्नुमा प्रमुख दुइ कारण छन्। संगै हिड्नै नसक्ने
परस्पर विरोधी सिद्धान्त तथा व्यवहार यिनीहरु मिल्न नसक्ने पहिलो कारण
हो, भने अर्को कारण अन्तर्रर्ााट्रय शक्ति समीकरणको प्रभाव हो।
भारतले जे चाहृयो र जसरी चाहृयो त्यसरी हिँडाउने गरेको हो, हाम्रा
राजनीतिक दलहरुलाई। २०४७ सालको संविधान जारी भएदेखि १२ बुँदे दिल्ली
संझौता सम्मको अवधिमा भए गरेका घटना र कामहरुलाई हर्ेर्ने हो भने प्रष्ट
हुन्छ, कसरी हाम्रा संसदवादी दलहरु भारतको निर्देशनमा हिँड्ने गरेका छन्।
बन्दूक तथा हिँसाको बलमा 'क्रान्ति' गर्ने माओवादी पनि भारतीय छत्रछायाँ
भन्दा बाहिर देखिन्न। १० वर्षो अवधि मध्ये ८ वर्षदिल्लीमै बसेर नेपालमा
'क्रान्ति' गरेको गर्वपूर्ण उद्घोष माओवादीका अध्यक्षवाट औपचारिक रुपमै
आइसकेको छ। भारतको निर्देशन र योजना तथा कार्यक्रम अनुसार माओवादी चलेको
हो भन्ने पुष्टि गर्न यो भन्द अरु धेरै प्रमाण नचाहिनुपर्ने होे।
तर स्थिति सधैँ एकनाश रहेन। नेपाली राजनीतिमा भारतको एकलौटी हालिमुहाली
अव रहेन। आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षाको स्वार्थ भारतले नेपालमा देख्नु जति
स्वभाविक हुनसक्छ, त्यति नै अनिवार्य स्वभाविकता चीनले नेपाली भूमिमा
देखेको छ। नेपालमा राजतन्त्र अन्त्य गरी गणतन्त्र घोषणा गरिए पछिका दिनमा
चीनले देखाएको चासो र उसले नेपाली भूमिमा वढाएको गतिविधिवाट बेइजिङ चनाखो
बनेको छ भन्ने प्रष्ट भएको छ।
तर्सथ नेपाली राजनीति चीनले चाहेको भन्दा फरक ढंगको, र चीन विरुद्ध यहाँ
काम हुन सक्ने संभावना देख्न चाहँदैनन् चिनियाँ शासकहरु। र आफ्नो यो
चाहना पूरा गर्नका लागि सक्ने सम्मका हरेक दाउपेच, प्रत्यक्ष-परोक्ष,
गर्छ नै चीनले।
नेपाली राजनीतिमा भारत र चीनको स्वार्थ मात्र जोडिएको छैन। विश्व
महाशक्ति अमेरिकाका आफ्नै खालका स्वार्थ छन् नेपालमा। महाशक्ति बन्ने
दौडमा लागेका चीन र भारत दुबैलाई आफ्ना संभाव्य प्रतिद्वन्द्वि
देखिराखेको छ, वाशिङ्गटनले। त्यो संभाव्यतालाई बेलैमा 'ठेगान' लगाउन उसले
अनेक रणनीति अपनाइराखेको छ। र नेपाल यो वृहत्त रणनीतिक भिडन्तको एउटा
पाटो भोग्न वाध्य भएको छ।
चीनले नेपालमा भरपर्दो तथा स्थायी मित्रको खोजी जारी राख्नु, भारतले
नेपाली भूमिमा चीनको अस्वभाविक उपस्थिति वढ्दो देख्नु, भारतीय माओवादीलाई
चीनवाट हतियार सम्मको सहयोग भैराखेको छ भनेर भारतका गृहमंत्रीले नै आरोप
लगाउनु आदि केही उदाहरण हुन् हामीकहाँ कसरी र के भैराखेको छ भन्ने
कुराको।
संविधान सभाको चुनावको दिन मतदान शुरु भएको तीन घण्टा नबित्दै जिम्मी
कार्टरवाट 'चुनाव निष्पक्ष र स्वतन्त्र भयो' भन्ने घोषणा भएको कुरालाई
पनि यस सर्न्दर्भमा स्मरण गर्नु उपयुक्त हुन्छ। निर्वाचन पर्यवेक्षण
गर्ने प्रतिष्ठित अन्तर्रर्ााट्रय संस्था तथा व्यक्तित्ववाट चुनाव
पर्यवेक्षणको र्सवमान्य मान्यता विपरित मतदान सम्पन्न भैनसक्दै
'स्वतन्त्र तथा निष्पक्ष चुनाव भयो' भन्ने घोषणा त्यसै भएको थिएन,
त्यसवेला।
यी समग्र सर्न्दर्भको विश्लेषणवाट पुगिने टंुगो एउटै हो, नेपाली
राजनीतिमा भारतको एकल हालिमुहाली अव रहेन। यसैको जञ्जालमा हाम्रा अहिलेका
सत्ता सञ्चालकहरु फसेका छन्।
पहिला सजिलो थियो, लैनचौरवाट निर्देशन प्राप्त गर्‍यो, सो अनुसार काम
गर्‍यो। तर अव निर्देशनहरु महाराजगञ्ज र टंगालवाट समेत सशक्त रुपले आउन
थाले। यस्ता निर्देशन परस्पर विरोधी तथा विपरित 'कार्यादेश' हुने कुरामा
शंका गर्नु परेन। विदेशी शक्तिको आदेश पालना गर्ने बानी परेका हाम्रा
राजनीतिक शक्तिहरुको यही अप्ठ्यारोको प्रकट स्वरुप हो नेपाल राष्ट्र तथा
नेपाली नागरिकहरुले अहिले भोग्नु परिरहेको अन्यौलपूर्ण परिस्थिति।
परिणाम अप्रिय हुनेछ ः
विश्व महाशक्ति र उदीयमान महाशक्तिहरुको स्वार्थका कारण नेपालमा अहिलेको
द्वन्द्व बल्झेको हो भन्ने कुरामा शंका छैन। र यी कुनै पनि शक्ति पछाडि
हट्ने स्थितिमा देखिन्नन्। किनभने जो पछि हट्छ त्यसले दूरगामी रुपमा
नकारात्मक परिणाम भोग्नुपर्ने निश्चित छ।
वाशिङ्गटन, बेइजिङ र नयाँ दिल्ली मध्ये कोही पनि पछि नहट्नुको अर्थ हो,
नेपाल आगामी दिनमा अझ ठूलो तथा भयानक द्वन्द्वमा जाकिने छ। र त्यो
अवस्थामा मुलुकलाई पुर्‍याउने जिम्मेवारी अहिलेका हाम्रा नेताहरुले लिनु
पर्नेछ।
तर अव प्रश्न नेपाल राष्ट्रलाई विध्वंशमा जाकेको जिम्मेवारी लिनुमा
मात्र सिमित हुने छैन। राजनीतिक सिद्धान्तका आधारमा राज्य सञ्चालन गर्दा
राष्ट्र तथा नागरिकको भलो हुन्छ भन्ने मान्यता नेपालमा गलत सावित हुनेछ,
त्यतिबेला। राजनीतिक समूह, गुट वा दलले सत्ता सञ्चालन गर्ने अवसर नेपालमा
पटक-पटक पाएका हुन्। तर हरेक चाटी हाम्रा दल र नेताहरु असफल भए।
विगत्मा राजामाथि दोष देखाएर आफ्ना असफलता छोप्ने प्रयाश हुने गरेको हो।
तर अवको अवस्था फरक छ। गएको झण्डै चार वर्षेखि राजनीतिक नेताहरु नै
र्सर्वेर्सवा छन् यहाँ। उनीहरुलाई 'बाधा पुर्‍याउने' राजा तथा राजसंस्था
समाप्त पारिसकियो।
आफूले गरेका गल्ती र आफ्ना असफलता लुकाउन दोष थोपर्न मिल्ने कुनै
व्यक्ति वा संस्था नरहेको अहिलेको अवस्था हाम्रा 'गणतन्त्रवादी'
नेताहरुका लागि जटिल छ। अर्काको निर्देशनमा हिँड्ने प्रवृत्तिले यस्तो
स्थिति सिर्जना गरिदियो कि अव पछाडि र्फकने ठाउँ पनि छैन र अगाडि बढ्ने
वाटो पनि लगभग बन्द भैसकेको छ।
परिणाम एउटै हुन्छ, राजनीतिक दल, समूह, बन्दूकधारी वा हिँसात्मक गतिविधि
गर्ने कुनै पनि समूहले नेपाल राष्ट्र सञ्चालन गर्न नसक्ने रहेछन् भन्ने
प्रमाणित हुनेछ। यो प्रमाणित हुने दिन कहिले र कसरी आउने छ भनेर अहिल्यै
ठोकुवा गर्न सकिन्न।
तर एउटा कुरा निश्चित छ, त्यसपछिको नेपालमा 'लोकतन्त्र,' 'मानव अधिकार'
जस्ता कुरा शब्दकोषमा मात्र भेटिने छन्। र आफूलाई जनताका 'मुक्तिदाता'
भन्न रुचाउने, सिद्धान्त वा वादका आधारमा राजनीति गर्छु भन्नेहरुले टाउको
वा मुड्की उठाउन सक्ने कल्पना सम्म पनि कुन्नी ! र अहिले निर्देशन
दिनेहरु यिनलाई बचाउन त्यसबेला कतै फेला पर्ने छैनन्।
गजुरेल त्रिभूवन विश्वविद्यालयमा राजनीति शास्त्रका उपप्राध्यापक हुन्।

जातीय संघीयता र किच्चक घरवेटी बाको दादागिरी

2009-11-28T01:45:00.001-08:00

-सरोजदिलु विश्वकर्मा
फरक-फरक च्यापु भएका किच्चकै किच्चक जातका घरवेटीहरू। यो १६ वर्षो
काठमाडौं बर्साईमा एक दर्जन जति डेरा सरिएछ। कति डेरा समयमा वहाल तिर्न
नसकेर सरियो, कतिमा भौतिक सुविधा र सरसफाई नभएर सरियो, कतिमा विवाह
नगर्नाका कारणलेे त कतिमा विवाह गर्नाका कारणले सरियो। कतिमा विधार्थी
भएका कारणले र्सर्नु पर्यो त केहीमा घरवेटीकी छोरीका कारणले झेालीकुम्ली
बोकेर हिड्नु पर्यो। डेरा सरिरहनुको दोष मेरो होईन, तिनै किच्चक
घरवेटीहरूकै हो। वहाल तिर्न २।४ दिन ढिला हुँदा 'निस्केर जा' भन्ने,
पानी, धारा, टोइलेटको सुविधाविना भाडा उठाएर खाने, विधार्थीहरूको
सम्वेदना नबुझी रातविहानै पैसा मांगने र हाम्रा पैसाले हिःपप् छोरीकेा
लिपीस्टीकदेखि पेन्टीसम्म किन्न हुने तर छोरी दिन नमान्ने यी घरवेटी
बाहरू, अनि हाम्रै कमाइृमा मोज र भोज गर्ने ती तरूणी छोरीहरूले फर्केर
नहर्ेनाले पनि डेरा सरियो। यस्तै छ, राजधानीको बर्साई।
यसपाली भने पत्रकार भएको आरोपमा डेरा सरियो। कम्युनिष्ट पार्टर्ीी
खुन्खार कार्यकर्ता हाम्रा भुपु घरवेटी बा वहाल बस्ने तरूनीहरूलाई भने
भाडा लिदैंनरहेछन्। सुनिन्थ्यो- घरवेटी छोरीसंग लभ पर्यो भने खल्तीबाट
भाडा तिर्न पर्दैन रे। तर मेरा घरवेटी छोरीहरू भने सवै धुतार। वरू कतिमा
त घरवेटीहरू नै तरूणीवरूणी वहाल बस्नेहरूसंग नै लभ् गर्दारैछन्। वस् ती
तरूनीले घरभित्र बोलाएर दाँत ङच्ियाईदिए पुग्यो। अनि, एकदिन रंगेहात फेला
परे घरवेटी बा र सायद यो भित्रका अरू खुल्दुलीहरू खोतलिने डरले पत्रकार
भन्नासाथ उनले निस्केर जा भने। अनि भर्खरै डेरा सरियो।
अघिल्लो वर्षपानीको हाहाकार हुँदा पाटनको कुम्भेश्वर धारामा पानी भर्न
जाँदा लोकल पाहरूले -पा भनेको नेपाल खाल्डोका आदिवासी) र वहालवालाहरूलाई
वोईलर ठानी रड्ले टाउको फक्ल्याक्क पारिदिएको सम्झदा अहिले पनि आङ
जिरिङ्ग हुन्छ। आजपनि हामी वोईलरले ती पाहरूको अगाडि शीरनत गरेर 'हजुर
निगाह होस्' भन्नै पर्छ। नत्र, तिनले 'हामी लोकल' भन्नासाथ हामी
बोईलरहरूले टाउको जोगाउन दौडनु वाहेक अर्को विकल्प हुन्न। तिनै पाहरूको
त्राहीमा हामी वोइलरहरू राजधानीमा शीर उचालेर कोरकोराउन पनि प्रतिवन्धित
छौं। कुनै मजवुत कानुन छैन, यी घरवेटी विरूद्ध उजुरवाजुर गर्ने। कोही
सुनिदिनेवाला पनि छैन वहालवालामाथिको अन्याय। त्यसैले उसले 'निस्केर जा'
भन्नासाथ मरेको विरालो काखी च्यापेर र्सर्नु परिहाल्छ। किनकी राष्ट्रलाई
कहिल्यै कर नतिर्ने यी घरवेटी वाहरूका लागि हामी सवै वहालवालाहरू पाखे र
खान नपाएर काठमाडौं छिरेका शरणार्थीहरू हौं। अनि उनको नजरमा हामी
किरायदार सेकण्डक्लास नागरिक नै हैा। अर्थात हामी भनेको उनको कमाई
गरिदिने जोताहा गोरूसरह हौं, तिनले जसरी जोतेपनि हुन्छ।
हुन त वहाल बस्नेहरू नहुने हो भने कतिपय घरवेटीहरूले या सडकमा बसेर
मांगनु पर्दछ या चोर्न हिड्नर्ुपर्दछ। यिनका छोराहरूले मुँद्रा लाउन पनि
पाउने छैनन् भने छोरीहरूले सेन्टी र पेन्टी फर्ेन पाउने छैनन्। चौवाटोमा
पसल थापेर वहालवालाहरूको कमाई कज्याउने यिनको धन्दा पनि चल्ने छैन।
त्यसवेला मात्र सवै उस्तै मानिस भन्ने यी घरवेटीहरूको चेतना खुल्ने थियो।
यी घरवेटी बा तिनका छोरीहरूको रवाफ हर्ेदा राजधानीमा घर भाडामा
लाउनेहरूकेा भविश्य अझ अन्धकार देखिन्छ। जवकि संघीय प्रणालीमा जाँदा
राजधानीमा नेवाहरूको अधिपत्य हुने निस्चित छ। ती नेवार भनेकै यहाँका
पक्का घरवेटी बाहरू हुन्। अनि जव नेवारहरूको अधिपत्य जम्छ, गैरनेवारलाई
यहाँका भुस्याहा कुकुरलेसमेत भुक्नेछन्, लखेट्ने छन्। तिनलाई ठाडो आँखाले
हर्ेदा पनि हाम्रा आँखा निकालिने छन्। झन् त्यसवेला हामी दलितहरूको हालत
के होला - एकैक्षण कल्पना गरौं त। आजै त छिःःछि र दुर्दुर् गर्ने यी
घरवेटीहरूले डेरामा त परै राखौं, घरको फेरामा एकक्षण उभिँदासमेत वहाल
उठाउने छन्।
अर्थात, यस प्रसंगलाई एकक्षण जातीय राज्यसंग तुलना गरेर हेरौंः यदि
माओवादीले उठाएजस्तो जातीय राज्यमा गईयो भने अल्पसंख्यक र उत्पीडितहरू
विशेषतः दलित र मुश्लिमहरू तथा वहुसंख्यक जातजातिहरूको सम्वन्ध पनि
घरवेटी बा र वहालवाला पाखेवीचको जस्तो हुने देखिन्छ। जस्को उधाहरण आजको
नेवारमय राजधानीले प्रष्ट दिएको छ। भोली नेवा राज्यमा अल्पसंख्यकले यो
भन्दा चर्को उत्पीडन र वहुसंख्यकको दादागीरी भोग्नै पर्छ । यसका अलावा
थारूहट, ताम्वासालिङ्ग, लिम्वुवानमा ती वाहेकका जातिहरू आजका
किरायकादारको हालतमा पुग्ने छन्। मधेशमा गोरा छालाहरूलाई लोकल पाहरूले
शीर उचो गरेर हिड्न दिने छैनन्। यस्ता जातीय राज्यमा अल्पसंखयकहरूले
मरेको विरालो काखी च्याप्दै मुसाले मुसा नै वाँदरले वाँदर नै, खरायोले
खरायो नै साथी खोजेजस्तै आफ्ना जात समुहको खोजी गर्दै बर्साईसर्राई
गर्नुपर्ने त्रि्र सम्भावना रहन्छ। जवकि लोकतन्त्रमा वहुमतकै
निर्ण्र्ाासदर हुन्छ। जवकि वहुसंख्यकहरू आफ्ना जातजाति र समुहको पक्षमा
नै लाग्नेछन्। यसलेगर्दा अल्पसंख्यकहरूले कहिले न्याय पाउने छैनन् र
न्याय मांगन जाँदा पीडितले वंगलामुखिमा झै रड् खानुपर्ने स्थिती प्रत्येक
राज्यमा दोहोरिन्छ। अतः शुरूशुरूमा त कांग्रेस-कम्युुनिष्ट एक हौं
भनेजस्तै जातीय राज्य पाएकोमा एकताको माहोल नै होला, तर अन्नतः चुप लागेर
खुरूखुरू कर तिर, यात झोली-कुम्लो कसी बाटो लाग् भन्ने हालतमा यी दलित
तथा मुश्लिमहरू पुग्नेछन्। यतिमात्र होइन, जातीय राज्यका पक्षपाति
जानजातिभित्र समेत वहुजात हुनेले अवसरको उपभोग ज्यादासे ज्यादा गर्न
पाउँछन् भने कुसुण्डा, लेप्चा, झाँगड आदिको हालत त उही हो, आजका
राजधानीका वहालवालाभन्दा गए-गुज्रेको।
माओवादीमा नागरिक सर्वोच्चताको आन्दोलनसंगै जातीय गणराज्य घोषणा गर्ने
अभियान पनि शुरू भएको छ। थारूहट र किराँत राज्य घोषणा भईसकेका छन्। सायद
अव खड्ग विश्वकर्माले कालिकोटे राज्य बनाउलान् नै। त्यसो भयो भने त
दलितप्रति माओवादी पार्टर्ीी कार्यकर्ताहरू वास्तवमै समवेदनशील रहेछन्
भन्ने बुझनर्ुपर्दछ। नत्र अरू जातिकेा राज्यमा दलितले आफ्नो पहिचान
गुमाएर वहुमत जातिको पहिचान ग्रहण गर्नु र उनीहरूको अधिपत्यलाई
स्वीकार्नु हो। र, त्यसवापत दलितले केही निगाह पाउँनेछन्, जुन आजको विष्ट
कमाएर दर्ुइचार माना वाली बटुल्नुजस्तै हो। अतः ती जातीय राज्यमा
दलितहरूले चै फेरिपनि विष्टैमात्र कमाउनु पर्ने र त्यसवापत पुच्छर र
गर्दन बोक्ने अथवा खला उठाउनु पर्नेहुन्छ। अर्थात आजको नेपा राज्यमा
पाहरूले हामी किरायदारलाई जसरी आफ्नो लंगौटी झैं सम्झेर 'आईज बस् अनि
निस्केर जा' भनिरहन्छन्, त्यसरी नै जातीय राज्यका नयाँ पाहरूले अल्पमत र
दलित मुश्लिमहरूलाई 'खाए खा नखाए घिच्'को स्थितीमा पुर्याउने छन्। र,
तिनका छोराछोरीहरूले हाम्रा हाड्-छाला तरेर सेन्टीपेन्टी लगाईरहने छन्।
त्यसवेला हाम्रो भने डेरा खोज्दै र र्सर्दैर्सर्दै प्रत्येकराज्यमा
जात्जातका घरवेटी पोस्ने धन्दामात्र हुनेछ। अतः जनजातिको पक्षमा आईएल्ओ
१६९ ले जसरी ब्याख्या गरेको छ, त्यो नेपालको संस्कृति र बनोट अनुसार छैन,
दलित तथा अन्य अल्पसंख्यकको भावना प्रतिकुल पनि छ। साथै हामी आईएल्ओ लागि
नयाँ नेपाल बनाउन गईरहेका पनि होईनौ, नयाँ नेपाल नेपाली जनताको लागि
बनाउने हो। त्यसैले माओवादीलगायत जनजाति, वुद्धिजीवि मित्र र प्राडाहरूले
जातीय राज्यको सोंचलाई उखेलेमात्र हामी सवै मिलि अतिहिन्दू वाहुनवादी
संस्कारविरूद्ध लड्न सक्छौं। होईन, फेरि पनि स्वायत्त जातीय राज्यमा हामी
अल्पमत र उत्पीडित जातिलाई किरायादार मात्र बनाउने हो भने हाम्रा लागि
जातिवादभन्दा वाहुनवाद नै जिन्दावाद।

जातीय सफाया ः

2009-11-26T00:26:00.001-08:00

- अ के ला-
आजको प्रस्तुति एक यस्तो व्यक्तिवारे छ, जो भुटानको जातीय सफायामा परी
नेपाल छिरेका थिए। यो, आफ्नै नागरिकहरुसँग गरिएको भुटानी सरकारको यस्तो
रामकहानी हो, जसले बलियाको आडमा निर्धामाथि गरिने अनेकौँ अत्याचारका
गाथाहरुको बखान गर्दछ र आफ्नो राष्ट्रियता, स्वाधिनता र मौलिकता गुमाएर
पनि आफुलाई र्सार्वभौम र गौरवान्वित ठानिरहेका हामी नेपालीका लागि केही
सन्देश दिनसक्ने हुँदा आजको प्रस्तुतिमा एक अभागी भुटानी नागरिकको आफ्नै
जुबानीमा व्यक्त गरिएको यो रामकहानी पस्केको छु। प्रस्तुत छ पीडितको
रामकहानी।
मेरो घर सरवाङ जिल्लाको ब्लक सिङ्गे सिष्टी देउराली गाउँमा पर्छ। सरवाङ
नदीको नामबाट यो जिल्लाको नाम राखिएको हो। तर यो नदीको मुहान कहाँ छ,
मलाई थाहा छैन। यत्ति थाहा छ(त्यो नदी भारतको सुनकेश नदीमा गएर मिसिन्छ।
त्यो, भारतको दक्षिणी सिमामा पर्दछ। उत्तरमा चिराङ जिल्लाको बेटिनी गाउँ,
जहाँ अधिकांश शर्ेपा जातिको बाहुल्यता छ। त्यहाँको मुख्य खेती भनेको
अलैंची, आलु, सुन्तला हो। सिष्टी देउराली भारतको नजिक छ। यो केही अग्लो
पहाडर्ीर् इलाका हो। त्यसको ५०० मीटरको दुरीमा भारतको कछु बजार छ। हामी
आफ्नो दैनिक किनमेल र ब्यापार त्यहीँ गर्दथ्यौँ। भुटानबाट भारत जान
त्यतिबेला रोकतोक थिएन। हामी सबैजना आ(आफ्नो व्यापार व्यवसायमा व्यस्त
थियौं। म जतिबेला जवान थिएँ, त्यसबेला भुटानमा नेपाली भाषामा कक्षा ७
सम्म पर्ढाई हुन्थ्यो। जिङमेसिङ्गे वाङचुक, राजा थिए। त्यसबेलासम्म
हामीलाई राज्यका तर्फाट कुनै किसिमको दर्ुर्व्यवहार गरिएको थिएन। हामीलाई
हाम्रो देश, आफ्नो भाषा, भेष र आफ्नो मौलिकताप्रति निकै गर्व लाग्दथ्योे।
सन् १९९२ तिरको कुरा हो। र्सवाङ जिल्लाको मण्डल -भुटानी भाषामा जोङ्खा)
थिए(रणबहादुर घले। सिष्टी देउरालीमा प्राय सुन्तलाको खेती हुने गर्दछ।
हाम्रो घरबाट उत्तरमा एउटा पहाड छ(लबरभोटे। मेरो आँखाले भ्याएसम्म
हर्ेदाखेरी बितीनी गाउँ देखिन्छ। त्यो, दारेछ भन्ने पहाडमा छ। त्यहाँ
प्राय सुवेदी, दाहाल, थपलिया, दर्जी, सार्की आदि जातिहरुको बसोबास छ।
भुटानको राजधानी थिम्पु जान सवाङ जिल्लाबाट बस चढेर डम्फु, डम्फु हुँदै
बाङ्दी र त्यहाँबाट बल्ल राजधानी पुगिन्छ। थिम्पु पुग्न भारतको बाटो पनि
प्रयोग गर्नसकिन्छ। त्यसको लागि बाह्रबिसे र जयगाउँ हुँदै जानर्ुपर्छ।
त्यहाँ भारतले प्रशस्त मात्रामा विद्युतका पावर हाउस खोलेको छ। थिम्पु
पुग्न त्यो बाटो पनि प्रयोग गर्नसकिन्छ।
मेरो गाउँ सिष्टी देउराली एउटा बाक्लो बस्ती भएको गाउँ हो। सुवेदी,
दाहाल, थपलिया, दर्जी, सार्की आदि जातिहरुको यहाँ करिव १५ हजारको
हाराहारीमा बसोबास थियो। म राजधानी थिम्पुबाट करिव १ महिनापछि मेरो
गाउँमा फर्केँ। त्यतिखेर गाउँघरमा सरकारद्वारा आईमाईले कपाल पाल्न, पोते
लगाउन नपाईने, हामीले जान्दैनजानेको जोङ्खा भाषा -जुन भाषा केवल
राजपरिवारले मात्र बोल्ने गर्दथे) मात्र बोल्नुपर्ने जस्ता कडा नियम
लगाएको थियो, नाध्ने ताकत हामीमा थिएन। एक एक गर्दै सरकारले हाम्रा सबै
अधिकार खोसिसकेको थियो। जतिसुकै अन्याय र अत्याचारहरु हामीमाथि थोपिईदा
पनि हामीले सबै बिर्सर्ेेआफ्नै गाउँमा बसिरहेका थियौँ। नेपाली भाषी भएकै
कारणले गर्दा हामीमाथि धेरै प्रतिवन्धहरु लगाईएका थिए।
बेलुकाको रेडियोले साम्ची जिल्लाको पुलमा मानव अधिकारवादी नेता
देउनारायण अधिकारीलाई भुटानी सेनाले गोली हानी मारेको समाचार प्रेषित
गरेपछि हामी झन् बिचलित भयौँ। यो त्यस्तै सन् १९९२ तिरको घटना हो। गाउँघर
जतासुकै सेना आएर घर, टहराहरु जलाउने, गाउँलेहरुको फोटो खिच्ने, जग्गा
जमिन, घरकेा लालपर्ूजाहरु नष्ट गर्ने, नागरिकता प्रमाणपत्रहरु खोस्नेे,
आफुखुशि देश छोडेको बयान दिन लगाउने, नमान्नेलाई चरम यातना दिने,
चेलिबेटीहरुमाथि हातपात र जवरजस्ती गर्ने र नमान्नेलाई गोली हान्ने
गर्नथालेपछि मानिसहरु धमाधम गाउँ छोड्नथाले र गाउँका गाउँ स्मसानघाट
बन्यो। गाउँलेर्,र् इष्टमित्र, नातागोता, कुटुम्वहरु को को, कहाँ कहाँ
गए, के गरीराखेका छन्, केही थाहा भएन। किनकि, मेरो अवस्था पनि त्यस्तै
थियो। हजारौ मानिसहरु बिना कारण देश निकालामा परेे। म पनि कसरी कसरी
लुकीछिपी भारत पसेछु।
भागेर भारतमा पस्दा मसँग एकपैसा पनि थिएन। कपडाको नाउँमा जति लगाएको
थिएँ, त्यत्ति मात्रै थियो। भोकतिर्खाले एकप्रकारले म मरिसकेको थिएँ।
थकानले गर्दा आफु कहाँ छु भन्नेसम्म मलाई होश थिएन। त्यसरी भागेर भारत
पुग्दा पनि हामीले सुख पाएनौं। भारतका सेनाले तिमीहरु राजद्रोहीको आरोपका
देशनिकाला भएका भन्दै हामीलाई जबरजस्ति नेपालको सिमामा पठाउन गाडीमा
चर्ढाईयोे र मुढे, हसिमारा, बिसमुरे हुँदै जलपाईगढी, सिलगुढी,
नक्सालबाढीमा ल्याएर खानु न पिउनु त्यत्तिकै छाडियो। मैले, तिर्खा लागेको
छ, पानी पिउन देउन भन्दाखेरी भारतीय सेनाका जवानहरुले बन्दुकको कुण्डाले
यस्तरी कुटे कि म बेहोस भएछु। त्यसपछि के भयो, केही पनि थाहा भएन। अचेत
अवस्थामा नै हामीलाई सिलगुढी ल्याईएछ।
त्यतिखेर रातको करिव बाह्र बजेको हुँदो हो। बेस्सरी तिर्खा लागेको हुँदा
नजिकै एउटा खाल्टोमा जमेको पानी अमृत मानेर पिएँ। के गर्नु, कसैसँग मागेर
स्वच्छ पानी पिउँ भने पनि घरहरु सबै बन्द थिए। आफु परियो(देशनिकालामा
परेको र परिचय गुमाएको मान्छे। त्यसपछि हामीलाई भारतीय सेनाद्वारा
सिमाको गेट खोलेर जवरजस्ति गेटबाट अगाडी बढ्ने आदेश दिईयो। नमाने, गोली
हान्ने धम्की दिईयो। बाध्य भएर हामी अगाडीतिर दौडियौं। आफ्नो ज्यान बचाउन
भाग्दा कैयौंको खुट्टा भाँच्चियो, हात भाँच्चियो। कोही, आफैँ आफैँ
किच्चिएर मरे। तैपनि एउटा अनिश्चित र अपरिचित बाटोतर्फलाग्न हामी बाध्य
भयौँ र लागिरहृयौँ। किनकि, अर्को बिकल्प हामीसँग छँदै थिएन। अन्त्यमा
हामी एउटा घनघोर जंगलमा आईपुग्यौँ। पछि मात्र थाहा भयो कि त्यो त नेपालको
जंगल रहेछ। पछि पो थाहा भयो कि हामी त नेपालको सिमामा पो प्रवेश गरेका
रहेछौं।
आफ्नै मातृभूमीबाट लखेटिएर नेपालमा प्रवेश गर्दासम्म पनि मरिने र
बाँचिने कुरामा हामीलाई दोधारै थियो। तर नेपालका केही मानव अधिकारवादी
सँस्था र विश्व रेडक्रशको सहयोगले हामीलाई केही समयपछि नेपालकै झापाको
बेलडाँगी गाउँमा अस्थायी बसोबासको प्रवन्ध गरियो। पालभित्रको जीवन कष्टकर
थियो। हावाहुरी, वषर्ा, त्यसमाथि पीडादायी भोकले गर्दा हामीमध्ये सबैजनौ
बिरामी परिसकेका थियौं। समयमा खान र औषधीमुलो नपाउनाले हाम्रो अवस्था
नाजुक थियो। सम्झेर ल्याउँदा आज पनि जिऊ फुलेर आउँछ। त्यहाँबाट फेरी
हामीलाई खुदुनाबारीमा लगियो। यूएनको विश्व खाद्य कार्यक्रमले राम्रो
व्यवस्था गरे पनि त्यो पर्याप्त थिएन। खुदुनाबारीको पश्चिममा चुकेखाडी
गाउँ पर्छ। पर्ूवमा अर्जूनधारा, दक्षिणमा अर्जूनधारा र खुदुनाबारी वडा
नं. ९ मा पर्छ। यसको पर्ूवपट्ट िएउटा खोला छ, जस्को नाम मलाई अहिले
सम्झना भएन।
शरणार्थी शिविरको बीचमा एउटा सानो प्राथमिक उपचार केन्द्र थियो, जहाँ
हामी शरणार्थीहरुका लागि सानोतिनो उपचार गरिन्थ्यो। शिविरभित्रै
डि.एस.एस. स्कूल थियो, जहाँ एकदेखि सात कक्षासम्म, एस.आर.ए. मा सातदेखि
दससम्म र केरियट्समा दस कक्षासम्म अध्यापन गर्राईन्थ्यो। अर्को कुरा,
ग्ल्ज्ऋच् ले कक्षा एघारदेखि बाह्रसम्म अध्ययनको व्यवस्था मिलाएको थियो,
जहाँ राम्रा विद्यार्थीहरुका लागि तीनदेखि चार हजारसम्मको सहयोग
दिईन्थ्यो।
खुदुनाबारी शिविरको भित्री भागमा एउटा शिवालय मन्दिर पनि थियो, जहाँ
हामीले नित्य पुजाआजा गर्दथ्यौं। युरोपियन कमिशन, अमेरिका, जापान,
जर्मनी, स्विडेन तथा फिनलैण्ड जस्ता बिभिन्न राष्ट्रहरुले शिविरभित्र
बिभिन्न किसिमका क्रियाकलापहरु र सहयोगका कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरेका
थिए। मलाई केवल यो यो सँस्थाहरुले काम गरिरहेको छ भन्ने सामान्य जानकारी
मात्र थियो, पुरै थिएन। शिविरभित्र बस्ने र अरु सुविधाका लागि शिविर
सञ्चालन समितिको छुट्टै कार्यालय थियो, जहाँ बोरिङद्धारा खानेपानीको
व्यवस्था मिलाईएको थियो। औषधोपचारको व्यवस्था ब्ःम्ब् ले गरेको थियो।
एउटा परिवारका लागि ५ धुर जति जग्गा उपलब्ध गराएर त्यसमा अस्थायी टहरोहरु
बनाई दिएका थिए। त्यस्ता टहराहरु करिव बाईससय वटा थिए। पछि बैसठ्ठ सालमा
आएर विश्व रेडक्रशले गर्दै आएका कामहरु ब्ीध्ँ लाई जिम्मा दिईयो।
शिविरभित्र एकजनालाई पन्ध्र दिनको लागि एकसय ग्राम दाल, एकपाउ चामल,
तर्ेइस ग्राम चिनी, एकपाउ तरकारी, तर्ेइस ग्राम तेल दिईन्थ्यो, जुन एकदम
अपर्याप्त थियो। तर आफ्नो घरबार र पहिचान गुमाएका हाम्रा लागि त्यो पनि
पर्याप्त नै मान्नुपर्ने थियो। यो बुढो अव आफ्नो मातृभूमि खोज्न जाने कता
- त्यहाँ आफ्नो भन्नु नै के छ र - बरु एकमुठ्ठी परान् राम्ररी गए
हुन्थ्यो। बाँचेरै पो के गर्नु - कस्को लागि बाँच्नु - -गलाअवरुद्ध भएपछि
उनले अगाडि केही बोल्न चाहेनन्) अस्तु।

पशु बलिदानको विरोध किन ?

2009-11-24T00:47:00.000-08:00

-सुदर्शनराज पाण्डे-
बारा जिल्ला बरियारपुर गाउं विकास समितिमा अवस्थित गढीमाई मन्दिरमा
पंचवर्षीय मेला लागेको छ। पशु बलिदानको दृष्टिले विश्वको र्सवश्रेष्ठ एवं
प्रसिद्ध गढीमाइ मेलामा हुने बलिदानको यसपालि विभिन्न धार्मिक संस्था र
धार्मिक व्यक्तिहरूले तीब्र विरोध गरीरहेका छन्। कसैलाई बलिदान गर्ने
अधिकार छ भने कसैलाई बलिदानको विरोध गर्ने अधिकार पनि छ। पशु बलि दान
गर्ने, नगर्ने सम्बन्धमा धार्मिक स्वतन्त्रता र आस्था कारण कुनै पनि
व्यक्तिको आत्मनिर्णयको अधिकार हो। हिंसा गर्नु अवश्य पनि राम्रो होइन तर
युगौयुगदेखि चल्दै आएको प्रथा र परम्परा कसैको विरोधका कारण बन्द हुन
सक्दैन।
एक महिनासम्म लाग्ने विश्व प्रसिद्ध गढीमाइ मेला गत कार्तिक २५ गतेबाट
सुरू भएको छ। कलैयाबाट ८ किमी उत्तरपर्ूवमा अवस्थित गढीमाइमा पांच वर्षछि
मंसिर ९ गते मंगलवार, सप्तमीका दिन १० हजार भन्दा बढी रांगा काट्ने
संभावना छ। मंसिर १० गते ५ लाख भन्दा बढी बोका, हांस, कुखुराको बलिदान
हुने र एक करोड नरनारीले मेला भर्ने अनुमान मेला समितिको छ। गढीमाइमा
विश्वकै दर्शनार्थी धेरथोरले पाइला टेकेका छन्। मेलामा नेपाल र भारतका
अपार दर्शनार्थी सम्मिलित हुने छन्।
पंचवर्षीय गढीमाइ मेलाको प्रमुख विशेषता भनेकै पशु बलिदान हो। पशु
बलिदान नगर्नेले गढीमाइमा परेवा चढाउने, पशु छाड्ने, नरिवल चढाउने
गर्दछन्। यसपालिको पंचवर्षीय मेला गढीमाइमा पशु बलि नगर्ने बौद्ध भिक्षु,
ब्रह्माकुमारी राजयोग सेवा केन्द्र, कृष्णा प्रणामी केन्द्र,क्रिश्चियन
मेशिनरी लगायतले आग्रह गरेका छन्। पशु बलि गर्न नदिन दबाब र विरोध सुरू
भएको छ। बलिदान कुनै पनि हालतमा रोक्न नसक्ने जवाफ गढीमाइका पूजारी र
मेला आयोजक समितिले बताएका छन्। बलि प्रथाको हिमायतीहरू बलि प्रथाको
विरोध गर्ने कुरा सुन्नेवाला छैनन्। शान्ति र अहिंसाको लागि गढीमाइ
पूजामा पशुवली नचढाऔं भन्ने पोष्टर व्यापक रूपमा टांसिएको र पर्चा व्यापक
रूपमा वितरण गरिएको छ। पर्चा पढे पनि टांसिएको पोष्टर हेरे पनि पशुबलि
गर्नेहरूको मन परिवर्तन भएको पाइदैन।
प्राचीन एवं ऐतिहासिक स्थल गढीमाइ मन्दिरमा मंसिर महिनाको सप्तमी र
अष्टमी तिथिका दिन परापर्ूवकालदेखि चल्दै आएको पशु बलिदान असंख्य रूपमा
हुंदैछ। हिजोआज मानव समाज र राष्ट्रको कल्याण बलि प्रथाले भइरहेको थियो
आज धार्मिक स्वतन्त्रताको कारण बल्रि्रथा नरूचाउनेहरूले सशक्त विरोध
गर्ने अवसर पाएका छन्। जबसम्म बल्रि्रथा प्रति आस्थावानहरूको मन परिवर्तन
भइ अहिंसाको बाटो हिंड्न चाहदैनन् तबसम्म बल्रि्रथा रोकिदैन।
बलि प्रथालाई नेपाल सरकारले कानून बनाएर निषेध गरेको छैन। हिन्दू
धर्मले देवदेवताको मन्दिरमा बल्रि्रथा गर्नमा अस्वीकृत गरेको छैन। हिन्दू
धर्मावलम्बी नेपाली जनताहरूको बलि प्रथा प्रति ठूलो झुकाव र आस्था छ।
देवीदेवतालाई बलि चढाए मनोकामना पूरा हुने अटल विश्वास छ।
बलि भनेको देवीदेवतालाई अर्पिय भोग्य वस्तु नैवेद्य हो। देवीेवतालाई भोग
दिइने पशुपंक्षी र पेच महायज्ञ मध्ये एक भूत यज्ञलाई बलि भनिन्छ। बलिदान
भन्नाले देवदेवताको नाममा गरिने पशुपंक्षीको वध, पशुबलि दिने काम हो।
देवदेवतालाई चढाइने उद्दश्यले छोडिने वा काटिने कामलाई पशुभोग भनिन्छ।
बलि प्रथा भनेको कुलायन वा देवदेवतालाई बलि दिने चलन र देवदेवताका नाममा
पशु वध गरिने परम्परा हो। यो प्रथालाई आधुनिक युगमा अन्धविश्वास
मानेतापनि मनुष्यहरूको आस्था रहुन्जेल यो प्रथा हटाउन निकै मुस्किल
पर्दछ। गढीमाइ बलि प्रथाको विरोध केवल दुस्साहस मात्र हो। गढीमाइका
भक्तजन दर्शनार्थीहरूले इच्छापर्ूवक नगरिएको, अवाञ्छित काम नभएको र
दर्शनार्थीहरूका ऐच्छिक भएको बलि प्रथा युगौयुगदेखि चल्दै आएको र
गढीमाइको मन्दिर बरियारपुरमा प्रचलित भएभन्दा विपरित आचरण भएको अनैतिक
कार्यका रूपमा बल्रि्रथालाई लिनु हुंदैन। धार्मिक नीति अनुकूल
युगौयुगदेखि चल्दै आएको समाजको स्वीकृत मूल्य, मान्यता र प्रथालाई थोरै
मानिसको विरोधले अवश्य पनि रोक्न सकिदैन। विरोधका नाममा अशान्ति र
विखण्डा मच्चाउने काम कसैले कहिकतैबाट गर्नु हंुंदैन । अप्राकृतिक,
अवैज्ञानिक, अनैर्सर्गिक, अस्वभाविक विषय होइन बलि प्रथा। गढीमाइमा
पंचबलि होइन सप्तबलि गरिन्छ। पंचबलि भनेको कुनै किसिमको भाकल पूरा गर्नका
निम्ति देव देवतालाई दिइने पांच जातका पशुपंक्षीहरूको बलिदान हो। बौद्ध
धर्मले बौद्ध उपाशकहरूलाई पांच नियम पालना गर्न आग्रह गरेको छ।
पंचशीलतामा हिंसा नगर्नु, चोरी नगर्नु, झूटो नबोल्नु, रक्सी आदि नखानु,
ब्रम्हचर्यमा रहनु भनिएको छ। यो प्रचार गढीमाइमा आएर भिक्षु रामदेव
बम्जनले गर्न सक्दछन् ।

रक्तदन्तिका श्री गढीमाइकी जय-जय-जय

2009-11-20T02:50:00.001-08:00

-सुदर्शनराज पाण्डे
हिमवत् खण्ड, उत्तराखण्ड विश्वको सर्वोच्च हिम शिखर सगरमाथा रहेको देश
नेपालमा रहेकी रक्तदन्तिका श्री गढीमाइको पंचवषर्ीय मेला विश्व प्रसिद्ध
छ। नेपालको तराइको जिल्ला, बाराको बरियारपुरमा विराजमान गढीमाइको
पंचवषर्ीय मेला प्राचीन एवं ऐतिहासिक हो। परापर्ूवकालदेखि चल्दै आएको
पा"च वर्षो गढीमाई मेला भर्न भारत तथा नेपालका नरनारी अपार रूपमा
पुग्दछन्। गढीमाइको अत्यन्त भयंकर रूप छ। शक्तिपीठ गढीमाइले भाकल गर्ने
भक्तहरूको मनोकामना, इच्छा पूरा गर्दै आएकीले शक्तिरूपा चण्डिका भगवती
गढीमाइको आस्था र महात्म्य दिन परदिन बढ्दो छ। आ"सुरी शक्ति, दानव
शक्तिको विनास गर्ने सत्यवादी धर्मनुरागी मनुष्यहरूको कल्याण गर्ने
दयारूपी, शान्तिरूपी माता गढीमाइ त्रिनेत्री चण्डिका हुन्।
ँभीमा देवी त विख्यातं तन्मे नाम भविष्ययति' यस विनासकारी कलियुगमा
आप\mना सच्चा भक्त मनुष्य र यस पृथ्वीमा रहेका जीव, वनस्पति जो जलवायु
परिवर्तनका कारण संकटमा पर्दैछन् उनीहरूको रक्ष्ँाको लागि भीमा देवी
गढीमाइको रूपमा प्रकट भएकी हुन्। भीमा देवी गढीमाइको जय - जय- जय।
मार्कण्डेय पुराण देवी भागवत एकादश अध्यायमा वर्ण्र्ाागरिएको भगवती
गढीमाइ नै हुन्। लोककल्याणकारीणी भगवती गढीमाइको महिमा ँपुनश्चाह यदा
भीमं कृत्वा हिमाचले। रक्ष्ँांसी भक्ष्ँ भिष्यामी मुनीना ज्ञाणकारणात।'
पृथ्वीको शत्रुको संहार गर्ने, मनुष्यहरूलाई सद्वुद्धि, सत्यकर्ममा
हिंडाउने चण्डिका गढीमाइले बलि पूजाको फल दिने गरेकी छिन्।
प्रत्येक पा"च वर्षा मार्गशिर्षसप्तमीका दिन गढीमाइमा रांगा बलि र
अष्टमीका दिन बोका, हा"स, कुखुरा, सुंगुरको बलि हुन्छ। परेवालाई
गढीमाइलाई अर्पण गरि उडाइन्छ।
पा"च वर्षा लाग्ने गढीमाइ मेलाको मूल पूजाको दिन सप्तमी तिथिमा मन्दिरमा
आफै बत्ती प्रज्वलित हुन्छ। यस्तो आर्श्चर्य, अनौठो र अलौकिक शक्ति
विश्वका अन्य शक्तिपीठहरूमा पाइदैन। धार्मिक आस्थाबाट प्रकट यस
आर्श्चर्यलाग्दो शक्तिका बारेमा अझसम्म वैज्ञानिक अनुसन्धान र खोजी हुन
सकेको छैन। अघिल्लो पंचवषर्ीय मेलाको सम्पर्ूण्ा तस्बिर ँडिस्कभरी
च्यानल' मार्फ विश्वभर प्रशारित भएको थियो। यस वर्षविश्वका
अनुसन्धानकर्ताहरू, संचारकर्मीहरु गढीमाइ मेलामा आइपुग्न सक्दछन्।
विश्वमा नै सबैभन्दा बढी र्सवाधिक बलि चढ्ने गढीमाइको गिनिज बुक अफ दि
वर्ल्ड रर्ेकर्डसमा उल्लेख हुन बा"की नै छ। गढीमाइ मेलाको चर्चा विश्वभर
भए पनि धार्मिक पर्यटकका रूपमा नेपाल र भारतका जनताहरूमात्र दर्शनार्थीका
बहुसंख्यक आएको पाइन्छ। नेपाल र भारतको को धनी, को गरिब, को ठूलो, को
सानो सबै नरनारी बडो श्रद्धाभक्तिका साथ गढीमाइमा पाइला टेक्दै आएका छन्।
काखे दूधे बालकदेखि मर्ने उमेरका बुढाबुढी समेत गढीमाइको मेलामा पुगेका
हुन्छन्।
सांस्कृतिक, प्राकृतिक, ऐतिहासिक एवं पुरातात्विक दृष्टिकोणले सम्पन्न
मुलुक, चाड पर्वै पर्व र मेलाले भरिपर्ूण्ा मुलुक नेपालको तराइमा रहेको
लुम्बिनीको गौतम बुद्धको जन्मस्थल, जनकपुरको रामजानकी मन्दिर, बारा,
बरियारपुरको गढीमाइ मन्दिरमा विश्वकै पर्यटक आइपुगेका छन्।
र्सवाधिक बलि चढाइने गढीमाइ एक अदभूत्, अलौकिक र साक्ष्ँात शक्तिपीठ
भएकै कारण मेला स्थलमा झिंगा लाग्दैन, यो प्रत्येक दर्शनार्थीहरूले
आ"खाले देख्न सक्ने कुरा हो। कुनै पनि मनुष्यलाई आपत विपत परेको समयमा
आराधना गरेमा गढीमाइले इच्छा पर्ूण्ा र धर्ैयधारण गर्ने शक्ति अवश्य
दिन्छिन्। कलियुगकी साक्ष्ँात शक्ति स्वरूपाको आराधना र दर्शनले मात्र
धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष स्वतः सिद्ध हुन्छ। र्
र्सव मंगल मांगल्ये शिवे, र्सवार्थ साधिके ।
शरण्ये त्रयम्विके गौरी नारायणी नमोस्तुते।
वटवृक्षमुनि विराजमान श्री गढीमाइ मर्ूर्ति अष्ठयन्त्रमा आधारित छ।
गढीमाइ मन्दिरका पूजारी आदिवासी, जनजाति, थारू समुदायको उत्तराधिकारी
छन्। गढीमाइ क्ष्ँेत्रमा ठूलो पोखरी छ जहा" तिर्थालुहरूले स्नान गर्छन्।
पोखरीको दक्षिण-पश्चिम कुनामा छठू नट, जंगी नट द्वारपाल छ । गढीमाइ
मन्दिरभन्दा एक किलोमिटर दक्षिणमा जोरलाई माइपूजन स्थल छ। गढीमाइ पूजन
स्थल चौतारामा छ। चारर्ैतर्फ बेदी रहेको छ। जस्लाई उत्तरनाथ बाबाको बेदी
भनिन्छ। जस्मा धूप, बत्ती बालेर मिठाइ चढाइन्छ। गढीमाइमा धेरै
दर्शनार्थीहरूले नरिवल चढाउ"छन्। मन्दिर पर्ूव मैदानमा रहेको
ब्रह्मास्थानमा रांगा -भैंसा) बलि दिइन्छ । यस वर्षो मेलामा ६ हजार
रांगाको बलि चढाइने अनुमान छ। ब्रम्हस्थानसंगै उत्तरमा महिषासुरको
पूजास्थल छ। यो संगै हरपति महाराजको पनि पूजा हुन्छ। धामी बाबा भगवान
चौधरीको स्मारकमा दर्शन गरेपछि श्री गढीमाइ क्षेत्र परिक्रमा हुन्छ।
मूल पूजाको दिन आफै दिप प्रज्वलित भएपछि रांगाको बलि चढाइन्छ र सो बत्ति
ननिभेसम्म रांगा काट्ने क्रम सुरू हुन्छ। बत्ति निभेपछि पाडा काट्न
पाइदैन। काटिएका पाडाको टाउको खाल्डोमा राखेर पुरिन्छ। गढीमाइको सवारी
ब्रह्मास्थानमा चलाएपछि बत्ती अचानक आफै बल्छ यो नै गढीमाइ मेलाको
आर्श्चर्यलाग्दो दृश्य हो। ब्रम्हबाबाको सवारी गढीमाइमा भएपछि मेवा,
मिष्ठान्न, बस्त्र, आभूषण चढाइन्छ। यस वर्षो मेलामा लगाइने विभिन्न करबाट
करिब ५ करोड आम्दानी हुने र सो आम्दानी गढीमाइ क्षेत्रको व्यवस्थापनमा
लगाइने मेला समितिले बताएको छ। एक महिनासम्म चल्ने गढीमाइ मेला मंसिरको
धान्य पूर्णर्ीमा -खुदी पूर्णर्ीमा) को दिन सम्पन्न
हुन्छ।
यस वर्षो मेला कार्तिक २५ गतेबाट सुरू भएको हो। प्रत्येक दिन चारै
दिशाबाट आएको मानिसहरूको ठूलो भीड लागिरहेको छ। भारत, वाराणसीका डोम
राजाले प्रत्येक पंचवषर्ीय मेलामा रांगा ल्याएर बलि चढाउने प्रचलन छ।
धर्म, रितिरिवाज, संस्कृति जोगायौं, संरक्ष्ँण गर्‍यौं भने धर्मले मनुष्य
र पृथ्वीको रक्षा गर्दछ।

तपस्वी ‘धर्म संकट’मा

2009-11-19T01:47:00.001-08:00

-उपेन्द्र लामिछाने-
'चमत्कार'ले कसैगरी पनि बली रोक्ने बाराका तपस्वी रामबहादुर बम्जनको भनाईलाई बेवास्ता गर्दे गढीमाई मेला समितिले पशुबलीको सम्पूर्ण तयारी पूरा गरेपछि उनी 'धर्म संकट'मा परेका छन्।

'चमत्कारिक' व्यक्तित्वको रुपमा प्रचारित तपस्वीले बली रोक्न नसके उनीमाथि नै प्रश्न उठ्ने सम्भावना बढेको छ। अनुयायीद्वारा शरीरबाट आगो उत्पन्न हुने, छिनमै अलप हुनसक्ने, निराहार योगी तथा अन्य विभिन्न चमत्कारिक व्यक्तित्वको रुपमा प्रचारित तपस्वीलाई कसैगरी पनि बली रोक्नु पर्ने बाध्यता देखिएको छ।

बली रोक्ने आफ्नो अभियान एक्लै असंभव हुने भएपछि तीन साता अघि बम्जनले हलखोरियास्थित तपस्यास्थलमा धार्मिक सम्मेलन गरेर अन्य धर्मगुरुलाई समेत सहयोगका लागि आग्रह गरेका थिए।

ती तमाम आग्रहका बावजुद बली नरोकिने संकेत देखिएकाले उनी आफ्नो अन्तिम प्रयासस्वरुप मंसिर ५ गते गढिमाई मन्दिर जाने भएका छन्।

'उहाँ ५ गते कुनै पनि बेला गढीमाई मेलास्थलमा पुग्नु हुनेछ', मंगलबार बिहान तपस्वीले बोलेको भनाई उद्धृत गर्दे नमोबुद्ध तपोवन समितिका सदस्य राजु साह भन्छन् -'बली रोकेर मात्र उहाँको फिर्ती हुनेछ।'

बली रोक्न तपस्वीले के गर्दे हुनुहुन्छ भन्ने नबताएपनि परी आए 'दैवीशक्ति' प्रयोग गरेर भए पनि बली रोक्ने तपस्वीको दावी उनले सुनाए।

यसअघि गढीमाईका पूजारी, बाराका प्रहरी उपरीक्षक र प्रमुख जिल्ला अधिकारी समेतलाई तपस्यास्थलमै बोलाएर तपस्वीले बली रोक्न अनुरोध गरेका थिए।

आफ्नो कुरा सबैले मान्ने तपस्वीको सोचभन्दा फरक गढीमाईका पुजारी मंगल चौधरीले बली नरोकिने जवाफ दिएपछि तपस्वी र उनका अनुयायीले पटक-पटक पत्रकार सम्मेलन गरेर बली रोक्ने अभियान बढाएका छन्।

यस अभियान अर्न्तगत उनीहरुले हेटौडा , निजगढ, कलैया लगायतका ठाउमा पशुबलीविरुद्ध प्रदर्शन समेत गरे।

गढिमाई मेलामा हुने पशुबली रोक्न गरेको आग्रहलाई कृष्णप्रणामी, वैष्णव, ओमशान्ति लगायतलाई प्रभावित पारे पनि परम्परागत रुपमा बली दिँदै आएका सर्वसाधरणलाई प्रभाव नपार्दा बलीप्रथा नरोकिने निश्चित देखिएको छ। यसबाट साढे ४ वर्षदेखि निराहार तपस्यामा रहँदै आएका भनिएका तपस्वी पहिलो पटक अप्ठेरोमा परेका हुन्।

बाराको हलखोरियामा तपस्वीले बली रोक्न विभिन्न अभियान चलाइरहँदा ३० किलोमिटर दक्षिणमा रहेको गढिमाई मन्दिरमा भने बलीको सम्पूर्ण तयारी पूरा भइसकेको छ। मन्दिर प्राङ्गण नजिकै ३ विघा क्षेत्रफलमा राँगाको सामूहिक बली दिनका लागि वधस्थल निर्माण पूरा भइसकेको मेला समितिले जनाएको छ।

यस वधस्थलम एकैपटक १० हजारभन्दा बढी राँगाको बली दिन सकिने छ। बलीमा मार हार्नेले मेला समितिबाट अनुमति समेत लिन थालेका छन्। सयौँको संख्यामा रहने यस्ता व्यक्तिले आआफ्नो खुँडा तथा तरवारमा धार लगाइसकेका छन्।

नौ गते बिहान मुसा, सुंगुर, परेवा , बोका र राँगाको पंचबली दिएर बलीको विधिवत उद्‍घाटन हुने मन्दिरका मूल पुजारी मंगल चौधरीले बताए।

चौधरी विगतको तुलना यस पटक बढी संख्यामा बली चढ्ने दावी गर्छन्।

कसैगरी पनि बली रोक्ने तपस्वीको दावी र बली नरोकिने पूजारीको अडानले यस क्षेत्रमा द्वन्द्व चर्कन सक्नेतर्फ सर्वसाधारण चिन्तित हुन थालेका छन्। यस्तै स्थितिलाई ध्यानमा राखी सरकारले यस क्षेत्रको सुरक्षाको लागि १ हजार थप सुरक्षाकर्मी परिचालन गर्ने भएको छ।

बलीप्रथाविरुद्ध विगतको तुलना यस पटक प्रभावकारी कदम चालिएको छ', कलैयाका पत्रकार रमेश सुवेदी भन्छन् -' तर यो गढीमाई मेलामा हुने यस पटकको बली रोक्न पर्याप्त भने छैन।'

बलीका लागि यस भेगका अधिकांश सर्वसाधारणले बोका, राँगा, परेवा र हाँसको जोहो गरिसकेका छन्। बजारमा बोका र राँगाको मूल्य आकासिएको छ। उनले भने -' सीमावर्ती भारतीय सहरबाट समेत सयौँको संख्यामा राँगा र बोका भित्रिन थालेको छ।

गढीमाई मेलामा आगामी ९ गते राँगाको र त्यसको भोलिपल्ट बोकाको बली दिने कार्यक्रम रहेको छ।

स्वर्गीय शंकरलाल केडियाः व्यक्ति एक-व्यक्तित्व अनेक

2009-11-19T00:53:00.001-08:00

-सुदर्शन राज पाण्डे-
शंकरलाल केडिया विक्रम सम्वत् १९९३ मंसीर २५ गते बिहिवार पर्सा जिल्लाको
वीरगंज, अलखियामठ नेपालमा बुवा नगरसेठ वृजलाल केडिया तथा आमा श्रीमती
बनारसी देवी केडियाको कोखबाट जेठो छोराका रूपमा जन्मनु भएको थियो।
शंकरलाल केडिया वि.सं. २०६१ पौष १७ गते शनिवार पौष कृष्ण पक्ष षष्ठी
-इ.सं. २००५ जनवरी १ तारिख) मा स्वर्गारोहण हुनुभयो।
उहांको भौतिक शरीर हाम्रो सामु यतिखेर प्रकट छैन तर व्यक्ति एक
व्यक्तित्व अनेक बनेर आप\mनो जीवनमा विविध क्षेत्रमा विशेष योगदान
गर्नुभएका कारण शंकरलाल केडियाको नाम नेपाली माटोमा मात्र नभएर छिमेकी
राष्ट्र भारतको माटोमा समेत अमर रहने छ। कसैले बिर्सन चाहेर विर्सन
नसक्ने, कसैले इतिहासमा अंकित उनको नाम मेटाउन चाहेर मेटाउन नसकिने
अवस्था छ। ठाकुर राम बहुमुखी क्याम्पस वीरगंजबाट कलामा स्नातक गर्नुभएका
शंकरलाल केडिया नेपालको प्रतिष्ठित औद्योगिक एवं व्यापारिक
घरानियांमध्येको हुनुहुन्थ्यो। केडिया अर्गनाइजेशन अर्न्तर्गत नेपालमा
विभिन्न स्थानमा विभिन्न उद्योगहरू संचालनमा आइरहेका छन्। केडिया
अर्गनाइजेशनको विजिनेश नेर्टवर्क नेपालभित्र मात्र नभएर विश्वको विभिन्न
देशसंग गांसिएको छ।
शंकर बाबुले लोकप्रिय शंकरलाल केडिया एउटा बहुआयामिक व्यक्तित्व
हुनुहुन्थ्यो। सादा जीवन उच्च विचारका धनि शंकरलाल केडियाले राजनीति त
गर्नुभएन तर सवै राजनीतिक दलसंग सामाञ्जस्यता र समझदारी राख्नुभएको थियो।
पंचायतकालमा त शंकरबाबु उद्योग, व्यापार र वैदेशिक नीतिको नीति निर्माता
मध्येकै हुनुहुन्थ्यो। शंकरबाबु नेपालका सिंगो मारवाडी समुदायका अगुवा,
पथपर््रदर्शक र संगठनकर्ता पनि हुनुहुन्थ्यो।
शंकरलाल केडियाको पहलमा, पारिवारिक सहयोगमा वि.सं. २०१० सालमा वीरगंजमा
सुन्दरमल राजकुमार कन्या विद्यालय स्थापनाका साथ २०३७ साल चैत्र
रामनवमीमा आदरणीय स्वर्गीय योगी नरहरिनाथको सामिप्यमा रहेर वीरगंजको
पिपरामठमा विश्व हिन्दू महासंघको प्रथम सम्मेलन सफल गराउनुभएको थियो।
मारवाडी सेवा ट्रष्ट, केडिया आंखा अस्पताल, केडिया डेण्टल अस्पताल, डिएभी
स्कूल, मारवाडी सेवा समिति आदिको स्थापनामा खेल्नुभएको उल्लेखनीय भूमिका
अविस्मरणीय छ।
नेपाल राष्ट्र निर्माणमा शंकरलाल केडियाको चिन्तनशीलताले पनि केही विशेष
भूमिका खेलेको छ। नेपालमा र्सवप्रथम निजी क्षेत्रको तर्फबाट पहिलो
प्रायोजित रेडियो कार्यक्रमको खाका कोर्ने देखि नेपालमा र्सवप्रथम
कर्कटपाता उद्योग संचालन, स्टिल फर्निचर, चिनी उद्योग संचालन गर्नुभएको
थियो। राष्ट्र निर्माणमा योगदान दिएबाट विभिन्न मान, सम्मान, कदरपत्र,
सम्मानपत्र, प्रशंसापत्र, पदकबाट विभूषित हुनुभएको थियो। विश्वका विभिन्न
राष्ट्रको भ्रमण गर्नु भएका शंकरलाल केडियामा कल्पनाशीलता र तिक्ष्ण
बुद्धि थियो। ँके खान्छ आंटले, के खान्छ ढांटले' भन्ने भावना थियो। नेपाल
अधिराज्यमा भएका विश्वव्यापी सम्मेलन, गोष्ठी, ठूला विकास निर्माणका
अवधारणाका सम्बन्धमा भएका विचार गोष्ठी, उद्योग र व्यापार पर््रवर्द्धनका
लागि भएका गोष्ठी सम्मेलनमा शंकरलाल केडियाको उपस्थिति अनिवार्य थियो र
उहांको अनुपस्थितिमा गोष्ठी खल्लो हुने गर्दथ्यो । वीरगंजका लगभग सवै
सामाजिक संस्था तथा देशका विभिन्न संघसंस्थाहरूमा आबद्धता र संलग्नताले
शंकरलाल केडिया कति उपयोगी व्यक्ति हुनु हुंदो रहेछ भन्ने प्रष्ट हुन्छ।
राजनीतिक, कुटनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, औद्योगिक,
व्यापारिक, स्वास्थ्य र शिक्ष्ँा लगायत क्ष्ँेत्रमा अतुलनीय योगदान
पुर्‍याउनुभएका शंकरबाबुलाई सवै पक्षले सधैं उहांको जीवनमा सम्मान नै
गरेका थिए भने मृत्यु पर््रयन्त पनि उहांको स्मरण र सम्मानमा कुनै कमी
आएको छैन।
कार्तिक २५ गते काठमाडौंस्थित एभरेष्ट होटेलमा सुप्रसिद्ध उद्योगी,
समाजसेवी स्व. शंकरलाल केडियाको जीवनी र व्यक्तित्वमा आधारित स्व.
शंकरलाल केडिया ँसंर्घष्ादेखि सफलतासम्म' र ँव्यक्ति एकः व्यक्तित्व
अनेक' नामक दुइवटा ग्रन्थको संविधानसभाका सम्मानित अध्यक्ष सुभाषचन्द्र
नेम्वाङले भव्य समारोहका बीच लोकार्पण गर्नुभएको थियो। सो समारोहमा
राजनीतिक, उद्योग, व्यवसाय, समाजसेवा, शिक्ष्ँा, स्वास्थ्य, संचार लगायत
समाजका विविध क्षेत्रका करिब आठ सय जनाको सहभागिता रहेको थियो।
शंकरलाल केडिया फाउन्डेशनका अध्यक्ष तथा लोकार्पण समारोहका सभापति स्व.
केडियाका भाई ताराचन्द केडियाले प्रमुख अतिथि सभामुख सुभाषचन्द्र नेम्वाङ
एवं उपस्थित सबैमा स्वागत अभिनन्दन गर्नुभएको थियो।
ँसंर्घष्ादेखि सफलतासम्म' र ँव्यक्ति एकः व्यक्तित्व अनेक' स्व. शंकरलाल
केडियाको जीवनीमा आधारित पुस्तकको लेखक जनार्दन घिमिरे र सम्पादक आर.पी.
भट्टर्राई रहनुभएको छ।
शंकरलाल केडिया जीवनवृत्त प्रकाशन समितिका मनोजकुमार केडियाद्वारा
प्रकाशित स्व. शंकरलाल केडियाको व्यक्तित्वका १८ वटा पक्ष १८ वटै भागमा
प्रस्तुत गरिएको पुस्तक ऐतिहासिक दृष्टिले निकै महत्वपर्ूण्ा र संग्रहणीय
छ। प्रकाशित पुस्तकले शंकरलाल केडियाको नाम र उहांको विचारलाई जीवन्त
बनाएको छ।
स्व. शंकरलाल केडियासंग मेरो सम्बन्ध राम्रो थियो। जहां भेटे पनि मलाई
बोलाएर नयां कुरा सुनाउनुहुन्थ्यो। मैले राखेको जिज्ञासा सुन्नुहुन्थ्यो।
उद्योगपतिको नाताले पत्रपत्रिकालाई विज्ञापन दिएर सहयोग गर्नुहुन्थ्यो।
उहांको झझल्को अहिले पनि आइरहेको छ। नेपाली समाजमा स्व. केडियाजस्ता
असाधारण व्यक्तित्वको कमि नै देखिन्छ ।

गर यस्तो कि मजा आओस

2009-11-18T03:34:00.000-08:00

- अ के ला-
अतितबाट केही सिक्ने र त्यो सिकाईलाई वर्तमानमा लागू गर्ने परिपाटी
हामीकहाँ छैन। त्यसकारण, अतितमा पनि माओवादी, वर्तमानमा पनि माओवादी नै
रहेका मधेसी नेता क. मातृकाप्रसाद यादवबाट पहाडिया व्राहृमणवादी एलडीओलाई
ट्वाईलेटमा थुनेर दर्ुर्व्यवहार गरिँदा कसैले रिस्क लिन चाहेनन् र
राष्ट्रसेवकहरू असुरक्षित रहेको पुष्टि भयो। अहिले, मधेसीमूलकै एक
मधेसवादी नेतृबाट, पहाडियामूलकै एक व्राहृमणवादी सीडीओको गालामा थप्पड
हानियो र राष्ट्रसेवकहरूको कडा प्रतिवादका बाबजुद पनि कानून व्यवस्थालाई
पेटीकोटको तूना ठान्ने कारिणीलाई देशकै प्रधानमन्त्रीद्वारा नचलाउने ठाडो
आदेश दिईयो र देश, देशवासी र व्यवस्थालाई रामको भरोसामा छाडियो। यसबाट
सत्तामोहका सामु कसैको अरण्यरोदनले केही नहुने प्रमाणित भयो।
उनको त्यो आदेशले राष्ट्रसेवकका अन्तरात्मामा के असर पर्छ र यो मुलुकका
शासकहरूका कर्ूर्सर्ीी सामु सुरक्षाको जिम्मा लिएर बस्ने जिल्लाकै दादा
मानिने सीडीओ जस्ता हाकिम साबहरूकै हैँसियत हुँदैन भने अरू निमुखाहरूको
कुन गति होला भन्ने गम्भिर प्रश्न त पैदा भयो भयो। तर अचम्म के छ भने,
भविष्यका पिँढिलेे आफ्नो नाम कुन अनादारले लिनेवाला छ भन्नेतर्फपनि त्यो
माधवकुमार नेपालले ध्यान दिन जरूरी नठान्नु, जस्ले जीवनको अन्तिम सास
लिईरहेकी सुत्केरीलाई सर्ुर्खेतबाट उद्वार गरेर उदारता झल्काएका थिए।
यसकारण कि करिमा बेगमको त्यो थप्पड प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको
गालामाथिको थप्पड नभै एउटा असहाय सीडीओको गालामाथिको थप्पड थियो -
अर्थात, यसकारण कि उनको सिँहासन डगमगाउनेवाला थियो -
मुलुकको मौजुदा व्यवस्थालाई नै हाँक दिईएको यो लज्जास्पद प्रकरणले एउटा
काम भने अच्छा गर्‍यो। नयाँ, चिल्ला र सपाट् गाडीहरू अघि लाएर
मन्त्रीज्यूहरूको पछि पछि लाग्नुपर्ने अत्याशलाग्दो युगको अन्त्य गर्‍यो।
किनकि, सीडीओहरूलाई त्यस जिम्मेवारीबाट मुक्त गरियो। परन्तु, कानूनलाई
खल्तिमा लिएर हिँड्ने र कर्मचारी तथा आम मानिसलाई मन्दीरको घण्टा बनाएर
बजाउने जुन बिमारी मुलुकमा देखापर्‍यो, त्यसले के यो राष्ट्र र
लोकतन्त्रका हिमायतिहरूको लाचारी र विवशतालाई ओझेलमा पार्नसक्छ - हिमाल,
पहाड, तर्राई र पूरै सिँहदरवारमा गुञ्जिएको यो थप्पडलाई राजनीतिको
सिँहासनसँग जोडेर हर्ेर्ने प्रवृत्तिले भविष्यमा यहाँको व्यवस्थालाई
बलियै राख्ने ग्यारेण्टी गर्नसक्छ -
उसोत, यो थप्पड न केवल दर्ुगाप्रसाद भण्डारीको गालामाथिको थप्पड थियो,
बल्कि पूरै अहङ्कारवादी खसभाषी व्राहृमणहरूकै गालाको थप्पड थियोे। यो
थप्पड, न सिर्फसीडीयोमाथिको थप्पड हो, अपितु यहाँको गृहप्रशासन र पूरै
सिष्टमकै गालाको थप्पड थियो। यो थप्पडबाट सरकारी(गैरसरकारी सेवा,
राजनीतिक दलहरू तथा बिभिन्न सँघसँस्थाहरूमा युगौँदेखि कुण्डली मार्दै
आएका छैसठ्ठी प्रतिशत खस(व्राहृमणहरूमा निहित व्राहृमणवादी अहङ्कारमाथिको
चोटिलो प्रहार थियो। मधेसकै एक अतिवादी नेतृद्वारा सेवा गरिरहेका
राष्ट्रसेवकलाई सरकारले थप्पडको जुन मेवा दिलायो, त्यसले अहङ्कारले चूर
खस(व्राहृमणहरूका कान बिल्कूल त्यसरी नै बजेको हुनर्ुपर्छ, जसरी कि
साँझपख झ्याँउँकिरीका आवाज।
सत्तासंचालनका झिनामसिना कामकुरा र उद्घाटनहरूमा थोत्रा मुख चलाउनु
बाहेक माओवादीको सहभागिता बिना के के गर्नसकिन्छ र के के सकिँदैन भन्ने
कुराको अन्दाज सरकारमा हुनेहरूलाई छैन - अर्थात, यो सरकारले विवादको
चक्रव्यूहमा फँर्साईएका दर्ुइ सेनाको मिलन गराउने हैँसियत पनि राख्दैन,
कुरो नमिलेर कार्यतालिका परिवर्तन गर्ने मूड बनाईएको घडिमा यो सरकारले
बाँकी सात महिनाभित्रै नयाँ संविधान लेखेर जनतालाई दिने ताकत पनि राख्दैन
र गिरिजाकालको आठबुँदे, क. प्रचण्डकालको बाईसबुँदे र स्वयँ माधवकालमै
मधेसबादी दलहरूसँग गरिएको छबुँदे सम्झौता समेत कार्यान्वयन गर्ने साहश यो
सरकारले एक्लै गर्नसक्तैन। किनकि, हुट्टटि्याँउले पखेटा फिँजाउँदैमा घाम
छेकिने त होईन दुनियामा।
समस्या र चुनौतिहरू जतिसुकै होउन्, जस्तोसुकै होउन्, जोसुकै मरून् या
बाँचून्, जोसुकैले खाउन् या नखाउन्, जहाँ(जतिसुकै वितण्डा मच्चियून्,
खूनखरावा र शोरशरावा होउन्। अर्थात, जोसुकै(जतिसुकै चिच्याईरहुन्,
जोसुकैले(जेसुकै लेखिरहून्, भनिरहून्। एउटा कानले सुन्ने, अर्को कानले
उडाउने र पिना सुक्दै गर्ने जुन महारोग यहाँ सल्केको छ, जुन काल पल्केको
छ, डर त्यसको हो। न कि कुनै फरक नपरिरहेको कसैको दैनिकी, भ्रमण, सत्ता,
भत्ता, लत्ताको, न त कसैलाई नआईरहेको हाँच्छिउँको। आजको यो महारोग र आजका
महारोगीहरूका नाम र विशेषणलाई आउने भविष्यले जुन अनादार र अप्रियताका साथ
लिनेवाला छ, त्यसको र्सर्ुइँकोसम्म कसैलाई नहुनु नै आजको चिन्तन हो।
अचेल, लेखनीमा पनि ब्याज लाग्ने गरेको छ। लेखनी पनि यस्तो कि मानौँ त्यो
लेखनी(लेखनी नभै दलहरू सत्तामा छँदा आफुले घर्रखर्चके बापत लिएको पुरानो
ऋण हो र त्यसैको ब्याजस्वरूप लेख्ने गरिन्छन्। नत्र, कुनै दल, कुनै
व्यक्ति, कुनै सिद्धान्त या कुनै अमूक अमूक सरकारको चाकडी बजाएर कलम
चलाउन सरस्वतीका बरदपुत्रहरूलाई खाँचो छैन। नत्र किन हुन्छ स्रष्टाहरूमा
सधैँभरी आगरा र गागराको भिन्नता - किन छैन स्रष्टाहरूमा बिसङ्गति,
बिकृति, कुरीति तथा कुसँस्कारहरूप्रति एकरूपता - बेजान् कलम(कापीले त
भन्दैन कि यो दललाई होँच्याएर लेख, त्यो दललाई उचालेर। यो नेताको तारिफ
गर र त्यो नेताको बद्ख्वार्ँइ गर। सोँच्ने र लेख्ने त स्रष्टाले हो, जो
स्वयँमा सत्यम् शिवम्, सुन्दरम् हुन्छन् र कसैका ऋणी हुँदैनन्।
सम्भवतः मिडियामाथि धमाधम हस्तक्षेप र हमलाहरू हुनथालेपछि स्रष्टाहरू
दच्किएका हुनसक्दछन्। चाहेरै पनि उनीहरू मनको भँडास् निकाल्न नसकिरहेका
हुनसक्दछन् र छाप्नेहरूले छाप्न नसकिरहेका। परन्तु, त्यसको मतलव जे जे
पायो(त्यो त्यो लेख्नु र जे जे पायो(त्यो त्यो छाप्नु पनि निकालिनु
हुँदैन। किनकि, नेता, कार्यकर्ताको आन्द्रा केलाउने आजका पाठक
त्यत्तिसारो बेवकूफ पनि छैैनन् कि स्रष्टा र लेख(रचनाको आशय नै नबुझून् र
सजिलै पचाउन्। स्रष्टामा मन(बुद्धि हुन्छ त पाठकमा त्योभन्दा कैयन ज्यादा
खूवी हुन्छ। खुवी स्रष्टामा खुवी हुनुको मतलव राम्रोलाई नराम्रो,
नराम्रोलाई राम्रो र ठीकलाई बेठीक भन्न(लेख्न होईन, न कि ढुंग्रो लुकाएर
मोही माग्न। यो नियम, सबैमा लागू हुन्छ। राम्रोलाई राम्रो र नराम्रोलाई
नराम्रो लेख्ने(भन्ने हिम्मत नगर्ने स्रष्टा(पाठक दुवै एउटै तुलामा
जोखिन्छन्। अर्थात, सबका सब् औचित्यहीन र बेकार। न पढ्नेलाई स्वाद, न त
लेख्नेलाई नै। लेखियोस यस्तो कि पढ्नेलाई मजा आओस, पढियोस पनि यसरी कि
लेख्नेलाई पनि स्वाद आओस।
यो बाहेक, नेताजीहरूलाई जरूरी छ कि अहिलेलाई जे जे गर्न मन छ(गरून्।
जहाँ(जहाँ जान मन छ(जाउन्, ज(जस्लाई भेट्नु छ(भेटून् र झोला भरीभरी
कोसेली ल्याउन्। किनकि, को कति पानीमा छन् र कस्को कति तौल पुग्यो भन्ने
अस्सली मापन त गर्नै छ। राजनीतिको खिचडी कहिले कसरी पाक्छ, खिचडी कुन
अनुहारको हुन्छ, खानलायक हुन्छ पनि कि हुँदैन, त्यो नेताहरूको काम हो,
जनताको होईन। त्यो, उनीहरूको झगडा हो। त्यसमा अरूलाई नतानियोस। किनकि,
नागरिकका आफ्नै सुसेधन्धा छन्। त्यसोत, अर्थबजेट पारित नभएर जनताको
चुल्होचौको बन्द हुने अवस्थामा छ, र्सवप्रथम त्यसलाई फुकाऊ। तहाँ
उप्रान्त हे गणतान्त्रिक नेपालका छोँटे(बडे सरकारहरू हो, केही यस्तो गरेर
देखाऊ, ताकि तिमीहरूलाई मात्र नभै, हर्ेर्ने(भोग्ने जनतालाई पनि मजा आओस।
अस्तु।

सवाल त फेरी पनि उठ्छ

2009-11-16T00:46:00.001-08:00

-अ के ला-
अनेकौँ पटकको प्रयास बिफल भएपछि निकासका लागि सडकमा गएको माओवादीले
दोस्रो चरणको आन्दोलनलाई एक हप्ताका लागि बिराम दियो र अझै पनि सरकार
गम्भिर नभए आम हडतालबाटै सरकार ढाल्ने पाँचदिने अल्टिमेटम दिईयो ।
महानिर्वाचनको टस् जितेर सत्तासञ्चालनको ब्याटिङ्ग गर्नुपर्ने
खेलाडीहरुले त्यो नगरी सत्तासञ्चालनको ब्याटिङ्ग छाडी सडक आन्दोलनको
बलिङ्ग रोजेर न केवल माओवादीले सही समयमा, सही निर्ण्र्ाागर्नसकेनन्,
अपितु उन्नाईसदिने जनआन्दोलन तथा महानिर्वाचनको मर्म र भावना मुत्ताविक
खरो पर््रदर्शन पनि गर्नसकेनन् र राजनीतिले यस्तो मोड लिनपुग्योे।
अष्ट्रेलिया र्रर् इण्डिया टिम बीच क्रिकेट सिरीज सुरु हुनुअघिर् इण्डिया
टिमका कप्तान -महेन्द्र सिँह धोनी) ले सिरीजको मैदान आफ्नै होम ग्राउण्ड
भएकाले बाजी मार्ने दावी गरे पनि अनुभवहीन युवा अष्ट्रेलियन खेलाडीहरुबाट
सिकस्त खानुपर्‍यो। सत्रहजार रन् पूरा गरी इतिहास रचेका माष्टर ब्लाष्टर
सचिन तेन्दुलकरले आफ्नो व्यक्तिगत क्यारियर चम्काए पनि इण्डिया टिमलाई
उनले बिजयश्रीको पगरी गुथाउन सकेनन्। किनकि, उनीहरुको टिमवर्क
अष्ट्रेलियन टिमको तुलनामा कमजोर र फितलो थियो। ठूल्ठूलो नाम, शान र
ठूल्ठूला कितावी ठेलीहरुदेखि महङ्गा बिज्ञापनहरुमा छाएर करोडौँको बिजनेस
गरिरहेकार् इण्डियन क्रिकेटरहरुले आफ्ना प्रतिद्वन्द्धी खेलाडीहरुबाट जुन
मात् खाए, त्यसलाई उनीहरुले आफ्नो कमजोरी मान्नर्ुपर्दछ। किनकि, बाजी
मार्न ठूल्ठूलो नाम, ठूल्ठूला हाँक र शानैले मात्रले नपुगी सशक्त
पर््रदर्शनको पनि उत्तिकै खाँचो पर्दछ।
माओवादीको सत्तारोहणपछि खूनखरावाको माहौलबाट दिग्दार जनता र देशी(बिदेशी
शक्तिकेन्द्रहरुलाई झन्झन बढी सशंकित गर्राईनु माओवादीको पहिलो कमजोरी
थियो भने सैन्य सर्वोच्चताका सामु घुँडा टेकेर महानिर्वाचिनद्वारा
अनुमोदित दलद्वारा सत्ताबाट बाहिरिने निर्ण्र्ाागरिनु दोस्रो ठूलो
कमजोरी। ठूल्ठूलो नाम, शान र हाँक एवं शतकीय पर््रदर्शनका बाबजुद पनि
उनीहरु यसरी पछाडि पर्नुमा अरु दल र ताकतहरु मात्र नभै उनीहरुमै निहित
यस्तो ओभर कन्पिmडेन्स पनि थियो, जसलाई आज सच्याउने प्रयास गरिँदैछ र
केही हदसम्म सफलता पनि मिलिरहेको छ। तर यो सफलतालाई जित ठान्ने भूल गरियो
भने अहिलेसम्म एउटै विकेट पनि नगुमाएका माओवादीका न सिर्फसबै विकेट
गुम्नेछन्, बल्कि सब्का सब् महारथीहरु नै खेलमैदानबाट आउट हुनेछन्।
नेपाली राजनीतिमा हावि रहेका माओवादी खेलाडीहरुबाट प्रतिगामीहरु सच्चिने
र उनीहरुमाथिको पकडलाई खुकुलो पार्ने जुन काम भयो, त्यो वास्तवमा
माओवादीकै मात्र गल्ति थिएन, जसको मूल्य आज तमाम जनताले अस्थिर, अराजक र
अन्यौलताबाटै चुकाउनुपरेको छ। किनकि, डर आज प्रतिद्वन्द्धीहरुमा भन्दा
माओवादीमा बढी छ। एकातिर नागरिक सर्वोच्चता र राष्ट्रपतिको कदमलाई
सच्याएर सत्तामा जान सकिएला/नसकिएलाको डर र गैहाले टिक्न सकिएला/
नसकिएलाको डर। किनकि, घरेलु तथा वाहृय अवस्था उनीहरुको प्रतिकूल हुनुको
साथै प्रतिद्वन्द्धीको टिमवर्क पनि बलियो छ। त्यसको अलावा देशी(बिदेशी
शक्तिकेन्द्रहरुको आशिर्वाद बेग्लै छ।
योद्धाहरुले आफ्नो क्रोधलाई बचाईराख्नर्ुपर्छ। फाल्तु कुरामा क्रोध
खर्चिनु हुँदैन। किनकि, क्रोधबाटै योद्धामा ताकत पैदा हुन्छ र युद्धको
मैदानमा शत्रुमाथि जाईलाग्न काम लाग्दछ। जनयुद्ध, उन्नाईसदिने जनआन्दोलन
र महानिर्वाचन लगायत त्यसपछिका दिनहरुमा माओवादीले प्रतिगामी बिरुद्धको
आफ्नो क्रोधलाई जसरी खर्चे, त्यसबाट उनीहरुमा क्रोधको कमी देखिएको छ।
नागरिक सर्वोच्चताको पर्ुनर्वहाली र असंवैधानिक कदम बिरुद्ध जीवनमरणको
लर्डाईँ लडिरहेकाहरुले बिना कुनै रक्तपात, नाचगान र हर्षोल्लासका साथ जुन
हिसावले दोस्रो चरणको आन्दोलन पूरा गरे, त्यसबाट यो कमी देखिएको हो। त्यो
बाहेक, निरन्तर कसरत र टिमवर्कको पनि जुन अभाव माओवादीमा छ, त्यो अभावलाई
उनीहरुको नीति, कार्यक्रम र समयको स्पिरिट बिपरितका हर्कतहरुबाट पर्ूर्ति
हुनसकिरहेको छैन।
नागरिक सर्वोच्चताको पर्ुनर्वहाली र असंवैधानिक कदम खारेजीको टार्जेट
लिएको माओवादीले गेम जित्न निकै कसरत गर्नुपर्ने हुन्छ। यो उनीहरुको
टेष्ट म्याच हो र त्यसैमा उनीहरुको जीत छ। कलान्तरमा माओवादीले
जित्लान्/नजित्लान्, सिँहदरवारमा पस्लान्/नपस्लान्, माओवादी सुस्ताएनन्
भने त्यसको तय पनि यही आन्दोलनले नै गर्नेछ। परन्तु, आन्दोलन तामझाम र
नाचगानमै सिमित सिमित रहेको यस्तो र्टाईपको आन्दोलनले अपहृत नागरिक
सर्वोच्चताको पर्ुनर्वहाली र राष्ट्रपतिको असंवैधानिक कदम सच्चिनेमा आम
नेपालीलाई शंकै छ। किनकि, जुन कुराका लागि उनीहरु तामझाम एवं नाचगानको
आन्दोलन गर्दैछन् र जुन शक्तिसँग जीवनमरणको लर्डाईँ लडिदैछ भन्दैछन्,
तिनीहरु न सिर्फताकतवर छन्, बल्कि माहिर पनि उत्तिकै छन्।
त्यसोत, नागरिक सर्वोच्चताको मुद्धा ज्यादै नै मार्मिक र हृदयस्पर्शी
शब्द हो। किनभने, यो मुद्धा उर्ठाईएदेखि नै सरकार लगायत तमाम
प्रतिगामीहरुको शिर झुक्दै आएको छ। परन्तु, नागरिक सर्वोच्चता भनेको
कस्तो र्टाईपको सर्वोच्चता हो भन्नेवारे चाहीँ माओवादीबाट कहीँ कतै
उल्लेख भए गरिएको पाईँदैन। जुन सर्वोच्चताका निम्ति उनीहरु लड्दैछन्,
त्यो सर्वोच्चतालाई न केवल सैन्य सर्वोच्चतासँग दाँजेर हेरिएको छ, अपितु
माओवादीको पुनः सत्ताप्राप्तिको मोहसँग समेत जोडेर हेरिएको छ।
उसोभए, के हो त नागरिक सर्वोच्चता भनेको - आम नागरिकलाई के हुन्छ यसबाट -
जथाभावी जङ्गल फाँडेर सालका गोलियाहरुको तस्कर गर्नपाईने आजादी हो कि -
अर्थात, कर्मचारीलाई जस्ले पायो त्यस्ले ठटाउन पाउने स्वतन्त्रता हो कि -
अर्थात, खानसम्म घुस खाएर डकार्नै नपर्ने आजादी हो कि - अर्थात, जतिसुकै
हुलहुज्जत, शोरशरावा र खूनखरावा गरे पनि कसैले केही गर्न नसक्ने ताकत हो
कि - अर्थात, ग्राहकसँग मनपरी दाम असुल्ने छूट हो कि - देशीबिदेशी
शक्तिकेन्द्रहरुको चाकडीमा मुलुकको राजनीति गर्नु र सत्तामा टिकिरहने
बेमिशाल तिडगम हो कि - कानून, व्यवस्था तथा मुलुककै राजनीतिलाई औँलामा
नचाउनसकिने दैवीशक्ति हो कि - के हो नागरिक सर्वोच्चता भनेको - के हो
त्यसको अर्थ -
मानिसलाई भेँडाबाख्रासरी जता मनलाग्यो त्यतै डोर्‍याउन, मोलतोल र किनबेच
गर्नबाट रोक्छ यो सर्वोच्चताले - कर्मचारी, व्यापारी, उद्योगी, किसान,
मजदुरलाई दास ठान्ने प्रवृत्तिको अन्त गर्नसक्छ यो सर्वोच्चताले - यो
सर्वोच्चताले थेप्चा नाकहरुमाथि चुच्चा नाकवालाहरुको, कालो छालाहरुमाथि
गोरा छालाहरुको, हुँदाखाने गरिव निमुखाहरुमाथि मुठ्ठभिर हुनेखाने
सभ्रान्तहरुको, निमुखा कार्यकर्ताहरुमाथि हाईकमाण्डहरुको,
कारिन्दाहरुमाथि हाकिम साब्हरुको र शासितहरुमाथि स्वयँ शासकहरुकै
दादागिरीलाई रोक्नसक्छ - यो सर्वोच्चताको बहालीपश्चात के कुरा शान्त,
स्थिर र दिगो हुन्छन् - यी वितण्डाहरु रोकिन्छन्् - आशँका छ अझै पनि।
राजनीतिमा एउटा कहावत छ(भन्नर्ुपर्छ एउटा कुरा, अर्थ निस्कनर्ुपर्छ अर्कै
कुराको। असत्य कुरो अपत्यारिलो हुनेहुँदा सत्य त बोल्नैपर्ने हुन्छ,
परन्तु अर्धसत्य। अर्थात, कुरो गर्दा कहिल्यै पनि पूरा सत्य बोल्नु
हुँदैन, ताकि आवश्यक परेका बखत त्यसको दोहोरो अर्थ निकाल्न सकियोस र
जोरीखोज्न पाईयोस। जुन सर्वोच्चताका निम्ति अहिले देश ठप्प छ र मुलुककै
राजनीतिलाई दाउमा राखिएको छ, त्यो कतै अर्धसत्यमा आधारीत यस्तो सत्य त
होईन, जसमार्फ मुलुकमा जनगणतन्त्र स्थापित गर्नखोजिँदैछ र स्वयँमा
महत्वपर्ूण्ा रहेको यो अपर्ूण्ा सत्यभित्र कतै भिडतन्त्र स्थापित गर्ने
अर्धसत्य तथ्य त छैन - छैन भने नागरिक सर्वोच्चता जस्तो गम्भिर मुद्धालाई
केवल सैन्य सर्वोच्चतासँग मात्रै जोडेर किन ब्याख्या गरिँदैछ -
कदाचित, नागरिक सर्वोच्चताको पर्ुनर्वहाली भयो, राष्ट्रपतिको असंवैधानिक
कदम पनि सच्चियो र सहमतिबाटै माओवादी नेतृत्वकै अर्को राष्ट्रिय सरकार
समेत बन्यो भने त ठीकै छ, अर्ढाईसय वर्षेखिको भेदभावक सकिने छ र
माओवादीद्वारा इतिहास रचिने छ। परन्तु, त्यत्तिभाँति हुँदा पनि दर्ुइ
सेनाको मिलन गराउन सकिएन भने - अर्ढाई शताब्दिदेखि बिभेदको मुआब्जा
मागिरहेका मातृका यादव लगायतका मधेसवादी दलहरुकै चित्त बुझाउन सकिएन भने
- बिखण्डको आगो ओकलिरहेका तर्राईका सशस्त्र समूहहरुलाई राजनीतिको
मूलधारमा ल्याउन सकिएन भने - विगतमा जस्तै फेरी पनि महिनौँ महिनौँसम्म
मधेसका नाकाहरु ठप्प भए भने - पहाडियाहरुको हलुवा र्टाईट होला कि नहोला -
सात महिनामा नयाँ संविधान लेख्नसकिएन र मुलुकलाई नयाँ दिशा दिन सकिएन भने
मुलुक गृहयुद्धमा जाला कि नजाला - फेरी पनि मानिसहरु विभिन्न बिभेदहरु
बिरुद्ध, बिभिन्न प्रवृत्तिहरु बिरुद्ध र बिभिन्न दादागिरीहरु बिरुद्ध
हतियारै उठाउनुपर्‍यो भने - सवाल त फेरी पनि उठ्छ। अस्तु।

संविधान नलेख्नेहरूले खाडीतिर जागीर खान जानु

2009-11-13T01:13:00.001-08:00

- सरोजदिलु विश्वकर्मा----
संविधानसभाको चुनाव हुनेवखत धेरै ब्यवस्थापिका सांसदज्यूहरूको वीचमा
रूवावासी चलेको थियो। उनीहरू भन्दैथिए- 'हरे किन यति छिट्टै चुनाव गरेको
-' अहिले फेरि यी सभाषद्ज्यूहरू पनि 'ओफ्, यति छिट्टै किन आउँदैछ जेष्ठ
१४ गते..-' भनेर पुपुर्र्रोमा हात लगाउन थालिसकेका छन्। किनकी निर्धारित
तिथीको भोलीपल्ट यिनको खातापाता सवै वन्द हुनेछ। दुहुनो गाईजस्तो संसद
सचिवालय पनि थारो हुनेछ। वरतिर-परतिर अतिथि भईजाँदा चप्काउन पाईने
अन्न-धन्न र एन्जिओ-आईन्जीओका चिल्ली-साँप्राहरू वरू कुकुर-विरालाहरूलाई
खाईनसक्नु हुनेछ, यिनले सुँग्न पनि पाउने छैनन्। त्यसैले केही
माननीयज्यूहरू चैं झोलाकुम्ली कसेर आआफ्नै कुला-दुलामा र्फकन तम्तयार
भईसकेका छन्। तिनीहरू सभाषद पद सकिएपछि के गर्ने भनेर अहिलेदेखि नै
जोरजाम् गर्दैछन्। यिनै दिनहरू दोहोरिइ रहे भने ठोकुवाका साथ भन्न
सकिन्छ- संविधान बन्दैन र यी खाईपाई आएकाहरूले एकपल्ट फेरि देश र जनतालाई
धोका दिई ज्ञानेन्द्रलाई हसाउँने छन् अनि नयाँ राजनीतिक अध्यायको शुरू
हुनेछ। देशी-विदेशी कुतत्वहरू, जो नेपालमा अस्थिरता सधै निम्तिरहोस्,
त्यसको नाममा अनुदान भित्र्याएर कमाईरहौं, जमाईरहौं भन्ने मानसिकता
राख्दछन्, तिनको भने विशाल रात्रीभोज नै चल्नेछ। जनता, नागरिक समाज अथवा
राजनीतिक कार्यकर्ताको यत्राविघ्न प्रयाशहरू वामगतीको ढलसंगै मिसिएर
बग्नेछन् भने यी लामा टुप्पी र चन्दनेहरू त्यतिवेला किनारामा बसेर टाउको
समाउने छन्। त्यसवेला ६०१ महोदयहरूलाई नेपाली जनताले खोरभित्र सुँगुर
रोपेझै अनेक तरहले रोप्नेछन्, घोच्ने छन्। यिनको २।२ वर्षम्म भत्ता र
सत्तामा लुटुपुटिँदा चिल्लिएको थुतुनो र तन्किएको भुँडीले कहिले नसोचेको
दुःख पाउने छन्। कुतिको बाटो मरेकेा विरालो च्यापेर लथ्रिएको वटुवा झैं
आआफ्ना घर-डेरामा फर्किँदा यिनका अनुहारमा गल्लीगल्लीका भुस्याहाहरूले सू
गर्न समेत हिच्किचाउने छन्। यतिमात्र होईन, संविधान नबनेको खण्डमा
यिनीहरू न घरको रहनेछन् न त वनको। न दरवारको रहनेछन् न घरवारको।
त्यसवेला, पोईल गएकी स्वास्नी घरफर्किदा छिमेकीले थुकेजस्तो जनताले
यिनीमाथि खकार्न वेर लगाउँदैनन्। विचराहरूको भविश्य देख्दा दया लागेर
आउँछ। सभाषद् सकिएको २।४ महिनापछि खेती गर्ने कि, जागीर खोज्दै हिड्ने या
खाडीतिर लाग्ने - त्यही डरले सायद, यी ६०१ महामहिमहरूले, समयभित्र काम
सम्पन्न गर्न नचाहिरहेका पो होकी -
अर्कोतिर सेनापति थमौती प्रकरण पछिका दिनमा संविधानसभामा एकाएक गतिरोध
उत्पन्न हुँदै आएको छ। र, विषयगत कार्यसूचिमा पटकपटक परिवर्तन हुनु र
सत्ताको खेलमा सभाषदहरू लागीपर्नु अथवा माओवादीलाई एक्ल्याएर जान
खोज्नुको कारणले करीवकरीव अव संविधान समयमा नबन्ने स्थितीमा पुगीसकेको छ।
काम-कुरो एकातिर कुम्लोबोकी ठिमीतिर भनेझैं हाम्रा प्रधानमन्त्री
संविधानसभाको अध्यक्ष पदबाट एकाएक उछिटि्टएर २०५४ पछिको र्सर्ुयवहादुर र
देउवा सरकारको इतिहास दोहोर्याउन पुगीसकेका छन् भने यसैलाई महान कार्य
ठान्दै वहुसंख्यक मान्याहरूले हस्ताक्षर गरी आफूअनुकुलका फायदा
उर्ठाईरहेका छन्। यद्यपि, यी ठूला नेताहरूका म्यारीजका माल बनेका यी
सभाषदज्यू संविधान बनाउँछौं भनेर उधारो खाईरहन रति हिच्कीचाएका छैनन्।
यिनको अकर्मण्यतालाई हर्ेदा भोली यिनले ऋृण चुकाउन नसक्ने हैसियत स्पष्ट
देखिदै गईरहेको छ। तथापि, हिजो पनि उधारो, आजपनि उधारो धन्दा चलेकै छ।
जवकि बितेको १६ महिनामा मस्यौदामा त सहमती हुनसकेको छैन, संविधानको नाममा
एकमत हुनसकेका छैनन् भने वाँकी ८ महिनामा के के गर्ने, के के भ्याउने -
कि त जसोतसो मध्येराती संविधान ल्याउने र विहान मुलुकै जलाउने कि - जवकि,
कार्यकारी अधिकार, संघीय स्वरूप, प्रान्तीय शासन ब्यवस्था आदिमा ठूल्ठूला
वहस र सहमति हुनै निक्कै कठिन छ, जसमा संविधानको एकएक वुँदामा दर्ुइतिहाई
मत जुट्नु पर्दछ, जुन माओवादीविना सम्भव हुँदैन। तथापि, समय अझैं बाँकी
छ। सभाषद महोदयले जनआन्दोलनको मर्म र सहिदहरूको वलिदानीलाई छातीमा राखेर
सम्झने हो भने र आफूलाई गोठालाहरूको डरमा चल्ने भेडावाख्रा नठान्ने हो
भने समयमा संविधान बनाउने हो भने प्रथमतः माओवादीसमेतको राष्ट्रिय सरकार
गठन गर्न आईतवार पर्खन हुँदैन। आफ्ना दलका शिर्षथ नेताहरूले जेसुकै कुटील
गोटी चालुन, त्यसलाई वेवास्ता गरी जनताको अभिभारा पुरा गर्न तयार
हुनर्ुपर्दछ। अर्थात कतिपय अवस्थामा 'म दलको भन्दा जनताको संविधान बनाउन
आएको' भन्दै आफ्ना दलको गलत हृ्वीपक्रस गर्नसमेत हिम्मत गर्नुपर्दछ।
दोश्रो हो, सेना समायोजन। शान्ति प्रकृयालाई निष्कर्षा पुर्याउने हो भने
माओवादी लडाकु सवैको उनीहरूको इच्छाअनुसारको क्षेत्र र योग्यता अनुसारको
हैसियत दिई सेनामा विलय गराउनु पर्दछ। किनकी, उनीहरू गैरनागरिक नभएर
नेपालीकै छोराछोरी हुन्। त्यसैले को जंगलबाट आयो, को घरबाट आयो भन्ने
प्रश्न तर्ेसाउनु भनेको सुविधाभोगीहरूले अर्को नेपालीलाई वन्देज लगाउनु
हो। जवकि राजा, राणा र तिनका हुकुम-प्रमाङ्गी गरी आआफ्ना खल्तिबाट
हालिएका ब्यक्तिहरू आज जर्नेल कर्ण्र्ाा भएका छन् भने क्रान्तिका लागि
लडेका नेपालीका सन्तानले सेना हुन नपाउने भन्ने प्रश्नै हुँदैन। सकिन्छ
भने अरू व्रि्रोही संगठनका मिलिसियाहरूलाई पनि सेनामा भर्ना गरी विकास
निर्माणको काममा खर्टाईयो भने त्यसले राष्ट्रलाई फायदा नै गर्दछ। तर यो
जंगलबाट आएको यो भर्ना-छनौट प्रकृयाले आएको वा यो हुकुम-प्रमाङ्गी भएको
भनेर अलमल्याउनु भनेको सिंगो सेनालाई निश्चीत ब्यक्तिकेा खल्तीमा
पार्नखोन्नु हो, अर्थात नेपाली सेना भएर राष्ट्रको लागि योगदान दिन्छु
भन्नेहरूलाई वहिस्करणमा पार्नु हो। तेश्रो अर्थात मुख्य जिम्मेवारी भनेको
समयमा संविधान बनाउने हो। जसरी भएपनि जेष्ठ १४ गतेभित्र जनताले चाहेको
संविधान संविधानसभाले दिनर्ुपर्दछ। सोभन्दा पछाडि धकेल्नु भनेको
सभाषदज्यूहरू अक्षम सावित हुनुमात्र होईन् जनतालाई थप ब्ययभार लदाउनु हो,
नयाँ नेपालको गतिमा बाधा पुर्याउनु हो। त्यसो भयो भने प्रतिगमनका मतिहार
भन्दा ठूला मतिहार यी छ सौ एकज्यूहरू हुनेछन्।
संविधानभित्र जनताका विभिन्न विषयमा फरक मत होलान्, दलितका सवालमा पनि
विभिन्न दृष्टिकोण आएका छन्। कतिले चैं वाहिर 'म त दलितकै पक्षमा छु,'
भनेर आन्द्राभुँडी देखाएता पनि तिनका लुकेका दाँत भने साह्रै खराव छन्।
ती तीखा दाँतलाई वोधो पार्न जनताका महामहिमहरू चुक्नु हुदैंन। तिनकै
कारणले गर्दा पनि हाम्रा दलितका सभाषदज्यूहरूसमेत आआफैंमा विभाजित भएका
छन्।
त्यसकारणले, देशका लागि केही गर्छर्ुुजनताका लागि केही दिन्छु भन्ने
माननीयज्यूहरूले संविधान बनाउन नचाहने तर खाली मन्त्री र अरू सुविधा
मात्रै चाहर्दै हिड्ने तथा जनताका सभाषद्हरूलाई जजमान मात्र बनाउन खोज्ने
अर्का कथित सभाषदहरूलाई थुनेर, थेचारेर भएपनि संविधान लेख्नु पर्दछ।
अर्थात पुरानाहरू जो हिजोदेखि नै देश जनताका नाममा खाइपिई आई खाली भाषण र
आसनमा मात्रै गर्व गर्दछन्, त्यस्तालाई गलहत्याउन गोल्छे सार्कीले मुक्का
हानेजस्तो र अल जइदीले वुशलाई जुत्ता हानेजस्तो हान्नसमेत तयार
हुनर्ुपर्दछ। जनताका वास्तविक प्रतिनिधिले गरेको यस्तो हस्तक्षेप जनताले
अनुमोदन गरिदिन्छन्। डराउनु पर्दैन।

मृत्यु अन्तिम सत्य आखिर ज्ञान बहादुर दाइ पनि बित्नुभयो

2009-11-12T03:07:00.001-08:00

-सुदर्शनराज पाण्डे-
हिन्दूहरूको महान पर्व छठको दिन थियो। म, मेरो जन्मस्थल धादिङ जिल्लाको
नौबिसे गाविसको कानाकोटमा थिए। २०६६ साल कार्तिक ७ गते शनिवार बेलुकीपख
पत्रकार भाइ दीपेन्द्र चौहानले वीरगंजबाट मोबाइल गरी ज्ञान बहादुर दाइको
भरतपुर मेडिकल कलेजमा निधन भएको खबर सुनाए। म स्तब्ध र मर्माहत बने। मेरा
पिताश्री र मेरा आदरणीय पत्रकार दाइ चक्रपाणी नेपालले के भो भनेर
सोध्नुभयो। मैले दुःखको खबर सुनाएं। धेरै बेरसम्म ज्ञान बहादुर बस्नेत
दाइको जीवनगाथाको चर्चा गरियो। आज उहांको भौतिक शरीर छैन तर पनि उहां
ज्यूंदै रहेको झझल्को आइरहेको छ। स्व. ज्ञानबहादुर दाइले मलाई अत्यन्तै
मांया गर्नुहुन्थ्यो। बेला बेलामा हेटौडाबाट मलाई फोन गर्नुहुन्थ्यो। दुइ
जनाबीच सन्चो, बिसन्चो, जीवनका राष्ट्रका दुःख सुखको कुरा हुने गर्दथ्यो
। तेह्रौं पुण्यतिथि भन्दा १ दिन अघि कार्तिक १८ गते हेटौडास्थित ज्ञान
बहादुर दाइको निजी निवासमा हामी ५ जना पत्रकार भद्रनाथ अधिकारी, किरणराज
पाण्डे, पुरूषोत्तम सिंह भट्टराइ, प्रेम र्सराफ र म शोक सन्तप्त परिवारमा
गहिरो समवेदना प्रकट गर्न र दिवगंत आत्मामा चीर शान्तिको कामना गर्न
पुग्यौं। हामीहरू देख्नासाथ माहिली भाउजू साह्रै रूनुभयो। हाम्रँ आंखाबाट
पनि आंशु झरे। मृत्यु अन्तिम सत्य हो, जन्म लिएपछि ढिलो, चांडो एक बार
मर्नै पर्छ। कालचक्र, काल महिमालाई जित्न सकिदैन भन्यौं, सम्झायौं।
क्रियापुत्र दर्ुइ छोरा गौरब र रन्जनलाई पनि धर्ैयधारणका लागि आग्रह
गर्‍यौं।
भोजपुर जिल्ला सिद्धेश्वर गाविस वडा नं. ५ दाबा मोहरियामा पिता स्व. मान
बहादुर बस्नेत र माता भीमकुमारी बस्नेतको कोखका ३ छोरा, ३ छोरीमध्ये
माहिलो छोराका रूपमा २००३ साल माघ महिनामा ज्ञान बहादुर बस्नेतको जन्म
भएको थियो।
स्व. ज्ञान बहादुर बस्नेतको तीनवटा धर्मपत्नी मध्ये दर्ुइ धर्म पत्नि
शोभा बस्नेत, लक्ष्मी बस्नेत र दर्ुइ छोरा गौरब बस्नेत र रन्जन बस्नेत
छन्। हाल उहांहरू हेटौडास्थित सीमा होटल पछाडि आप\mनै घरमा हुनुहुन्छ।
भोजपुरबाट बसाइं सराइ गरेर झापा जिल्लाको गौरादहमा बसोबास गरेका मान
बहादुर बस्नेतका माहिला छोरा ज्ञान बहादुर बस्नेतले वीरगंजलाई आप\mनो
कर्म थलो बनाइ वीरगंजका पत्रकार ज्ञान बहादुर भनेर नेपाल अधिराज्यभर
चर्चित हुनुभएको थियो ।
स्व. बस्नेतले २०३५ सालमा साहित्यिक मासिकका रूपमा मालिंगो नामको
पत्रिका दर्ता गराइ पत्रकारिता जीवनमा प्रवेश गर्नुभएको थियो। ऐतिहासिक
जनमत संग्रह पछि मालिंगो साप्ताहिक समाचार पत्रका रूपमा प्रकाशित गरी
झण्डै दर्ुइ दशकसम्म निरन्तरता दिइ पत्रकारिताबाट देश र जनताको सेवा
गर्दै वीरगंजको आदरणीय र स्थापित पत्रकार हुनु भएको थियो। पछि रोगले शरीर
कमजोर भएपछि मालिंगो साप्ताहिकले निरन्तरता पाउन सकेन। लामो समयसम्म
वीरगंजमा डेरामा बसेर परिवारको जीवन निर्वाह गर्दै आउनुभएका बस्नेत चार
वर्षअगाडि हेटौडामा घर खरिद गरेर बस्दै आउनुभएको हो।
ज्ञान बहादुर बस्नेतले ज्यादै खर्चालु र ऐय्यासी जीवन ब्यतित गर्नुभएको
थियो। नेपाल अधिराज्यका ज्ञान बहादुर बस्नेतलाई सम्झेर आउने
पत्रकारहरूलाई उहांले स्वागत र अतिथि सत्कार गर्न चुक्नु भएन। खरो मिजाज,
कमलो हृदयका ज्ञान बहादुर बस्नेतका केही कमी कमजोरी पनि थिए । पंचायती
शासक, प्रशासकहरूका बीच ज्ञान बहादुर निकै लोकप्रिय र प्रभावशाली पत्रकार
पनि हुनुहुन्थ्यो। २०४६ सालको ऐतिहासिक जन आन्दोलनपछि उहां कांग्रेस
पार्टर्ीीमर्थक हुनुभयो। वीरगंजेली पत्रकारहरूको अगुवा, अभिभावक ज्ञान
बहादुरसंग सर्म्पर्कमा आएका धेरैजना पत्रकार भएका छन्। ज्ञान बहादुर
दाइको जीवनमा धेरै चुनौती आएका थिए। संर्घष्ाशील जीवनका कारण सबै
चुनौतीको सामना भए।
पत्रकारिताको शुभारम्भ देखि नै उहां नेपाल पत्रकार महासंघको सदस्य
हुनुभयो। कतिपटक नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय पार्ष पर्सा शाखाबाट
हुनुभयो। मालिंगो साप्ताहिक नेपालको कुना कुना सम्म पुगेको थियो ।
पर्साको पत्रकारिताको इतिहासमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउनुभएका नेपाल
पत्रकार महासंघ पर्सा शाखाको आजीवन सदस्य ज्ञान बहादुर बस्नेतको
स्वर्गारोहणमा नेपाल पत्रकार महासंघले श्रद्धाञ्जलि सभाको आयोजना, शोक
प्रस्ताव समेत जारी नगरेको देखेर अति नै दुःख लागेको छ। अग्रजहरूको
सम्मान र मृत्यु हुनेहरूको श्रद्धाञ्जलि अर्पण गर्न नसक्ने संस्कारले
पत्रकार संगठनको मर्यादालाई होच्याएको छ। नेपाली पत्रकारहरूको छाता
संगठनलाई औचित्यहीन बनाएको छ। संगठनका वर्तमान पदाधिकारीहरूमा मानवीय
संवेदनशीलता र उत्तरदायित्व हराएको पुष्टि हुन्छ।
अन्त्यमा कार्तिक ७ गते देहवासन हुनुभएका, ८ गते पवित्र देवस्थल
देवघाटधाममा दाह संस्कार गरिएको ज्ञान बहादुर बस्न्ेतको दिवगंत आत्मामा
अन्तिम श्रद्धाञ्जलि सहित शोक सन्तप्त परिवारमा गहिरो समवेदना व्यक्त
गर्दै यस दुःखको घडीमा धर्ैयधारण गर्ने शक्ति शोक सन्तप्त परिवारहरूमा
प्रदान गरून् भनिर् इश्वरसंग कामना गर्दछु।

यो के हु“दैछ र कता जा“दैछौं हामी -

2009-11-08T01:29:00.001-08:00

- अ के ला
आजको र्सवाधिक जरूरत भनेकै बिकास हो, जसलाई बुझ्न जीव र प्रकृति वीचको
अन्योन्याश्रति सम्वन्ध पनि बुझ्नुपर्ने हुन्छ। जीव र प्रकृति वीच
सन्तुलन राख्न, प्राकृतिक र साँस्कृतिक सम्पदाहरूको रक्षा र सर्म्वर्द्धन
गर्न, समानुपातिक विकास र समतामूलक समाजको निर्माण गर्न सटिक र बैज्ञानिक
आधारको आवश्यकता पर्दछ, जसले भू(उपयोग, खाद्यान्न उपलव्धता, आवास,
सुविधा, शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक लगायतका पर्ूवाधारहरूको सटिक पहिचानमा
मद्धत गरोस। तर यसको महत्व र उपादेयतावारे बुझ्न नचाहने, प्रयोग गर्न
नचाहने र प्रयोग नगर्ने प्रवत्तिले बिकास निर्माणका कामकुराहरू पाखुरा
खैँचाईँ र दाताहरूको सदाशयतामा निर्भर हुनुपर्ने स्थिति छ। बिना कुनै
बैज्ञानिक आधार मकै बाँडेझैँ बाँडिने हँचुवा योजना र बजेटले विकासको
वहुआयामिक र गतिशील सिद्धान्तको अपब्याख्या गर्ने मात्र नभै पूरै
सिष्टमलाई नै लाठी( मुड्कीमा अनुवाद गर्दछ र हाम्रा प्रशासकहरूको मुखमा
झुण्डिने गरेका बैज्ञानिकता, पारदर्शिता, बिकेन्द्रीकरण, सुशासन जस्ता
शब्दहरूलाई शब्दकोशबाटै हटाउनुपर्ने स्थिति पैदा हुनथाल्दछ।
प्रकृति अपराजय छ। किनकि, प्रकृति छ त जीवन छ, नत्र छैन। यो वरदानलाई
विकासमा परिचालित गर्नु, संरक्षण र सर्म्वर्द्धन गर्नु भनेकै प्रकृतिको
पूजा गर्नु हो, जुन बैज्ञानिक तथ्यबाट मात्र सम्भव छ। सबै वस्तु,
प्रकृतिकै उपज भएकाले हावा, पानी, माटो, वनस्पति, खनिज पदार्थ तथा
जीवजन्तु जस्ता महत्वपर्ूण्ा प्राकृतिक सम्पदाहरूलाई मानव जातिले पहिचान
गर्न र उपयोग गर्न जान्यो भने यी सम्पदाहरू हाम्रा लागि प्रकृतिको अमूल्य
वरदान सावित हुनसक्दछ। यो बरदान, जो युगौँदेखि विकास र विनाससँगै हामी
बीच रहँदै आएको छ, यसको अत्यधिक दुरूपयोगबाट प्रकृतिको सन्तुलन बिग्रिन
गै वाढी, पहिरो, अतिबृष्टि, अनावृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिसँगै
भुखमरी जस्तो मानवसृजित बिपत्तिहरू पैदा भैरहेका छन्। यसलाई हामी आज
ग्लोबल वार्मिङ भनिरहेका छौँ। यो खतरा आज विश्वमा यसरी मडारिएको छ कि
पूरै देश नै समुद्रमा समाहित हुने स्थिति देखिएको छ र समुद्रभित्र
क्याविनेट बैठक बसेर दुनियालाई खवरदारी गर्नुपर्ने स्थिति छ।
जन्म, मृत्यु, बर्साईसर्राई, प्रजनन दर, मृत्युदर तथा वर्साईसर्राई दर
जस्ता जनसंख्यामापनका तत्वहरूवारे योजना तथा नीति निर्माताहरूले
जान्नैपर्ने हुन्छ। यो बिना जनसंख्यामापनका निर्धारक तत्वहरू वारे बुझ्न
कठिन हुन्छ र बिकास निर्माणका कामकुराहरू हँचुवा, टेबुल ठोकाई र
दाताहरूको सदाशयतामा भर पर्नुपर्ने हुन्छ। कुन क्षेत्रमा जनसंख्याका
निर्धारक तत्व र त्यसका मापन तत्वहरूको अवस्था के छ, सोको समुचित
व्यवस्थापनका लागि आगामी रणनीति कस्तो बनाईनर्ुपर्छ र भविष्यमा बनाइने
योजना वारे सचेत हुन राजनीति गर्नेहरुका लागि अति जरुरी छ।
नेपाल अपार प्राकृतिक सम्पदाको भण्डार हुँदाहुँदै पनि रोजगारीका निम्ति
अर्काको शरण पर्नुपर्ने बाध्यताका पछाडि अर्काको कुरा सुन्न नचाहने,
सुने(अर्को कानले उर्डाईदिने र आफ्नै कुरो लाद्नखोज्ने हाम्रो यस्तो
प्रवृत्ति छ, जसलाई हामीले चाहेरै पनि त्याग्न सकिरहेका छैनौँ। यी
प्राकृतिक सम्पदाहरूको पहिचान गर्ने र यसको उचित स्याहार(सम्भार मात्रै
गर्ने हो भने तीन करोड नेपालीलाई सुतिसुति खानपुग्दछ। तर एउटा स्वस्थ्य
मानिसको लागि चाहिने दैनिक २२५० क्यालोरीका बदला १८१५ क्यालोरी मात्रै
प्राप्त गरिएको र अझै दैनिक ४३ प्रतिशत क्यालोरी बराबरको भोजन प्राप्त
गर्नुपर्ने जुन स्थिति छ, त्यसबाट जनता कुपोषण, सुकेनास, रक्तअल्पता,
गलगाँड जस्ता मामुली रोगबाट समेत ग्रसित हुनुपर्ने अवस्था छ। त्यसको
निम्ति यहाँको सिष्टम र हामी स्वयँ नै जिम्मेवार छौँ। किनकि, हामी आफु र
यो सिष्टमलाई बदल्न सकिरहेका छैनौँ।
पर्याप्त जनचेतनाको अभाव र गरिएका कार्यक्रमहरू सत्ता( भत्तामै सिमित
हुने र मुलुकमा विश्व प्रकृति कोष, विश्व संरक्षण संघ, विश्व खाद्य तथा
कृषि संगठन, विश्व वालकोष, संयुक्त राष्ट्र जनसंख्या कोष तथा संयुक्त
राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम जस्ता अनगिन्ति अन्तरािष्ट्रय संस्थाहरू
क्रियाशील छँदाछँदै पनि जनसंख्या वृद्धिको अत्यधिक चापका कारण मृत्युदर
वृद्धि हुन गै वर्साईसर्राई अनियन्त्रित रूपमा वृद्धि हुने र त्यसबाट
मुलुकमा वेरोजगारीता बढिरहेको र गास, बास, कपास तथा जनसंख्याको अत्यधिक
बृद्धिका कारण डम्पिङ र्साईट, खेतीयोग्य जमीन तथा वनजंगलको अभावले पूरै
वातावरण नै व्रि्रेको स्थिति छ, जसको पछाडि आफुलाई पूरै सिष्टमकै
प्रतिनिधि ठान्ने र आफु बिना त्यो सिष्टम नै नचल्ने दम्भको महारोग छ।
त्यसको जिम्मेवारी नमीठो नखाने, नमीठो नबोल्ने, नराम्रो नलगाउने, सस्तो र
थोत्रो गाडी नचढ्ने हाम्रा राजनीतिज्ञहरू, नीतिनिर्माता र योजनाकारहरूले
नलिए कस्ले लिने - बिहारको लालुप्रसाद यादवले -
यस वाहेक अत्यधिक जनसंख्याको कारणवाट वन जंगलको फडानी, हावापानी र
जमीनहरू व्रि्रदै जानु, वाढीपहिरो, भू(क्षयवाट पुरै क्षेत्र मरूभूमीमा
परिणत हुनु, कलकारखाना र चिम्नीहरूवाट निस्कने कार्वनर्डाईअक्र्साईड तथा
कार्वनमोनोअक्र्साईड जस्ता धुँवाले पुरै वातावरण नै दुषित हुनु, रासायनिक
मल तथा कीट्नाशक औषधीहरूको अत्यधिक प्रयोगले निर्मल खोलानाला, पोखरी तथा
तालतलैयाका कञ्चन पानी दुषित हुनु र माटोको अम्लीयपना बढेर उर्वराशक्तिमा
ह्रास आउने जुन क्रम छ, त्यसले निकट भविष्यमा भूखमरीको भयाहव स्थिति
सिर्जना गर्नेवाला छ। एउटा प्रतिवेदन अनुसार पुरै दक्षिण एसियाबाट
गिद्धहरू लोप हुँदैजानुका पछाडि बढी उब्जनी लिन खेतबारीमा प्रयोग गरिने
यस्ता रासायनिक मल तथा कीट्नाशक औषधीहरू छन्, जसलाई खाएर चौपायाहरू
मर्दछन् र ती चौपाया खाएर गिद्धहरू प्रकृतिबाटै विलुप्त हुने स्थितिमा
छन्। यो स्थिति, न सिर्फजटिल छ, डरलाग्दो पनि छ।
कहाँ, के के र कति कुराको खाँचो छ, जल, जमिन र जङ्गलको अवस्था के छ, यी
कुराहरूलाई राजनीतिको विषय बनाईनु हुन्छ(हुँदैन, भए(त्यसको नतिजा के
हुन्छ, आफ्नो भूमी, सिमारेखा आदिको स्थिति के छ - त्यसको सटिक व्यवस्थापन
कसरी गर्ने जस्ता तथ्यहरूको पहिचान, त्यसवारे अध्ययन, अनुसन्धान,
चिन्तन(मनन नितान्त वैज्ञानिक तरिकाले गरिनुपर्ने हुन्छ न कि हँचुवा,
सदाशयता वा राजनीतिका भरमा। यहाँ विकासको सिद्धान्त र सिष्टमले हावा
खाएको पनि यही भएर हो। नत्र, लगभग भारतसँगसँगै स्वतन्त्र भएको यो मुलुकले
विकास निर्माण जस्ता कुराहरूमा यतिविधि माथापच्ची गर्नुपर्ने अवस्थै
थिएन। प्रकृतिको अमूल्य बरदानलाई राजनीतिक कलहको विषय बनाउने र त्यसैका
निम्ति पाखुरी र्सर्ुकने, खैँचाखैँची गर्ने भएपछि यी अमूल्य सम्पदाको
संरक्षण, सर्म्वर्द्धन र यसको विकास गर्न यहाँ पशुपतिनाथ त पक्कै आउँदैन।
ठूलाको ठूलै दाउ, सानाको शू गर्ने ठाउँमा घाउ भनेझैँ ठूला र बिकसित
राष्ट्रहरू यतिखेर हातेमालो गर्दै वातावरणीय समस्या, सैनिकीकरण र युद्धको
खतरा, जनसंख्याको विष्फोटन, गरिवी र दुःख, मानवाधिकार उल्लंघन, भविष्यको
योजना जस्ता विश्वव्यापी समस्यासँगै आतङ्कवादसँग जुझिरहँदा र खरबौँ डलर
खर्चिईँँदा पनि हामी र हाम्रा नेताजीहरूलाई राजनीतिक बितण्डाबाट फर्ुर्सद
हुँदैन भने असली बिकास कहाँबाट हुने - कतिखेर गर्ने र ग्लोबल
वार्मिङ्गसँग हामी जुध्ने कहिले - सगरमाथाको चट्टान उपहार दिईँदैमा ढुक्क
हुने स्थिति त छैन दुनियामा।
बन्द, जाम, हडताल, धुँवा(धुलो, चुल्हो(चौको, गाँठ, सोमरस, तरूनी र तात्तो
न छारोका फोस्रा राजनीतिक गफबाट हामीलाई फर्ुसद मिले न हामीबाट बिकास
सम्भव हुन्छ। हामीलाई न सिर्फएक अर्काको कुरा काट्न, खुट्टा तान्न र एक
अर्कालाई निचा देखाएर फर्ुसदै छैन, जालझेलको राजनीतिलाई शीघ्रातिशीघ्र
सल्टाएर टाउकामा मडारिएको ग्लोबल वार्मिङ्गको खतरासँग जुझ्ने चटारो पनि
हामीलाई छैन, र यसैलाई हामी आज बिकास भनिरहेका छौँ। यो पनि बिकास हो -
यस्तो पनि बिकास हुन्छ - यो त र्सवनाशको रिहर्शल हो। एक यस्तो र्सवनाश,
जसले हामीभित्रका पाखण्डपन, पोङ्गापन, कुसँस्कार, कुरीति, अन्धभक्तिलाई
पोल्नखोज्दैछ र त्यसैमार्फ नयाँ सभ्यता पल्लवित हुनखोज्दैछ। त्यो नभएसम्म
अरु त सम्भव छैन।
बञ्जड भूमीहरूमाथि गगनचुम्वी महलहरू ठडिनु, विद्यालय, कलेज(क्याम्पसहरू
बन्नु, बाटाघाटा, पुलपुलेसा, कर्ल्भर्ट निर्माण हुनु, जमिनको भाउ
आकास्सिनुु, खरानी हुने देह गहनाले सुशोभित हुनु र हातहातमा मोबाईल,
घरघरमा कम्प्युटर, टिभी र बच्चाबच्चाका हातमा आईपट हुनु पनि बिकास होईन।
भाइ(भाइ, मित्र(मित्र, समाज(समाज, वर्गर्(वर्ग, धर्म, समुदाय, सम्प्रदाय
एक अर्कादेखि दूर हुनु पनि बिकास होईन। असली बिकास त त्यो हो, जसले
मानिसलाई कुसँस्कारबाट सुसँस्कारतिर डोर्‍याउँदछ। बिकास त त्यो हो, जसले
भाइ(भाइ बीच, मित्र(मित्र बीच, समाज(समाज बीच, वर्गर्(वर्ग बीच, धर्म,
समुदाय, सम्प्रदायहरु बीच सामिप्यताको अहशास गराउँछ। जुन र्टाईपको
बिकासबाट हामी आज मख्ख र हैरान छौँ, त्यसले कतै हामीलाई त्यतैतिर
डोर्‍याइरहेको त छैन, जता हाम्रो र्सवनाशको तिथिमिति पहिल्यैदेखि तय छ -
नत्र, यो के हुँदैछ र कता जाँदैछौँ हामी - अस्तु।

मुलुक स्वभाविक परिणति तर्फ उन्मूख

2009-11-07T03:06:00.001-08:00

-दीपक गजुरेल-
मुलुकको राजनीति अझ बढी अन्यौलग्रस्त बन्न पुगेको छ । नागरिक सर्बोच्चता
स्थापनाको मूल नारा लिएर विपक्षी माओवादी सडक आन्दोलनमा गएको छ । पाँच
महिनादेखि सदन अवरुद्ध गरेर सरकारलाई चुनौति दिइराखेको शक्तिशाली प्रतिपक्षीले
झन्‍ ठूलो दवाव सिर्जना गर्न थालेको छ, संसदवादी दलहरुका विरुद्ध ।
सरकार विरुद्ध माओवादीले थालेको दोश्रो चरणको आन्दोलनका घोषित कार्यक्रमहरुले
मुठभेड निम्त्याउने संकेत देखिन्छ । केन्द्रीय सचिवालय सिंहदरबार घेराउ देखि
राजधानी काठमाडौँ नाकाबन्दी सम्मका कार्यक्रमहरु यो चरणको आन्दोलनमा माओवादीले
राखेको छ । सरकारले 'शान्ति सुरक्षा कायम राख्न' हरेक उपाय अवलम्बन गर्ने
जनाएको छ । एक अर्का प्रति निषेधको नीति लिइराखेका संसदवादी दलहरु र माओवादी
भिडन्तको मुद्रामा आमने सामने खडा भएका छन्‍ । मुलुक फेरि हिँसामा जाकिने हो कि
भन्ने त्रास आम नागरिकमा बढेको छ ।
*स्वभाविक** **परिणति** : *
२०६४ सालको अन्त्यमा सम्पन्न संविधान सभाको चुनावमा माओवादी शक्तिशाली भएर आयो
। संविधान सभामा झण्डै बहुमतमा रहेको माओवादीले अहिले देखाएको प्रवृत्ति
अनपेक्षित थिएन । १२ बुँदे दिल्ली सहमति, वृहत्त शान्ति सम्झौता लगायतका
सहमतिहरुमा हस्ताक्षर गरेको छ, माओवादीले र त्यसै आधारमा आफू शान्ति
प्रक्रियामा आएको जनाएको छ । माओवादीको यो व्यवहारलाई संसदवादी दलहरुले '
आङ्ककारीलाई शान्तिपूर्ण राजनीतिको मूलधारमा ल्याएको' भनी अथ्र्याउने गरेका थिए
।
तर माओवादीले 'शान्ति प्रक्रिया' लाई फरक ढंगले व्याख्या गरिराखेको छ,
आरम्भदेखि नै । 'हामी संसदीय शासन प्रणाली स्वीकार गरेर आएका होइनौँ' भनेर
माओवादीले शुरु देखि नै प्रष्ट पारेका हुन्‍ । संसदवादी राजनीतिक दलहरुले
चाहेको जस्तो राजनीतिक प्रणाली हामीलाई स्वीकार्य छैन, हामी 'नयाँ लोकतान्त्रिक
गणतन्त्र नेपाल' निर्माण गर्न चाहन्छौँ भनेर माओवादीहरुले स्पष्ट रुपमा
पहिलेदेखि नै भन्दै आएका हुन्‍ । र यही आधारमा उनीहरुले गएको तीन वर्षदेखि
राजनीति गर्दै आएका हुन्‍ ।
'शान्ति प्रक्रिया' सम्पूर्ण सत्ता कब्जाका लागि अपनाइएको एउटा रणनीति मात्र हो
भनेर प्रष्टसंग बताउँदै आएको हो माओवादीले । दोश्रो चरणको 'संघर्ष' थाल्ने
बेलामा उसले यो कुरालाई अझ सरल भाषामा बताएको छ । यही कात्तकि १५ गते बीबीसी
नेपाली सेवाको एउटा कार्यक्रममा माओवादी अध्यक्षले 'हामी संसदीय प्रणाली मान्न
आएकै होइनौँ भन्ने सबैलाई स्पष्ट होस्‍, यसबारेमा कुनै भ्रम नरहोस्‍' भनेका थिए
।

माओवादी उपाध्यक्ष डा. बाबुराम भट्टराईले अबको नेपालको वाटो के हो भन्ने
कुरालाई अझ छर्लङ्ग हुनेगरी प्रष्ट पारेका छन्‍ । वल्र्ड पिपुल्स रेसिष्टेन्स्‍
मुभमेण्टलाई यही कात्तिक ९ गते दिएको अन्तर्वार्तामा भट्टराईले माओवादीको
रणनीति तथा लक्ष्य सम्पूर्ण सत्ता कब्जा हो भनेका छन्‍ । 'वृहत्त शान्ति
सम्झौतामा हस्ताक्षर, संविधान सभाको चुनावमा सहभागिता, सरकारमा सहभागिता जस्ता
कदम हामीले ट्‍याक्टिस्‍का रुपमा प्रयोग गरेका हौँ, सम्पूर्ण सत्ता कब्जाका
लागि,' भट्टराईले अन्तर्वार्तामा भनेका छन्‍ । 'ग्रामीण्ा क्षेत्रमा गरिएको
जनयुद्ध र शहरी विद्रोहलाई फ्यूजन गरी हामी नेपालको सत्ता कब्जा गर्ने अन्तिम
चरणमा छौँ र हाम्रो यो रणनीति आगामी केही महिनामा सफल हुनेछ,' भनेर बाँकी रहेको
भ्रम पनि प्रष्टसंग हटाइदिएका छन्‍ उनले । राजतन्त्र फाल्न मात्र संसदवादी
दलहरुसंग सहकार्य गरेको र अव यिनै दलहरुसंग आफ्नो अन्तिम तथा निर्णायक भिडन्त
हुने र जित आफ्नो हुने दावी पनि भट्टराईले उक्त बिस्तृत अन्तर्वार्तामा गरेका
छन्‍ ।

माओवादीका आधिकारिक दस्तावेज, उच्च नेताहरुले सार्वजनिक रुपमा दिने गरेका
अभिव्यक्ति र उसले देखाइराखेको व्यवहारवाट माओवादी आफ्नो लक्ष्य तथा रणनीतिमा
प्रष्ट छ र यो कुरा उसले सबैलाई सरल भाषामा भन्दै आएको छ, आरम्भदेखि नै । अब
स्थिति झण्डै निर्णायक अवस्थामा पुग्न लागेकोले 'शान्ति सम्झौता' को एक पक्ष,
संसदवादी दल तथा तिनको गठबन्धन सरकार, ले आम नागरिकलाई अलमल्याउने प्रयाश गरेको
मात्र हो, यसबेला माओवादीको आलोचना गरेर ।

१२ बुँदे सहमति, वृहत्त शान्ति सम्झौता, अन्तरिम संविधान जस्ता दस्तावेजमा
बहुअर्थ लाग्न सक्ने प्रावधानहरु राखेर मुलुकलाई यहाँसम्म ल्याइपुर्‍याइयो । तर
अव धेरै अलमल्याउने अवस्था छैन । संसारले सही ठहर्‍याएको, सर्वमान्य
प्रजातान्त्रिक मूल्य, मान्यता तथा प्रक्रिलाई लत्याएर जथाभावी गरिँदाको परिणाम
पनि हो अहिलेको मुठभेडको अवस्था ।

२०४७ सालको संविधान खारेज गर्दा, नेपाल राष्ट्रलाई धर्म निरपेक्ष घोषणा गर्दा,
राजतन्त्र फालेर गणतन्त्रमा जाने निर्णय गर्दा, संघीयता अपनाउने वाटो छनौट
गर्दा र राष्ट्रलाई दूरगामी असर पर्ने अन्य महन्वपूर्ण निर्णय तथा घोषणा गर्दा'
लोकतान्त्रिक' प्रक्रिया र मान्यता अपनाइएन । भीडले हो ... हो भनेको शैलीमा
महत्वपूर्ण निर्णयहरु गरियो । 'हामी शक्तिशाली छौँ, हामीले जे गरे पनि, जसरी
गरे पनि कसैले रोक्न सक्तैन' भन्ने दम्भका आधारमा काम गरे पछि अहिलेको स्थिति
सिर्जना हुनु स्वभाविक हो ।

आन्दोलन गर्ने धम्की दिएका भरमा संविधान सभाको चुनाव पटक पटक पन्छाउने, संविधान
सभाको चुनाव प्रणालीमा संशोधन गरी माओवादीले चाहे अनुरुपको व्यवस्था गर्ने,
आन्दोलन, दवाव र धम्कीको आधारमा संविधान संशोधन सम्म गर्ने विगत्‍को प्रवृत्तिको
परिणाम यो भन्दा फरक हुन सक्ने ठाउँ नै थिएन ।

*अवको** **बाटो** :*

निरंकूशता विरुद्ध आन्दोलनको नाममा भीडको शक्तिले सत्ता प्राप्त गर्ने विगत्‍को
रणनीति यसबेला सरकारमा रहेका संसदवादी दलहरुका लागि गह्रौँ साबित हुन खोज्दैछ ।
राजाको शासन विरुद्ध संसदवादी सात दल र माओवादी मिलेर उसबेला काठमाडौँ, र देशै
घेराउ गरेका थिए । यसबेला माओवादी त्यही बाटो अपनाउँदैछ । नागरिक सर्वोच्चता
चाहियो भन्ने मागका साथ माओवादी नाकाबन्दी र सिंहदरबार घेराउ गर्दैछ । 'शान्ति
सुरक्षा कायम राख्ने' नाममा सरकारले जुन सुकै उपाय अपनाउने भने पनि उसले धेरै
गर्न सक्ने स्थिति देखिन्न । जनताको नाममा भीडको बलमा सत्ता प्राप्त गर्न राजा
विरुद्ध प्रयोग गरिएको रणनीति नै माओवादीले अहिले समातेको छ ।

शहरी विद्रोह मार्फत सत्ता कब्जा गर्नेे माओवादीको लक्ष्यका अगाडि संविधान
निर्माणको कार्यसूचि त ओझेलमा पारिएको छ नै, हाल जारी शान्ति प्रक्रिया नै
समाप्त भै मुलुक फेरि बन्दूकको लडाइँमा जाने हो कि भन्ने स्पष्ट संकेतहरु देखिन
थालेका छन्‍ ।

सत्ता कब्जाको अभ्यास माओवादीले धनकुटा नगरपालिका र त्यस जिल्लाका गाउँहरुवाट
शुरु गरेको समाचार आएको छ । बलको प्रयोग आगामी दिनमा अझ बढाउँदै लाने सन्देश
माओवादीले यो कदम मार्फत दिएको छ । 'जनताको चाहना यस्तो छ, र त्यो चाहनाको
सम्मान गर्दै हामी जनताको नेतृत्व गर्छौँ' भन्ने माओवादी रणनीतिका अगाडि
सरकारले कुन वाटो अपनाउने हो ? 'नागरिक सर्वोच्चता' का लागि भैराखेको यो '
जनताको आन्दोलन' दबाउन राज्य शक्तिको प्रयोग उसबेला राजाको शासनले गरे जसरी
गर्ने हो ? वा राजा ज्ञानेन्द्रले शासन छाडे जसरी 'प्रजातन्त्रवादी,' संसदवादी
दलहरुले पनि सत्ता छाडेर यो राष्ट्र माओवादीलाई जिम्मा लगाउने हुन्‍ ?

'काठमाडौँ नाकाबन्दी, सिंहदरबार घेराउ, समानान्तर सरकारको घोषणा जस्ता माओवादी
गतिविधिले शान्ति सम्झौता स्वत: भंग हुने स्थिति आउँछ,' भनेर सरकारका
प्रवक्ताले भनेवाट अवका दिन सजिला छैनन्‍ भन्ने जनाउ दिन्छ ।

अलि अघि देखि संसदवादी दलका नेताहरुले 'देश संकटमा जान्छ' 'दूर्घटना हुन्छ'
भन्ने गरेका हुन्‍ । त्यो 'दूर्घटना' अवश्यम्भावी छ भनेर त १२ बुँदे सहमतिमा
हस्ताक्षर हुँदाकै बखत दूरगामी दृष्टि राख्ने तथा स्थितिको सही विश्लेषण गर्न
सक्नेहरुले भनेकै हुन्‍ ।

स्थिति र परिवेशको सही विश्लेषण गर्न सक्ने, दूरगामी दृष्टि राख्ने तथा
राष्ट्रको भलो चिताउनहरुको कुरा नसुन्ने अनि पराइको निर्देशनमा हिँड्‍ने
प्रवृत्तिले मुलुकलाई भड्‍खालामा जाक्नु स्वभाविक हो ।

२०६२ साल मंसिरमा भारतले गराइदिएको सम्झौताका पक्षहरु बीच अहिले देखापरेको
द्वन्द्व यसबेलाको आवश्यकताका हिसाबले अनावश्यक लाग्न सक्छ तर यो अस्वभाविक
चाहिँ होइन । 'मिलेर राजनीति गर्ने' विषयमा सहमतिका साथ जाने गुञ्जाइस नै थिएन
र छैन यिनीहरुबीच । किनभने संसदवादी दलहरु र माओवादीबीच आधारभूत सिद्धान्त,
रणनीति र शैलीमा नै विपरित ध्रुवीय भिन्नता छ । विचार र कर्मको स्वतन्त्रता
सहितको खुला तथा उदार प्रजातान्त्रिक प्रणालीलाई अङ्गिकार गर्ने पक्ष र आफू
बाहेक सबै 'जनताका शत्रु' हुन्‍ भनेर अरुको अस्तित्व नै स्वीकार नगर्ने नीतिका
अनुयायी एकै ठाउँमा बस्ने र राष्ट्रका लागि संगै काम गर्ने कुरा स्वेरकल्पना
मात्र हो ।

संसदवादी दलहरुले २०४७ सालको संबिधान अनुसार शासन चलाउँदाको बखत माओवादीले
त्यही व्यबस्थाका विरुद्ध बन्दूक उठाएको हो । आफ्नो सिद्धान्त र व्यवहारवाट डेग
नचलेको माओवादी र जनतालाई भ्रममा राख्ने तथा राष्ट्रलाई ढाँट्‍ने संसदवादीहरु
सैद्धान्तिक अनि मौखिक हिसाबले आमने सामने भीडन्तमा छन्‍ यसबेला । पछाडि फर्कन
नसक्ने बिन्दुमा पुगिसकेका छन्‍, यी दुबै पक्ष ।

२०६१ सालमा राजाले सम्पूर्ण सत्ता हातमा लिनु अघि संसदवादी पक्ष र माओवादी जुन
स्थितिमा थिए अहिले फेरि त्यही अबस्थामा पुगेका छन्‍, हतियार चल्न मात्र बाँकी
छ । र त्यसको सम्भावना बढ्‍दै गएको छ । कुन बहानामा, कुन बेला र कसरी बिष्फोट
हुने हो भन्ने त्रास बढ्‍दै गएको छ ।

*deepakgajurel@gmail.com*

* *

*गजुरेल** **त्रिभूवन** **विश्वविद्यालयमा** **राजनीति** **शास्त्रका** **
उपप्राध्यापक** **हुनुहुन्छ ।***

*Interview with Sanghu Weekly: *

*मुलुकलाई** **भिडन्तमा** **लान** **खोजिँदैछ***

*दीपक** **गजुरेल**, **उपप्राध्यापक**, **त्रिभूवन** **विश्वविद्यालय**, **
काठमाडौँ***

*(**पत्रकार** **योगेश** **ढकालसँग अन्तर्वार्ता** : **साँघु** **साप्ताहिकमा**
**प्रकाशित**, **सोमबार**, **कात्तकि** **१६** **गते**, **२०६६**)*

* *

*प्रश्न** : **नेपालको** **राजनीति** **कुन** **दिशातिर** **उन्मूख** **भइरहेको
** **छ** ? *

*दीपक** **गजुरेल** :* राजनीतिलाई 'डेडलक' को अवस्थामा लगेका छन्‍, देशका शासक
तथा शक्तिहरुले । र कुनै पार्टी वा शक्ति पछाडि फर्कनसक्ने अवस्थामा छैनन्‍ ।
एउटाले जे भन्यो र अगाडि बढ्‍यो, त्यहाँवाट पछाडि फर्कन नसक्ने अवस्थामा पुगेका
छन्‍ र अगाडि जाने ठाउँ पनि छैन । यो संकटले देशलाई शान्तितिर लैजाने संभावना
घट्‍दैगएको छ । किनभने १२ बुँदे समझदारी गरेर मिलेर जाने, नयाँ नेपाल, नयाँ
संविधान बनाउने जुन प्रतिवद्धता उसबेला गरेका थिए, त्यस अनुसार दुबै पक्ष
हिँडेनन्‍ ।

*प्रश्न** : **हामी** **२०६२** **को** **१२** **बुँदे** **समझदारी** **अगाडिकै*
* **अवस्थामा** **पुग्यौँ** **भन्ने** **हो** ?*

*दीपक** **गजुरेल** :* द्वन्द्व त त्यस्तै हो । अहिले अलि फरक होला । त्यतिबेला
तीनवटा शक्ति थिए । संसदवादी राजनीतिक दल एकातिर थिए, बन्दूक बोकेको माओवादी
अर्कातिर थियो । राजसंस्था अर्को शक्ति थियो । माओवादी र संसदवादी मिलेर राजा
फालियो । अहिले संसदवादी दल एकातिर र माओवादी अर्कातिर छन्‍ । यी दुइटा शक्ति
मिलेका भए प्रमुख शक्ति उनीहरु नै हुन्थे र देशको भाग्यनिर्माता हुने थिए ।
त्यसो नभइ आपसी भिडन्तमा आएपछि त्यसबेलाको त्रिपक्षीय भिडन्तभन्दा भयानक
हुनसक्छ, अबको स्थिति । संसद नचल्नु, वजेट पास नहुनु, संविधान निर्माण
प्रक्रिया अवरुद्ध हुनु गौँण कुरा हुन्‍, तपसिलका विषय हुन्‍ । महत्वपूर्ण
मुद्दा नै होइनन्‍ ।

*प्रश्न** : **महत्वपूर्ण** **मुद्दा** **कुन** **हो** **त** ?*

*दीपक** :* महत्वपूर्ण मुद्दा भनेको देशलाई कहाँ लैजाने ? खै निर्णय गरेको ?
निर्णय गर्नु पर्ने भनेको आन्दोलनका बाहकहरुले हो । आमनागरिकलाई त्यसले संसद
चन्न दिएन, उसले नागरिक सर्वोच्चता हनन्‍ गर्‍यो भनेर गौँण कुरामा अलमल्याएका
छन्‍ । यो स्थिति आउनुको कारण विगत्‍ तीन वर्षमा अपनाइएको प्रक्रिया नै हो ।
जुन प्रक्रियावाट हामी अगाडि जाँदैछौँ, त्यो प्रक्रिया ठीक छैन । त्यतिबेलै
मैले त भनेको हुँ १२ बुँदे समझदारी गरेर राजनीतिक दलहरुले गलत गरे भनेर ।

*प्रश्न** : **शान्ति** **प्रक्रियाको** **यो** **अवस्थामा** **त्यही** **१२**
**बुँदेले** **ल्यायो**, **त्यसको** **विरोध** **किन** ? *

*दीपक** : *१२ बुँदे समझदारी गर्ने प्रक्रिया गलत भयो । यसले चाहेको र सही
लक्ष्यमा देशलाई पुर्‍याउँदैन भनेर त्यसैबेला भनिएको हो । एउटाले हिँसालाई साधन
र साध्य दुबै मान्छ, अर्को दुबैलाई नकार्छ । बाघ र बाख्रा संगै जानै सक्तैनन् ।
विश्व इतिहासमा कहिँ यस्तो भएको छैन । कहिँ नभएको र हुनै नसक्ने वाटो हिँड्‍
नाको परिणाम अहिले देखिएको मात्र हो ।

*प्रश्न** : **अव** **संसदवादी** **दल** **र** **माओवादी** **एकले** **अर्कोलाई
** **सिध्याउने** **खेलमै** **जान्छन्**‍** **भन्ने** **तपार्इँको** **ठहर** **
हो** ? *

*दीपक** : *सरकारमा बसेका २२ संसदवादी दल र माओवादी आमनेसामने सिङ्गोरी
खेल्दैछन्‍ । भिडन्तमा जाने सुर गर्दैछन्‍ । परिणाम के त ? हिँसा भयो भने
रोक्छु भनेर सरकारले भन्यो । माओवादीले शान्तिपूर्ण आन्दोलन गर्‍यो भने ठीक छ,
होइन भने ठोक्छु भन्ने सन्देश सरकारले दिएको छ । माओवादीले जवाफ दिइसक्यो,
सरकारले दमन गर्‍यो भने प्रतिकार गर्छु भनेर । त्यसको अर्थ भिडन्त हो । परिणाम
के त ? संविधान समयमा बन्दैन । वजेट पास हुन्छ, हूँदैन, कर्मचारीले तलव पाउँछन्
‍ पाउँदैनन्‍, यो गौँण कुरा हो । बेलामा संविधान बनेर घोषणा भएन भने संवैधानिक
वैधताको प्रश्न उठ्‍छ । राजनीतिक वैधताको प्रश्न उठ्‍छ ।

*प्रश्न** : **केही** **व्यक्ति**, **नेताले** **त** **राष्ट्रपति** **शासन** *
*लगाउने** **अभिव्यक्ति** **दिइरहेका** **छन्**‍** **नि** ?*

*दीपक** : *केही राजनीतिक दलका नेता र बुद्धिजीवी राष्ट्रपति शासन, सैनिक शासन
लागू गर्ने कुरा गर्दैछन्‍ । हाम्रो अहिलेको संविधानमा राष्ट्रपति शासन भन्ने
कुरा छैन । संकटकाल हुन सक्छ । तर त्यो समाधान हो र ? होइन । एकछिनलाई मानौँ,
संकटकाल लगाउनु भयो, सेना परिचालन गर्नु हुन्छ ? पाउनु हुन्न । अहिलेको संविधान
यही रुपमा कायम रहुन्जेल सेनालाई बन्दूक बोकाएर व्यारेकवाट बाहिर निकाल्न पाउनु
हुन्न ।

*प्रश्न** : **राष्ट्रपति** **शासन** **ल्याउनु** **भनेकै** **अन्तरिम** **
संविधान** **सिद्धिनु** **होइन** **र** ?*

*दीपक** :* होइन, संकटकाल भन्न खोजेका होलान्‍ । संकटकालमा पनि सेना परिचालन
गर्न पाउनु हुन्न । किनभने शान्ति सम्झौताले सेनालाई व्यारेकवाट बन्दूक बोकेर
निस्कन दिँदैन । शान्ति सझौता संविधानको अभिन्न अंग हो । राष्ट्रपति शासनको
कुरा भनेको वर्तमान संविधान खारेज गरेर सेनालाई मुक्त गर्ने भन्ने हो । त्यो गर्ने
वित्तिकै भिडन्तमा जान्छ ।

*प्रश्न** : **संकटकाल** **वा** **राष्ट्रपति** **शासनको** **तत्काल** **
संभावना** **चाहिँ** **छ** **कि** **छैन** **त** ? *

*दीपक** :* त्यो वाटो अपनाउने कोशिश गरिएला कुनै पक्षवाट । तर त्यसले समाधान
निकाल्दैन । हिजोकै भिडन्तको अवस्थामा पुगिन्छ ।

*प्रश्न** : **संविधान** **पनि** **बन्ने** **संभावना** **रहँदैन**, **त्यस्तो*
* **अवस्थामा** ? *

*दीपक** :* बन्दै बन्दैन त भन्न सकिन्न । हामीकहाँ इतिहास छ । त्यतिखेरका सात
दलमध्येका एकजना प्रमुख नेता नारायणमान बिजुक्छेले अन्तरिम संविधान जारी भएको
भोलिपल्ट रेडियोवाट बोल्नुभएको थियो, यो संविधान हिन्दीमा लेखेर ल्याएको थियो,
अनुवाद गरेर करेक्सन गर्दा हस्ताक्ष गर्न राती भएको थियो, भन्नुभएको थियो ।
त्यो वाक्य उहाँले फिर्ता लिनुभएको छैन । १२ बुँदे पनि हिन्दीमा थियो भन्नुभएको
छ उहाँले । त्यसकारण जेठ १३ गते राती पनि नयाँ संविधानमा हस्ताक्षर हुनसक्छ ।

*प्रश्न** : **रातारात** **विदेशीले** **ड्राफ्ट** **गरेको** **संविधानमा** **
हस्ताक्षर** **गर्**‍**यौँ** **भने** **के** **हुन्छ** ? *

*दीपक** :* अन्तरिम संविधान जारी भएकै दिन आगो सल्काइयो । सरकारकै तथ्याङ्कमा
एक सय भन्दा बढी सशस्त्र समूह जन्मिसके । तिनीहरुलाई के गर्नु हुन्छ ?
संविधानप्रति स्वामित्व कसरी महसूस गराउनुहुन्छ ? संविधानसभापछि जन्मेका
शाक्तिहरु छन्‍ । जस्तो थरुहट छ, लिम्बुवान, खम्बुवान छन्‍ । तिनलाई चित्त
बुझाउन सक्नुहुन्छ ?

*प्रश्न** : **भारतले** **बनाइदिएको** **संविधानलाई** **स्वामित्व** **ग्रहण**
**गर्ने** **अवस्था** **आउनु**, **नआउनु** **वा** **संविधान** **बन्नु** **र**
**नबन्नुको** **के** **अर्थ** **भयो** **र** ?*

*दीपक** :* एकदमै ठीक । त्यही अवस्थामा त्यो संविधानप्रति ठूलो शक्तिले
स्वामित्व ग्रहण गर्दैन । भारतले निर्देशन दिएर त्यसको पालना गर्ने शाक्तिहरुले
स्वीकार गर्लान्‍, बाँकीले गर्दैनन्‍ । २०४७ सालको संविधानविरुद्ध गएको एउटा शक्ति
थियो । अहिले अर्को नाममा अर्को शक्ति आउला । शैली फरक होला, नेता फरक होलान्‍,
काम गर्ने तरिका फरक होला, तर आउँछ । त्यतिबेला, ख्याल गर्नुस्‍, १२ बुँदेको
विरोध गरेको थियो, अमेरिकाले । मोरिआर्टीलार्इ व्यक्तिका रुपमा चित्रण गरियो ।
तर उनी व्यक्ति थिएनन्‍ त्यसबेला अमेरिकी सरकार बोल्दैथियो । उसका सूचना बोल्दै
थिए । अहिलेसम्म अमेरिकाले त्यतिबेला मैले गल्ती गरेँ, नेपाली मिलेर गए ठीकै छ
भनेको छ र ? छैन । हाम्रो जस्तो एक एकछिनमा नीति र कुरा फेर्दैनन्‍ उनीहरु ।
विरोधको रणनीति कायम राखेको छ । १२ बुँदे समझदारीको मार्गचित्र अनुसार नेपालमा
स्थायित्व नआओस्‍ भन्ने चाहन्छ । यसको कारण, यदि १२ बुँदे अनुसार भयो भने
नेपालमा भारतको हालीमुहाली अझ बढ्‍छ । यहाँ भारतको हालीमुहाली बढ्‍यो भने
भारतविरुद्ध काम गर्न गाह्रो हुन्छ । अमेरिकाले चीन विरुद्ध पनि काम गरिरहेको छ
। भारत विरुद्ध पनि काम गर्छ । नेपालमा प्रजातन्त्र भारत, अमेरिका, चीन कसैलाई
चाहिएको होइन । १९७० को दशकको शुरुमा खम्पा विद्रोहमा अमेरिकाले जसरी काम गरेको
थियो, त्यतिबेला नेपालमा कस्तो शासन प्रणाली थियो ? उसलाई त्यतिबेला काम गर्न
सजिलो थियो । स्यूचाटारमा एयरपोर्ट नै सञ्चालन गरेको थियो ।

*प्रश्न** : **नेपालका** **राजनीतिक** **दल** **भारत**, **अमेरिकाद्वारा** **
उपयोग** **मात्र** **भइरहेका** **छन्**‍** **त** ?*

*दीपक** :* त्यतिखेर भारतले दिल्लीको नोयडामा ठूलो सुबिधा सम्पन्न घर उपलब्ध
गराएको थियो, प्रचण्डका लागि भनेर त प्रष्टसंग आइसक्यो । त्यसको अर्थ,
माओवादीलाई भारतले शुरुदेखि नै सहयोग गरेको थियो । तर अहिले माओवादी र
भारतको द्वन्द्व
देखिएको छ । भारतीय मिडियामा धूमधान विरोध छ । भारतले भनेको कागजमा सही
गर्नेहरु किन विरोधमा गए यसबेला ? नेपालका राजनीतिक शक्तिहरु खोँचे थापेर
भिडन्तमा जान खोजिरहेको कारण, एउटालाई अर्काले प्रयोग गरिरहेको छ ।

*प्रश्न** : **कुन** **दल** **कोवाट** **प्रयोग** **भएका** **छन्**‍** ? **
जनतालाई** **त** **भन्नु** **पर्**‍**यो** **नि** **।** ***

*दीपक** :* ठोकुवा गरेर सार्वजनिक रुपमा भन्न सकिन्न । भारतले माओवादीलाई
शुरुदेखि नै सहयोग गरेको थियो । आज भारत र माओवादीको विरोध देखिएको छ । भारतका
विरुद्ध माओवादी खडा भैसकेपछि पनि माओवादीको स्वर अझ कडा र आक्रामक छ,
नेपालभित्रको राजनीतिमा होस्‍ कि भारतविरुद्ध होस्‍ वा अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिको
विश्लेषणमा । त्यो गर्ने शक्ति कहाँवाट आयो, माओवादीमा ? भारतविरुद्ध जसले काम
गर्छ नेपालमा बसेर, माओवादी उसैवाट सञ्चालित छ ।

*प्रश्न** : **माओवादीलाई** **चीनले** **प्रयोग** **गरेको** **भन्ठान्नुभाको**?
*

*दीपक** :* चीन मात्र छैन । यूरोपका केही शक्ति हुन सक्छन्‍ । अमेरिकी शक्ति
हुन सक्छ ।

*प्रश्न** : **माओवादीको** **आन्दोलन** **र** **सरकारी** **अभिव्यक्तिप्रति** *
*तपार्इँको** **टिप्पणी के** **छ** ?*

*दीपक** :* यी दुबै पक्षले प्रजातन्त्रको कुरा गर्न सुहाउँदैन । माओवादीले
नागरिक सर्वाच्चताको कुरा कसरी गर्छ ? संविधान र कानून विपरित प्रधान
सेनापतिलाई कारवाही गर्‍यो । शान्ति प्रक्रियामा आए पनि उसले हिँसा त्यागेको
छैन । माओवादीको चुनावी घोषणापत्रमा थुप्रै विरोधाभाषपूर्ण बुँदा छन्‍ ।
सरकारमा पनि अहिले गजब छ । प्रधानमंत्री, उपप्रधान तथा परराष्ट्रमंत्री चुनाव
हारेका, गृहमंत्री, अर्थमंत्री चुनाव नै नलडेका छन्‍ । देशको प्रमुख मंत्रालय
यिनै होइनन्‍ ? यी सबैमा अनिर्वाचित मानिस छन्‍ । यो भन्दा प्रजातन्त्रको उपहास
के हुन्छ ?

*प्रश्न** : **आन्दोलनमा** **माओवादीले** **सम्पूर्ण** **शक्ति लगाउँदैछ**, **
त्यसबेला** **क्याण्टोनमेण्टवाट** **सेना** **निकाल्यो** **भने** **के** **
हुन्छ**?*

*दीपक** :* यही आन्दोलनका क्रममा माओवादीका लडाकू औपचारिक रुपमा निस्कँदैनन्‍ ।
किनभने, त्यस्तो भयो भने शान्ति सम्झौता भङ्ग गरेका आरोप लाग्छ । उसले अर्को
पक्ष भन्दा पहिले बन्दूक चलाउँदैन । सरकारको त्यही अवस्था छ । माओवादी त ठीकसंग
आएको थियो नि भन्ने आरोप लाग्छ । त्यसैले दुबै पक्ष 'तँ शुरु गर्‍ न' भनेर
निहुँ खोजिरहेका छन्‍ । तेस्रो कुनै शक्तिले शुरु गरिदेओस्‍ भन्ने चाहनामा दुबै
पक्ष देखिन्छन्‍ ।

*प्रश्न** : **को** **आउला** **त** **तेस्रो** **पक्ष **? *

*दीपक** :* विदेशी सेनाको संभावना चाहिँ म देख्तिन । अहिलेको शक्ति समीकरणको
हिसाबले दक्षिण एशियाको वर्तमान अवस्थामा कुनै पनि विदेशीले बर्दी लगाएको सेना
नेपालमा पठाउने संभावना छैन ।

*प्रश्न** : **अनमिनको** **छातामुनिवाट** **विदेशी** **सेना** **छिर्छ** **
भन्ने** **हो** ? *

*दीपक** :* अनमिन विवादमा पर्नु मलाई अचम्म लाग्दैन । संसारमा जति मिसन छन्‍,
ती सबैमा केही न केही विवाद छ । अधिकांश स्थानमा शान्ति कायम गर्न राष्ट्र संघ
असफल भएको छ । हामीकहाँ पनि सफल हुने संभावना कम छ । अनमिन विद्रोही माओवादीको
प्रवक्ता भयो भन्ने मलाई चाहिँ लाग्दैन । ऊ आफ्नो म्यानण्डेट भित्र छ । अनमिन
आउनु भनेको अमेरिका आउनु हो पनि भन्छन्‍, कोही । तर मलाई त्यस्तो लाग्दैन ।
एउटा कुरा चाहिँ के सत्य हो भने संयुक्त राष्ट्र संघमा बसेर काम गर्नेहरुले
पश्चिमा दृष्टिकोणलाई सही मान्छन्‍ । पश्चिमा उदारवादी प्रजातान्त्रिक
व्यवस्थालाई सही ठान्छन्‍ र त्यसै आधारमा काम गर्छन्‍ ।

भो लेख्नुपर्दैन यस्तो तकदीर

2009-11-03T03:05:00.001-08:00

- अ के ला
आइसब्रेकबाट तेल ननिस्केपछि सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष दलहरू यतिखेर आक्रामक
रूपमा एक अर्काका आमने(सामने भएका छन्। दलहरुको यो शैलिले जहाँ गुलियो,
त्यहीँ बाहुन भुलियो भन्ने बुढापाकाको कथनलाइ हावादारी सावित गरेको मात्र
नभै प्रजातान्त्रिक र सहमतिका ढोकाहरु खुल्लै छाडेर आइसब्रेक नै ब्रेक
गरी एक अर्कालाइ पेलेरै निकासको ध्यू निकाल्ने कसरतमा लागे जस्तो देखिएको
छ। सोझो औँलाले ध्यू ननिस्कने भएपछि औँलो टेढो गरेर ध्यू निकाल्ने
जुनखालको सोँच दलहरुले बनाएका छन्, त्यसबाट कतैबाट किञ्चित मात्र पनि चुक
भयो भने भयानक राजनीतिक दर्ुघटना हुनसक्नेछ। यो आमनेसामनेको लडाइँमा
जोसुकैको हार(जित भए पनि लडाइँ त आखिर लडाइँ नै हो।
आन्दोलन, सौम्य र शान्तिपर्ूण्ा हुने दावी आन्दोलनकारीहरूको छ भने
आन्दोलन हिँस्रक भए त्यसलाइ दमन गरिने सोँच सरकारको छ। सत्तापक्षको हातमा
जहिलेसुकै बुट(लाठी(गोली हुने र प्रतिपक्षको हात रित्तो रहने हुँदा यो
आन्दोलन अपेक्षाकृत कम आक्रामक हुने अपेक्षा जनताले गरेको छ भने
आन्दोलनमा शिविरका लडाकुहरुको घुसपैठ हुनसक्ने बलियो सम्भावना भएकाले यो
आन्दोलन जनताले अपेक्षा गरेभन्दा बढी आक्रामक र हिँस्रक हुनसक्ने अनुमान
सत्ताधारीहरू दलहरूले लगाएका हुनसक्छन्। तर आन्दोलनलाइ सौम्य र
शान्तिपर्ूण्ा बनाउन काइकर्तालाइ प्रशिक्षित गरिएको दावी आन्दोलनरत दलका
अगुवाहरूबाट आएकोले सरकारको दावीमा खासै दम नभएको अनुमान जनताको छ।
इश्वरको कानमा नपरोस, त्यस्तै होस। आन्दोलनकारीहरू निहत्थै रहुन्।
सत्ताधारीहरूका मुखमा दुधभात, फाइरिङ्गको स्थिति नबनोस, कहीँ(कोही हताहत
नहोउन्। भए, बिथोलिएको शान्तिप्रक्रिया जोगाउन स्वयँ इश्वरले पनि सक्ने
छैनन्।
नागरिक सर्वोच्चता, मुलुकमा लोकतन्त्रको बहाली यता भएको सबैभन्दा ठूलो
उपलब्धि थियो, जसलाइ नेपाली सेनाद्वारा अपहृत गरिएको निश्कर्षआन्दोलनरत
माओवादीले निकालेको छ र त्यसको पर्ुनर्वहालिका निम्ति उनीहरू मैदानमा
उत्रिएका छन् भने जुन नागरिक सर्वोच्चताको माओवादीहरू गर्दैछन्, त्यो
सर्वोच्चता नेपाली सेनाद्वारा नभै माओवादीबाटै अपहृत भैरहेको र माओवादीको
आफ्नै नेतृत्वको सरकारलाइ नै माओवादीले अस्सली नागरिक सर्वोच्चता
ठानिरहेको निश्कर्षसत्ताधारी दलहरूले निकालेका छन्। यसलाइ
भनिन्छ(अलोकतान्त्रिक प्रवृत्ति।
कार्यकारिणी सरकारको आदेशलाइ राष्ट्रपतिले उल्टाइएको विषय सदनमा संकल्प
प्रस्ताव दर्ता गर्न दिइनुपर्ने, नदिइए(त्यसवारे सदनमा गम्भिर छलफल गर्न
दिइनुपर्ने, त्यो पनि नदिइए आफ्नो गल्तिका निम्ति राष्ट्रपतिले सदनमा
क्षमायाचना गर्नुपर्ने र त्यसो गरिए सदन सुचारू हुन दिइने अडानलाइ
आन्दोलनकारीहरूले आफ्नो हदैसम्मको लचकता बताइरहेका छन् भने गल्ति गर्ने
राष्ट्रपतिमाथि या त महाभियोग लगाउन, या त आफ्नै नेतृत्वको सरकार खोजिएको
हो भने सदनमा बहुमत सिद्ध गर्न भनिएको हाँकलाइ सत्ताधारी दलहरूले आफ्नो
लचकता बताइरहेका छन्।
दुवैथरीका फरक फरक लचकताहरूमध्ये सत्तापक्षले प्रतिपक्षबाट डँडाल्नु
बिनाको लचकता चाहेको देखिन्छ भने प्रतिपक्षमा रहेको माओवादी डँडाल्नु
बिनाको लचकता नभै डँडाल्नु सहितको लचकतामा जोड दिइरहेको जस्तो देखिन्छ।
दुवैथरीका यी लचकताहरू न केवल हास्यास्पद छन्, पिडादायक पनि उत्तिकै छन्।
किनकि, डँडाल्नु बिनाको सरीसृपको जस्तो लचकता अपनाउन र सरीसृपलेझैँ
घिस्रिएर हिँड्न अढाइसय वर्षेखि सिष्टममा थेग्रिएका कुरीति, कुसँस्कार
तथा विभिन्न विभेद विरूद्ध संर्घष्ारत व्रि्रोहीहरूका निम्ति पनि मुश्किल
मात्र हैन, महामुश्किल छ।
जहाँका मानिसहरु आफ्नो धर्तीमा शान्तिका अग्रदूत भगवान बुद्ध र विदेहराज
जनक अवतरित भएकोमा गर्व गर्दथे्, त्यहाँका मानिसहरु आज आपसमा पीडा
साटिरहेका छन्। जुन धर्तीको पवित्र(पावन भूमीमा कुनैदिन सीता र भृकुटी
जस्ता आदर्श नारीहरुको बास रहने गर्दथ्यो, त्यो भूमी आज बेश्याहरुको
सुक्रिबिक्री हुने अन्तराष्ट्रिय बजार बनेको छ। जहाँका मानिसहरु गणेश,
अन्नपर्ूण्ा, मनास्लु तथा विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा जस्ता
हिमश्रृङ्खलाहरु भएकोमा आफ्नो छात्ति चौडा पार्दथे, त्यहीँका मानिसहरु आज
जनताको तकदीर कोर्ने नेताहरुलाई धिक्कार्दै अरवका खाडीहरुमा आफ्नो तकदीर
खोजिरहेका छन्। जुन भूमीमा त्रियासी अर्व मेघावाट बिजुली उत्पादन गर्ने
गण्डकी, कोसी, कर्ण्ााली, मेची र महाकाली जस्ता नदीहरु दन्दनाएर बगिरहेका
छन्, त्यहीँका मानिसहरु आज अन्धकारमा बस्न बाध्य रहेको अत्यन्तै
विडम्वनापर्ूण्ा स्थिति छ।
जहाँका मानिसहरु कुनै दिन यतिबिध्न सिधासादा, धार्मिक र मिलनसार थिए कि
उनीहरु आपसमा प्रेम साट्ने गर्दथे, ती मानिसहरु आज जङ्गली कुकुरहरुझैँ
आपसमा टोकाटोक गरिरहेका छन्। जुन भूमीमा हिजोसम्म पर्ूवबाट उदाएर
पश्चिममा घाम उदाउने गर्दथ्यो, त्यो भूमीमा आज पश्चिमबाट उदाएर पर्ूवमा
घाम अस्ताउने गरिरहेको छ। जहाँका कण कणमा सदभाव, सहिष्णुता एवं बन्धुत्व
ब्याप्त थियो, त्यही भूमीमा आज यस्ता बिषालु काँढाहरु उमार्ने चेष्टा
भएको छ, जुन काँढा उखेलेर यहाँका मानिसहरु आपसमा काटाकाट र मारामार गर्न
उद्धत भैरहेका छन् भने यसलाई युद्ध नमानेर के मान्ने - नेताहरुको
नेतागिरी - अर्थात, राजनीति -
युद्धमा गल्तिको गुञ्जाइश हुँदैन। भए, युद्ध हारिन्छ। तर राजनीतिमा
त्यस्तो हुँदैन। किनकि, गल्ति हुने नै राजनीतिमा हो, जसको मूल्य गल्ति
गर्नेहरूले नचुकाई धर पाउँदैनन्। गल्तिर्(अर्थमा हुन्छ। गल्तिर्(धर्म,
सँस्कृति, कलामा हुन्छ। गल्ति, सबैले गर्दछन््। गल्ति, सबै दल, भातृसंगठन
र तिनका कार्यकर्ताहरूले गर्दछन्। तर त्यसको अर्थ बेइमानी लगाइनु हुँदैन,
छोपिनु हुँदैन। छोपिए, विष्फोट हुन्छ।
लोकतान्त्रिक पद्धति र मान्यताअनुरुप जनताको कदर गरिनुपर्ने थियो, गरिएन।
जनमतको सम्मान गरिनुपर्ने थियो, गरिएन। जनतासँग भयभित हुनुपर्ने थियो,
भैइएन। किन - जुन पद्धति र मान्यताका निम्ति जनव्रि्रोहको सुनामी
उर्लियो, जुन सुनामीले यहाँ मौजुद व्यक्तिवादी, हैकमवादी तथा अधिनायकवादी
प्रवृत्तिहरू चर्मराएर ढाले, तिनै प्रवृत्तिलाई व्युँताउन खोजिएको छ।
आखिर किन - आज जनता(जनता छैनन्, कुनै एक दलका पिछलग्गुका रुपमा सिमित
रहेका छन्। आज नेताहरू, नेता छैनन्, भूमीगत गिरोहका सरदारका रुपमा
स्थापित हुँदैछन् र राजनीति, राजनीति नरही आफ्नो अभिष्ट पूरा गर्ने
माध्यम बनेको छ। देशलाई दलालीको साधन ठान्ने, जनतालाई र्सार्वभौम कम, दास
ज्यादा ठान्ने र जनतालाई आफ्नो जुठ्यानको शिकार बनाउनेहरू आखिर के सिद्ध
गर्नखोज्दैछन् - के लेख्नखोज्दैछन् उनीहरू जनताका निधारमा - तकदीर -
तकदीर, पहिला नेताजीहरुले आफ्नै लेखून्। आफन्त र कुटुम्वका लेखियून्।
आसेपासे, हुक्के, चिलिमे र भर्ूइँफुट्टाहरूका लेखियून्। त्यसपछि बल्ल
तकदीर लेखिने पालो जनताको आओस। भान्छा, पहिला नेताजीहरुले गरुन्। आफन्त र
कुटुम्व्हरुले गरुन्। आसेपासे, हुक्के, चिलिमे र भर्ूइँफुट्टाहरूले
गरुन्। त्यसपछि बल्ल भान्छा गर्ने पालो जनताको आओस। तकदीर, पहिला
नेताजीका नलेखिई, आफन्त, कुटुम्वका नलेखिइ, आसेपासे, हुक्के, चिलिमे र
भर्ूइँफुट्टाहरूको नलेखिई जनताको पालो कहाँ - भुँडी पहिला नेताजी,
आफन्तजन, कुटुम्व र आसेपासे, हुक्के, चिलिमे र भर्ूइँफुट्टाहरूका नभरिई
जनताको पालो कहाँ पाठक -
अर्काको तकदीर लेखेर अर्काको भाग्यविधाता बन्ने चेष्टा नगरियून, गून
लाउने चेष्टा नगरियून। गरिए, दर्ुभाग्य हुनेछ उनीहरुकै निम्ति।
नेताजीहरुले जनताको तकदीर लेख्नु भनेको राँडी आईमाईले आशिर्वाद दिँदा मैँ
जस्तो भएस भने जस्तै हो। मुलुक, दिन प्रतिदिन जस्ता हिसावले राँडीको
राज्यका रुपमा रुपान्तरण हुँदैछ, मुलुकमा जुन हिसावले राजनीतिक भाँडहरु
हावि हुँदैछन्, त्यसको निम्ति यहाँ यदि कोही जिम्मेवार छन् भने ती हुन्
खूद नेताजीहरु, जो(जतिखेर पनि सिर्फकुकुर(बिरालाझैँ आपसमा ङयार ङयार
मात्रै गरिरहन्छन् र शान्त, शित्तल र लच्छिनले बास गरेको घरमा अलच्छिन
निम्त्याइरहन्छन्। दलहरूका यी ङयार ङयारले महामुश्किलले हातपरेको
लोकतन्त्र आज अलच्छिन सावित भैरहेको छ र संविधान सभाकै औचित्यतामाथि नै
प्रश्नचिन्ह उब्जेको छ। यही हो तकदीर जनताको - के यही लेख्नखोजिएको हो
जनताको तकदीर - यदि नेताजीहरुले जनताका निधारमा लेख्नखोजेका तकदीर यस्तै
हो भने चाहिन्न त्यस्तो तकदीर, जसले भाइ(भाइलाइ, परिवार(परिवार र
समाज(समाजलाइ नै अलग्याएर एक अर्का बिरुद्ध भड्काउँछ र खूनको प्यासा
बनाउँछ। भो लेख्नुपर्दैन यस्तो तकदीर। चाहिँदैन त्यस्तो तकदीर। आफ्नै
निधारमा लेख त्यस्तो तकदीर। आफन्त, कुटुम्वकै निधारमा लेख त्यस्तो तकदीर।
अनि लेखून् त्यस्तै तकदीर नेताजीहरुले आफ्नै आसेपासे, हुक्के, चिलिमे र
भर्ूइँफुट्टाहरूका निधारमा। चाहिन्न जनतालाई त्यस्तो तकदीर। भर्सर्ेे
परोस यस्तो तकदीर। भाँडमा जाओस यस्तो तकदीर। अस्तु।